popülist kültür

http://populistkultur.com

2011-03-05T02:41:00.003+02:00

Bu şiiri kaç senesinde yazdım?

2011-02-28T19:04:00.008+02:00

Bin dokuz yüz doksan dokuz -Marmara depremi- geldi aklıma. Bir de İsmet Özel’in şiir okuyuşu. Suratına vuruyor sanki, azarlıyor: Binn! Dokuz yüz altmış yedi! Evet, İsyan. Bir şiiri kaç senesinde yazdığını insan kendisine sormalı. Göründüğü kadar basit bir soru değil çünkü. Tanpınar’ı düşünelim ya da Necip Fazıl’ı. Mesela Takvimdeki Deniz şiirinin kaç senesinde yazıldığının bir önemi var mı? Bilsek ne olur, bilmesek ne olur. Bu konu şiirin siyasetiyle alakalı. Ya da şöyle, bir şiirin siyasi olup olmamasıyla. Yine başka bir örnek, Haydi Abbas vakit tamam şeklinde başlayan şiiri Tarancı’nın kaç senesinde yazdığını lutfedip merak etmiyorsak, bunun sebebi klişedir, retoriktir, soyuttur. Ne derseniz deyin.

İlk önce şunu bilelim: Somut, klişeyi bozar. Hüseyin Cöntürk’ü okurken anlamıştım ilk, adamın kitabının başlığı Çağının Eleştirisi. Mekân olarak da zaman olarak da buradasın işte. İkisini birbirinden ayırmak imkânsız. Ayırınca zaten mekânı, eşyayı, sokağı, insanı soyut algılıyorsun. Bursa’da Zaman şiirine gıcık oluyorum mesela. Böyle birşey. Hiçbir şey yok. Bursa’da Zaman şiiri falanca sene yazılmış desek şiir bize kendini daha çok mu açacak. O dönemin siyasi fotoğrafını çıkarıp önümüze koysak şiirin derinliklerine mi ineceğiz. Hayır. Bunun için birazcık duygulanmak yeterli. Birazcık.

Çağının şairi olmak çağının siyasetini gütmekle mümkün. Çağının siyaseti biraz kaypak karanlık bir ifade oldu. Aslında ezilenler ve ezenler her çağda var. Dün de vardı yarın da olacak. Ezilenlerin görüntüsü her zaman aynıyken ezenler devamlı kılık değiştiriyor ama. Bu da popülist şiirin imkanlarını düşünmeye zorluyor bizi. Çok Üşümek popülist bir şiir mesela. Ama aynı anlayış bakış görüş dairesinde bir şiir yazsak popülist bir şiir yazmış olur muyuz? Olmayız herhalde. Çağının siyasetini gütmek böyle bir şey. Bir zamanlar Halkın Dostları olunuyordu. Şimdiki mesele ise halk olmak. Dost kazığı diye de bir şey var çünkü.

Bu her zaman böyle oldu. Siyasi şiir Türk şiirinin mayası oldu hep. Şu da var, Nef’i, Fikret, Akif, Nazım hepsi sanatlı şiirler yazdılar. Ancak onların sanatı retorik, klişe ve soyuttan arınıktı. Şiir = Siyaset (düşünce) anlayışı, şiiri sembollerden kurtardı. Unutmayalım ki Fikret’in İstanbul gibi mübarek(!) bir şehri düşünerek yazdığı şiirinin ismi Sis. Sembollerle düşünmek İstanbul’u nostalji malzemesine çevirirdi değilse, Fikret siyasi düşünmeseydi. Şiirin ismi de sis olmazdı zaten. Sis çok somut, gözle alakalı bir şey. Siyasi olmayan şiirlerin o sisi görecek gözü yok ama. Yoktu yani.

Somut, klişeyi bozar. Bu, her çağda böyle olmuştur. Her çağın da küfür gibi kendini gizleyen klişeleri vardır. Onu buldun mu “ben ne şairmişim lan” dersin. Bozulmak kaderin ama. Burası Türk şiiri. Yalnızlık, kendinle hesaplaşma, çisenti, arnavut kaldırımlar filan hikâye. Git otuzbir çek. Can sıkıntısı değil mi sonuçta. Kaç defa hesaplaşabileceksin kendinle, bir dene.

Erbakan öldü, Kaddafi direniyor

2011-02-28T11:31:00.001+02:00

Denktaş görevi devretti, Humeyni öleli 20 seneyi geçti, Kastro yaşayan ölü dense yeridir. 1971'li değilseniz bu adamları hep beraber neden andığımı hemen anlamayabilirsiniz. 1960'ların ikinci yarısından itibaren dünya sistemine kafa tutan bir avuç adam vardı. Bu adamlar iki kutuplu dünya sistemi içindeki denklem bozukluğunu keşfetmiş adamlardı. Liberallerle sosyalistler arasında bölüşülmüş bir dünyada anahtar rolü oynamayı denediler. Yüzlerce, binlerce benzerleri de vardı tabii. Sadece Lübnan'da anahtar rolü oynamaya çalışan yüzlerce örgüt var. Büyük davası olan küçük partiler ve gruplar Türkiye'de de vardı. Benim saydığım isimler yaşım dolayısıyla çocukluğumda bir ortak pozda görmeye alışık olduğum adamların isimleridir. Türkiye o zaman 40-45 milyon nüfuslu, kişi başına düşen milli geliri bin doları bulmayan küçük bir ülkeydi. Ama hemen hemen bütün partilerin ortak sloganı, Türkiye'yi büyütmekti. Enflasyon nasıl dizginlenir, ordu nasıl güçlendirilir, geniş halk yığınları için istihdam nasıl sağlanır, şehirleşme nasıl yapılır... dert buydu. İnsan hakları, demokrasi, liberalleşme... neredeyse hiç bilinmiyordu. Bunların bir gün amentü haline geleceğini düşünmezdi kimse. İki dünya vardı çünkü, bir de üçüncü yol ihtimali, devrim.

Necmettin Erbakan devrimci değildir. Reformisttir. İyimser ve meşruiyetçidir. Müslümanları şuurlu Müslüman yap, dünyayı kurtarsınlar. Böyle düşünüyordu. Halkın temel değerlerle ilişkisini hiçbir zaman tartışmadı, kuşku etmedi halktan. Tam bir halkçıydı. Yani bugünkü zibidilerin yaptığı gibi İslam ve Halk diye iki ayrı başlık açmadı hiçbir zaman. İkisini çoğu zaman bir şeyin içinde gördü. Ona yeşil komünist demelerinin nedeni, kalkınmacı tutumu ve geliri halka doğru yayma isteğidir. İktidara gelememesi, geldiğinde çabucak gönderilmesi bundandır öncelikle. Askerler bizi Batıyla savaşa sokar diye korkuyorlardı, sanayiciler kârlarımızı halkla paylaşmak zorunda kalacağız diye. Bunlar olacak mıydı, bilmiyoruz. Erbakan görüntüsünün altında uzlaşmacı, müzakereci bir karaktere sahipti. Ecevit'e hiç benzemezdi. Demirel gibiydi. Farkları, Demirel'in mevki siyaseti gütmesi, kim ne istiyorsa söylemesidir. Erbakan'ın gayri şahsi bir davası vardı.

Son halleri bizi üzüyordu. Belli yaşa gelmiş birinin sağlık durumunun kötüye gitmesi tabiidir, fakat biz onu öyle göremiyorduk. Birkaç sene önce partinin gençlik binasında görmüştüm. Zekası, konuşması, duruma hakimiyeti her zamanki gibi müthiş olsa da sağlığı epey bozulmuştu. Bunun yaşından çok aldığımız darbenin etkisiyle olduğunu düşünüyorum. Allah en doğrusunu bilir ama siyasetten koparılmak Necmettin Erbakan'ın sağlığını bozdu ve belki az sayıdaki insan için bu üzücü olduğu kadar düşündürücüydü. Duygusal şeylerden söz etmiyorum. Özal öldüğünde veya Ecevit öldüğünde sevenleri üzüldükçe biz de üzüldük. Üzücü bir ölümü yok Erbakan'ın. Arkasından hep ciddi şeyler görüyoruz. Ama İslamcılığın bir kere daha siyaset sahnesinden çıkarılması ezici bir şey, hem de İslamcıların yardımıyla.

Kütüphaneci Notları 1

2011-02-27T17:21:00.008+02:00

Kim demiş en çok okunan yazarların Orhan Pamuk, Elif Şafak veya Ahmet Ümit olduğunu? Tabii ki satış miktarları. Güya onların kitapları çok satıyormuş ve çok okunuyormuş. Geleceğin zihniyetini bu isimler kuruyormuş. Televizyonlara, gazetelere ve baskı sayılarına bakarsak, bu söylenenlere inanmamak elde değil. Gerçekten de çok satıyorlar ve çok okunuyorlar. Gazetelerde, televizyonlarda ve bazı sermaye dergilerinde bu isimlerden geçilmiyor. Her halükarda isimlerinden söz ettirmeyi başarıyorlar. En büyük yetenekleri bu zaten: kendilerinden söz ettirmek. Destekçileri şakşakçıları da çok. Zaten sürekli yapmaya çalıştıkları da saf insanları, az okumuş ama çok bilmiş cahilleri kitaplarının çok satıldığına, çok okunduğuna inandırmak. Ah buna insanlar bir inandığında onların kitapları daha da çok satacak.

Kahramanmaraş’ta ve Konya’da, o da değişik kitapçılarda, üç yıla yakın tezgahtarlık yaptım. Gelen kitaplar, kitapların raflara dizilmesi, satılması, yeni çıkan kitapların takibi, siparişi hep benim elimden geçerdi. Hangi kitap ne kadar sipariş edildi ve satıldı, bilirdim. Bu bilgilerime dayanarak beni sürekli şaşırtan bir durumla karşı karşıya kalırdım. O da popüler kitapların, taşradaki satışı, okunması ve popüler romancıların taşrada sevilip sevilmemesi konusu. Açık söylemek gerekirse ben Orhan Pamuk’un taşrada sevildiğine hiç şahit olmadım. Aynı şekilde Elif Şafak’a veya Ahmet Ümit’e hayran olanları da görmedim. İzlediğim televizyon, gazete veya dergilerde okunup yazılanlara bu yüzden hep şaşırdım. 300. baskısından söz edilen kitaplardan ben niyeyse hep az satardım. Satılmazdı ki. İsteyen olmazdı. Soranlar, isteyenler de çokça entelektüel geçinen veya olmak isteyen ve aynen benim gibi kitapları gazetelerin verdiği haftalık kitap eklerinden veya sermaye dergilerinden (Kitap-lık, Milliyet Sanat, Hürriyet Gösteri) takip edenlerdi.

Kütüphaneciliğe başladığım şu bir buçuk ay içinde yine aynı şaşkınlığı yaşıyorum. Taşrada, hadi taşrada demeyelim, genel alalım, halkın içinde bu popüler isimlerin hiçbir kıymeti yok. Ahmet Ümit’le Elif Şafak Mevlana-Şems konusuna girmeselerdi, bunlardan da halkın haberdar olacağı yoktu. Haberdar olmamasını olumlayarak söylüyorum. Haberdar olmasının zararlı bir tarafını da görmüyorum. Çünkü halkımız yalanı, dolanı, fanteziyi, hayali bilir, okur ve onların etkisinden kolayca sıyrılıp çıkar. Şafak’ın Aşk romanını okuyup dalga geçenlerle çok karşılaştım. Yani halkımız için Mevlana neyse, halen odur. Şafak’ın bu anlayışa ne eklediği bir şey var ne de çıkardığı. Çünkü halkımızın asıl besin kaynakları başka. İnsanın içini acıtan nokta da biraz bu.

İçimiz acıyor, neden? Çok okunan yazarlar yüzünden. Kimler bunlar? Tabii ki Ahmet Günbay Yıldız, Vehbi Vakkasoğlu, Halit Ertuğrul, Yavuz Bahadıroğlu ve Hekimoğlu İsmail (bizim gençliğimizde Emine Şenlikoğlu, Şule Yüksel Şenler, Necip Fazıl, Mevdudi, Seyit Kutup da çok okunurdu, onları şimdilerde soran yok). Konya’da bu isimlerin kitaplarından çok sayıda satış yapardım. Van’daki öğrencilerimin elinde de aynı isimlerin kitaplarına rastlardım. [1] Kahramanmaraş’ta da olay aynı. Halkımız önce anne-babasından dinliyor dünyayı, önce onlara inanıyor. Sonra da sevdiği öğretmenleri dinliyor. Öğretmenlerden de yalnızca anne-babasının onaylayacağı öğretmenleri seviyor. Nasıl yani? Ve bunu nereden çıkarıyorum?

Şu bir gerçek: Kaç kişi Mevlana’yı, Yunus Emre’yi, İmam-ı Rabbani’yi veya İbn Arabi’yi okuyarak benimsemiş ve sevmiştir? Bu isimleri az sayıdaki kişi okur ve onlar çevresine anlatır. Şimdilerde bu isimler cemaatlerin süzgecinden geçirilerek okutuluyor, anlatılıyor, anlaşılıyor. Onlar bu isimlere hürmet eder, inanır, güvenir. Halkımız da bu isimlere hürmet eden, az sayıdaki kişiye hürmet ettiği için, Yunus’u, Mevlana’yı veya İbn Arabi’yi sever, onlara hürmet eder. Sevdiğinin sevdiğini seversin misali. Televizyondan Mevlana’yı duyduğu için değil, bu az sayıdaki kişi nedeniyle Mevlana’nın büyüklüğüne hükmeder.

Taşrada halen bu az sayıdaki kişinin etkinliği/etkisi sürmektedir. Gerçi büyük şehirleri de gördük, oralarda da sürmekte. Çok okunan, çok satan yazarların kitaplarına duyulan ilgiyi de ben bu isimlerin dışa açılamamalarıyla açıklayabiliyorum. Yani Hekimoğlu İsmail ve Vehbi Vakkasoğlu Mehmet Akif’ten, Mevlana’dan, Sait Nursi’den, Necip Fazıl’dan söz ettikleri, onların hayatlarını iyi kötü yazdıkları için, bu az sayıdaki kişilerce onay görüp, okunuyor, tavsiye ediliyor. Yavuz Bahadıroğlu Osmanlı padişahlarının hepsini masal havası içinde birer evliya ve kahraman olarak sunduğu için onaylanıp, okuyucunun/genç neslin önüne getiriliyor. Rasim Özdenören, Mustafa Kutlu, Cihan Aktaş, Cahit Zarifoğlu, Sezai Karakoç, hatta Nazan Bekiroğlu çok sade ve anlaşılır bir dille yazmalarına rağmen bu az sayıdaki kişiye halen modern kaçıyor; anlaşılmaz, anlaşılmazlığın ötesinde karışık, kafa bulandırıcı, tabiri caizse elit geliyor. Öyle olunca bunlar gönül rahatlığıyla tavsiye edilecek yazarlar listesine alınamıyor. Kaldı ki bu listeye Elif Şafak, Orhan Pamuk veya Ahmet Ümit girebilsin.

[1] Van’ın kitapçılarında bütün okunmazlığına rağmen, inanılmaz sayıda Lenin, Stalin, Marks veya Hasan Hüseyin külliyatlarıyla karşılaşmıştım. Toz içinde. Durum şu: Van’da bir genç, komünist olmuş ama Nazım Hikmet’i sevmezdi, Hikmet Kıvılcımlı’yı bilmezdi.

Biz ve onlar.

2011-02-27T13:04:00.003+02:00

içlerinden geçenleri anlıyorduk, söylemediklerini.
yolsulsunuz, iğrençsiniz, diyorlardı,
ne giysiniz var dolabınızda, ne iki türlü yemeğiniz, ne de paranız,
sevginize karnımız tok, özgürlükse özgürlük bizim için.
sırıtmaya bile gerek duymadan arkalarını dönüyorlar soframıza.
oysa biz alın terimizi bölüşürüz, yağma ve haraç bilmeyiz.
tütünü öküz için icat ettik, çift sürerken bir cıgara içimi dinlensin diye.
öküz bizsek, hani soluk alacak vakit nerde!
bu yüzden hor bakıyorlar bize, kanımızı içtiklerinden.
bencillik en büyük bereket onlara, beylikleriyse
en büyük dolap.

Oktay Rifat, Çobanıl Şiirler, Temmuz 1983, Adam y., s. 172

Nihayet Diyet

2011-02-24T13:48:00.007+02:00

Biliyorsunuz bir buçuk ay önce Popülist Sinema programına başladık. Bugün Lütfi Akad'ın üçlemesinin son filmi Diyet'i izleyeceğiz. Fayrap'ın kapaklarından da biriydi Diyet filminin afişi. Üçleme bugün bittiği için Lütfi Akad ve bu üçleme hakkında genel bir değerlendirme, tartışma yapmak istiyoruz. Daha dışarı çıkan, dört duvardan da beyazperdeden de dışarı çıkan şeyleri konuşabiliriz bu film vesilesiyle. Göç meselesini konuşabiliriz mesela. Hatta bunu konuşalım. Diyet'i izleyelim. Gelin, Düğün, Diyet'i konuşalım, göç meselesini, Lütfi Akad'ı, derdini, derdimizi. Bugün (24 Şubat, Cuma) 18.00'da dernekte.

Psikolpaloji ve psikolpacılar

2011-02-24T10:05:00.011+02:00

Son karıştırdığım dergilerin hepsinde, gazetelerde, gözüme ilişen yazılarda, orada, burada, şurada, durmadan ve durmadan hayatımızın iğdiş edildiğini görüyorum. Yetmiş milyon psikolog okullarından mezun olup salya sümük gazete ve dergileri doldurmuş böğüre böğüre öğrendiklerini kusuyorlar. Her hareketimize, her sıkıntımıza, her küfür etmemize, hatta osurmamıza bile bilimsel cümlelerle mukabele ediyorlar. Psikoloji iyileştirmesi, sakinleştirmesi gereken bir bilimken korkutmaya saptırmaya ve dürtmeye yarıyor. Bizim ev genelde sakin ve huzurlu bir evdir. Elbette türlü türlü dertlerimiz olur ama bunların üstesinden kaba kuvvetle geliriz. Ama sülalemizde birçok ailede, özellikle zengin ailelerde, birçok problem var. Çünkü onların evlerinde “aman çocukların psikolojisi bozulmasın” diye bir deyiş var. Çok inceler. Ah nasıl inceler bilemezsiniz. Çocuklarının istediklerini alamadığı zaman hasta olan anneler, çocuk küstüğü ağladığı keyifsiz olduğu zaman paniğe kapılan babalar…
Bizim evde bir çocuk okula gitmek istemediği zaman dayak yer mesela, sonra paşa paşa gider. Ama bahsettiğimiz evlerde işler böyle yürümez. Çocuk okula gitmek istemiyorsa acaba neden istemiyordur? Zorlarsak 16 bin yıl sonra yetişkin olduğunda bu olay çocuğumuzun vücudunda nasıl bir organa dönüşecek, yavrucağımız bizim yüzümüzden erkenden mi cortlayacak? Bir şey yapmazsak, okula hiç gitmezse, peki ya cahil olur da uhu içerek intihar ederse? He İbrahim napcaz şinci?

Oysa dert edecek bir şey yok. Oğlunuz okulda şişko bir çocuktan dayak yedi. Siz de daha etkili bir dayak sitili ile mukabele ederseniz, şeker yavrucağınız okula gitmek o şişkoyla hesaplaşmak zorunda kalacak ve artık daha cesaretli biri olacak. Meseleye kaba yaklaşmak, çoğu zaman hayat kurtarır. İnceliğin encik büncüklüğünde topluca hasta, topluca spastik olursunuz yoksa. Zaten psikologlar da topluca hasta manyak sapık olduğumuza ikna etmeye çalışıyorlar bizi. Hepimiz bağımlıyız, hepimiz narsistiz, hepimizde kişilik bozukluğu var, mutlaka ama mutlaka (mutlaka lan!) uzman (kesinlikle uzman!) birinden yardım almamız gerekiyor. Başka türlü iyileşemeyiz çünkü. Muayene ücretini bayılmadan sövüşlenmeden iyileşebilene aşk olsun. Topluca koşa koşa ayıla bayıla bu psikopatlara varalım, tütsüler yakıp donumuzu ayı kemiğine sarıp ayinler yapalım. Hatta ailemizin doktoru olsun mutat olarak hasta olalım, sürekli yüzlerce derdimiz olsun, derdimiz ağırlığınca paramız olsun, bayılalım, bayılalım, para basalım bayılalım. Binlerce hastalık ürettiler. Gelip geçici birçok sıkıntımızın efradına cami ağyarına mani tanımlarını yapıp yeni kavramlar yarattılar. Böylelikle o dertler artık gelip geçiciliğini kaybetti, müzminleşti. Adam çalışmış kavram üretmiş olum, hastalığın iki günde geçerse ayıp olur.

Herhangi bir psikologa göre 89C’deki bütün yolcular hastadır. Çünkü 89C Taksim’den kalkar ve Ardahan, Siirt, Muş, Unkapanı, Aksaray, Fındıkzade, Yüzyıl, Ateştuğla, Karabayır, Evren Mahallesi ve Halkalı’yı dolaşarak sizi üç saat sonra tecavüze uğramış bir paçavra gibi evinize bırakır. 60 kişilik arabada 300 kişi yolculuk yaparsınız, sırayla nöbetleşe nefes alırsınız, aklınızdan jiletle boğazınızı kesip kafanızı şoföre fırlatmak gibi bin türlü düşünce geçer. Küfrün milyon çeşidini hep bir ağızdan edersiniz. Koro halinde vecd ile her nefeste iette’ye söversiniz. Ama psikologlar bunları çok ayıp şeyler olarak görürler. Size çok kızarlar. Sakin, sevimli, narin, mutlu olmanız gerekir. Çıldırmaya hakkınız olmadığına inanırlar. 89C’de yolculuk yapan biri eve geldiğinde yarı cinnet halindedir. Bu adamlar psikolojilerini cartlarını curtlarını düşünemezler. Eve gelirler karılarını döverler. Olur biter. Bu, buldukları süper bir tedavi yöntemidir. Ağzınızı yüzünüzü ekşitmeyin lan! Günde 6 saatini yolda geçiren adamdan başka ne bekleyeceksiniz? Dava, aşk, parti, ahlak, yüce değerler? Fazla zorlamayın bence. Havanızı alırsınız. Bir de küfür yersiniz.

Neyse. Havuzlu villalarda oturan çocukların psikolojileri bozulur. Kirada ve boktan evlerde oturanların ise canlarının sıkılmaya bile hakları yoktur. Canım sıkıldı baba cümlesinin karşılığı güzel bir tokat olabilir çünkü. Çocuk hemen iyileşir, can sıkıntısı geçer. Psikolojisi falan da bozulmaz. Eline geçirdiği kamyonla handütçülük oynar. Bu da fakir çocukların bulduğu bir yöntemdir. Basit olmak, yalın olmak, elli bin etki, itki ve teoriyle düşünmekten daha tedavi edicidir. Zaten psikoloji dediğimiz şey handüt’ten daha bilimsel bir şey değildir.

Not: Ben niye pata küte yazıyorum? Hasta mıyım? Derdim ne? Çapaksız temiz bir makale çıkmaz mı hiç elimden şöyle sükûnetle okunacak? Konu üzerine otuz kitap okumuş olduğumu ispatlar tahliller yapıp kitabi konuşamaz mıyım hiç? Dergilik, gazetelik yazılar yazamaz mıyım bol dipnotları olan? Evet, maalesef 89C’de yolculuk yapınca böyle şeyler yazılmıyor. 89C’de yolculuk yapanlar da zaten öyle yazıları okumazlar. İş çıkışı üç saatimi yolda geçirince, popülizm dahil hiçbir kavram umurumda olmuyor. Orada oturup yolculuk yaparken hiçbir fikir, dava ve yüce değerler de umurumda olmuyor. Hele sanat vs. tam aşağılık bir durum... Ey yüce entelektüeller, otobüsteki adamların umurunda değilsiniz. Sanayide çalışan bir arkadaşım hiç dergi kitap yazı okumadığı halde yazılarımı bir şekilde takip ediyormuş. Onların hayatını anlattığım için beni tebrik etti. Beni bir tornacı tebrik etti. Birçok büyük ağabeyden iltifat aldım ama hiç bu kadar mesut olmadım. Ama bunu ne kadar sürdürebilirim bilmiyorum. Dipnotlu yazılar yazmaya başlasam iyi olur. Bu gidişle ömür boyu ciddiye alınmayacağım.

İnternet şiirleri 1: Ortadoğu için devrim marşı

2011-02-24T04:53:00.006+02:00

Gayrisafi milli hasıla istemeseydi ortadoğu konuya girmeyecektim
Durmayacak çünkü ibneler biliyorum insan hakları diyecekler
Demokrasi diyecekler hukuk devleti serbest pazar gayrisafi
İşte yine oldu aynı şey hep oluyor gayrisafi oluyor milli hasıla oluyor
Buraya kadar birşey yok ama gayrisafi diyecekler biliyorum korkuyorum
Korkuyorum gayrisafi dedimmi eren safi de diyebilir an meselesi
Onu da isteyecek ben de tamam diyeceğim ama dur bakalım üç tane sorum var

Üçü bırak bir sorum bile yok bunun karşısında kameralar çekiyor çünkü kablolar çekiliyor
Sular çekiliyor ortadoğuda oh ne güzel; otuzbir çekiyor dünya müslümanları bunun karşısında
Ben de çekerim öyle, ne güzel el cezirenin karşısında ne güzel cnnin msnbcnin
Bu pornodan da bilet kesenden de ışık tutandan da üst üste o kadar gece hem de meydanda hem de tahrirmiş adı

Çocuk pornosu da var tercih edene çatır çatır vuruyorlarmış çocukları vay zalimler
Gülay göktürke göre o da demokratik bir kösnü bir esrime
Sormak lazım demokratik göktürke bir sorusu var mı şimdi ben bulamadım çünkü
Üç tane bulmam lazım bir tane bile olur şimdilik. vakit kazanmam lazım
İstiyorlar
Gayrisafi istiyorlar eren safi isteyecekler aha da şimdi an meselesi
Eren safi diyecekler aha kaçamazsın hiçbiryere söyle bakalım
Fikrini söyle ortadoğuyla ilgili nedir pozisyonun kaç posta söyleyebilirsin fikrini
Soruyorlar korkuyorum çekiyorlar ya vallahi çekiyorlar kamerayla da otuzbir de
Çekin lan amına koyiim gelin cevaplamayan sizin gibi olsun arapçası da aha hatta amina quayiim
“Ben plastiğe karşı organiği MALLa karşı bakkalı ipada karşı diviti metroya karşı tireni tutmuyorum” (es. Cvp)
“Kızılderililerden de aborjinlerden de zencilerden de cezayirden sudandan uruguaydan siyamdan balkanlardan bu arada uru mu aşağıydı para mı ya?” (es. Cvp)
“Araptan veya acemden birşey anlamıyorum türkten bile küçük yazıldı mı baş harfi hele” (es. Cvp)
“Bluesdan da neşetten bile esasında artistlik bi tarafa, ne müslümden ne ıtriden ne sezenden ne aksudan, jazdan klasikten romantikten topunun kökünden kibrit suyundan
Anladıysam da arap olayım önceden anlamış gibi yaptıysam. yapmadıysam da olayım ayrı” (es. Cvp)
Namaz kılınca eklemlerine iyi gelen oruç tutunca detox olan zikirde çakraları açılanlara çakıyim yani bir başka deyişle
Siz faşizm demiştiniz dimi sirayet demiştiniz halklar demiştiniz manyaklar demiştiniz
Kontrolden çıkmıştı üç beş tane psikopat üç beş tane ülke yakmışlardı üç beş tane pis herif hitler mitler mussolini bilmemne
Hah ondan önce ulus devletlerin sirayeti vardır kronolojiyi atlamayalım
İtalya terlik istirahatindeydi hani milli birlik filan yok komitesi değil milli birliğini geç tamamlamıştı vardı ya
Sonra bilmemne sirayeti komünizm sirayeti demokrasi sirayeti sirayette sirayet
Ordan oraya sıçrıyo bu mikrop gibi birşey bir nevi doğa olayı
Rica ederim ne sarsı ne demokrasi gribi, demokrasi değil bu arada kuş. gribi yani. değil işte bildiğin rüzgar. organik
Komünizm rüzgarları faşizm rüzgarları demokrasi rüzgarları filan
Şimdi de devrim rüzgarları evet eren safi ne düşünüyorsunuz bu rüzgarlarla ilgili doğu olayları doğa olaylarıyla ilgili
“Şimdi bu gürcistanda ukraynada şilide iranda filan tezganlanan..” dıııt yanlış (bu tırnak içindekiler eren safi cevapları oluyor. Metnin bundan sonrasında hatta bi dakika, öncesinde de diyelim de kolaylık olsun varsa yukarıya da koyarım, kısaca: es. Cvp. Teşekkür ederim)
Oraları karıştırma şimdi ne düşünüyorsun televizyona bak suratıma değil televizyona bak dedim el cezireye bak çocuklar aa ne yazık evet sen ne düşünüyorsun?
“Valla rüzgar değil de amerika osuruyor olmasın batı da körük tutuyor biz de oohh diyoruz ne güzel koktu doğudan doğudan” (es. Cvp)
Amerika zaten Amerika osuruyor diye düşünmemizi istermiş hep küçükken. Büyümüş biz de öyle sanıyoruz artık. Yoksa nerde osuracak düğümlerler bunlar alimallah
Yok arkadaşlar akif değildi, o düzyazı değil şiir yazıyordu basbaya hepinize de basar ayrı
Eren safi düzyazıcıdır düzdür yazıcıdır yazar hepinize de yazar o da ayrı
Düz düz yazıyorum açın evet
Siz müslümancılık oynayın kafirler de kafircilik siz müslüman değilmişiniz gibi onlar kafir değil
Siz demokrasi isteyin insan hakları gayrisafi bilmemne
Onlar çekip çekip yayınlasın müslüman gibi oynayan cezirenizde devrimmiş gibi
Cnnleri kafir değilmiş gibi msnbcleri ntvleri değilmiş gibi yapsınlar onlar da
Siz çekin çekin ohh bi posta daha kemal sayar uzman görüşü versin
Tvde devrim seyretmek sosyopsikoloji açısından rahatlatıcıdır
(Allah'ı da anlatmamalıdır bu yaştaki bir çocuğa henüz daha soyutlama bile yapamıyor yavrucak. Bizimki mesela hala altına soyutluyor)
Toplumu oluşturan bireyler daha rahat kredi kullanır daha güzel sever birbirini daha kör olurlar daha bir tutarlar birbirlerini severken
İkibinonda yaşıyoruz tabi başka türlüsü düşünülebilir miydi bu devirde diktatör aaa
Bir anda ikibinonda (ananı ikibinonbir olmuş) yaşamaya başladık arapçasına söyliyim ayıp olmasın amina quayiim
Doğru şimdi ben bunları söylemekle komplocu oluyorum en kötü veya dikta yanlısı
Şimdi olur mu mazallah iran devrimi rus devrimi iqiz qul’a devrimi ipimin kuşağımın devrimi onlar ne borumu
Yok aslında ben öyle biri değilim yaşam tarzlarına da saygılıyım hatta içki içmenizin teminatıyım gerekirse başını da tutarım
Öyle bi karaktersizim ben ben eren safi hala mı istiyorsunuz?
E buyrun o zaman vallahi üç tane soru vallahi buyrun vallahi üç vallahi tane vallahi soru
Bir
İçki içmek, faiz yemek haramdır, içen yiyen dinden çıkmaz, içki içmese, faiz yemese bile biri içki haram değildir derse dinden çıkar
İki
Namaz kılmak farzdır, kılmayan dinden çıkmaz, namaz kılsa bile biri namaz kılmak farz değildir derse dinden çıkar
Üç
Yaşam tarzı haramdır, içki içen, faiz yiyen, namaz kılmayan birisi, ne? bu benim yaşam tarzım derse sıçtı demektir, dinden çıkar mı çıkmaz mı bilmiyorum ama ona yalakalık olsun diye yılışan müslüman bence dinden çıkmamalı. Çıkana kadar mokoko
Dört
Demokrasi insan hakları hukuk devleti serbest pazar sivil toplum bilmemne bokunun lacivertine yaşam tarzı deniyor ortadoğu için gerçekten istediğim şey bu. Yaşam tarzı. Herkes kendi bokunda boğulmalı. Gelip gelip istanbulda boğuluyorlar hiç hoş olmuyor.
Hem soru soracağımı hem üç soru soracağımı söyledim bi de yemin ettim. Ne soru sordum ne üç tane ne de bişeye benzedi. Üç gün oruç tutacağız artık. Detox, çakra, devrim! Viva la hürriye!!!

Devrim endeksleri

2011-02-23T15:55:00.001+02:00

Sosyalist kardeşim Emre Özçelik, Dünya Bankası yönetişim endeks puanlarını gözden geçirerek, Tunus ve Mısır'dan çok daha kötü yönetilen ülkelerde devrim olmadığı halde neden bu ülkelerde devrim oluyor diye soruyor ve cevaplamıyor. Liberallerin baskıcı yönetimin buna neden olduğu tezini yine liberal bir endeksle çürütüyor. Tunus ve Mısır'ı anlamak gerçekten zor. İran devrimi, hatta Rusya devrimi için de benzeri şeyler söylenebilir. Devrimin belli şartlar karşısında tarihsel bir zorunluluk olduğunu düşündüğümüzde elbette böyle bir problem çıkıyor karşımıza. Marksistçe düşündüğümüzde yani az çok. Ben tabii ki Marksistçe düşünmüyorum ve başka şeylere dikkat ediyorum. Devrim ne kadar özgün, mesela, buna bakıyorum. Tahrir Meydanını işgal, Mısır ordusunun müdahalesizliği, ama pozisyonunu koruması, dikkatleri İran ve Türkiye'ye çeviriyor. Meşrutiyet ve Cumhuriyet nasıl olmuş, çok partili hayata nasıl geçilmiş, sonraki askeri darbelerden ne haber? Hangisi devrim, hangisi karşı devrim, hangisi reform, Batının müdahalesi... Bunlar cevaplanmamış olarak duruyor. Ama söyleyebileceğimiz, bir model üzerinden devrim analiz üretimi yapılacaksa, bu Osmanlı son tarihinden beri gelmeli. Komünist Hikmet ve liberal sosyalist İdris'in sözlerine kulak asmalı. Kemallerden Tahir ne diyor diye bakmalı.

Tunus ve Mısır devrimleri burjuva demokratik devrimi (o da Kemalist-Leninistlerin şeyidir sonuçta; bir insanın aynı anda Kemalist ve Leninist olması bile tarihsel bir sonuç) görüntüsü veriyor ama neden şimdi, neden silahlı kuvvetler üzerinden ve neden ille de seçimle ilgili? Bunun birazını Batının başarısı kabul etmek zorundayız. Seçimsiz devrim artık imkansız. Doğrudan halk yönetimi veya seçimsiz halk diktası imkanı yok hiçbir devrimin. İnsanlar buna inanmaz. Mısır halkı Mübareki devirip orduyu getirdi. Fetihçi, işgalci, dışa patlamacı bir ordusu yok Mısırın, devrim Fransasının aksine. Tarihte de çürük çok yani. Yeni bir gündür bugün. Mağripte devrim, İstanbulda yağmur diyorum ben. Hayat ölerek kalarak devam ediyor. Eskiye göre daha fazla Arapça ve daha fazla noluyor sorusu var Türk medyasında. Kemalistler Mısıra karşı Libyanın yanında. Çok saçma değil mi? Mağribin tek ülke, bir ülkeler, daha doğrusu şehirler kompleksi olduğu belli değil mi? Hep şehir adları dikkat çekiyor. 11. yüzyılda da böyleydi. Asabiyet meselesi. Demek ki İbn Haldun'dan da bakmamız gerekiyor. Zor.

Hikaye atölyesi

2011-02-22T02:37:00.003+02:00

Önceki ay çıkan hikaye kitapları ve dergilerde yayımlanan hikayeler üzerinden gerçekleştirilecek atölye çalışmasının hikaye konusunda yeni bir kapı aralayacağını düşünüyoruz. En azından bizim gayretimiz bu yönde olacak. Hikayeyle ilgilenen, okuyan, yazan arkadaşların katılımını bekliyoruz. Hikaye editörümüz Nurcan Toprak ve Fayrap yazarlarından Emine Akyurt'un yürüteceği bu atölye çalışması herkese açıktır. 22 Şubat Salı 18:30

Popülist sosyoloji

2011-02-22T02:25:00.008+02:00

"Popülist sosyoloji tartışmaları"nın geçen haftaki toplantısını çok çeşitli nedenlerle gerçekleştiremedik. 25 Şubat Cuma günü akşamı altı buçukta, Türkiye'de sosyoloji yapmanın, başka bir deyişle Türkiye'de yaşayan insanları tanımanın imkanları üzerine kafa yoran herkesi bekleriz. Bu toplantıda tartışmayı, geçen toplantıda konuştuğumuz ve daha önce blogda duyurduğumuz gibi, Doğan Ergun'un Türk Bireyi Kuramına Giriş kitabından hareketle yürüteceğiz.

Mahallemi özledim. Ümit Aktaş

2011-02-20T02:34:00.011+02:00

Sokağa çıktığım anda, ne ardımda bıraktığım apartman ve tanımadığım komşularım benim için bir anlam ifade ediyor, ne de şehrin vahşi sokaklarında yüzlerine bakmaya, dahası bir selam vermeye cesaret edemediğim o uzak insanlar. (Selam vermeyi) denemedim değil, denedim; ama her denememde başka bir hoşnutsuzlukla, hayâl kırıklığı ile karşılaştım. O zaman ben de benzerim olan tüm içine kapanmış şehirliler gibi çareyi önüme bakarak yürümekte ve modernizmin alfabesini, daha doğrusu şiirini yazmış olan Baudlaire gibi, bakışlarımı bulabildiğim boşluklara çevirerek, şehrin bu “iğrenç kalabalığı”ndan (Baudlaire, İçe Kapanış) kaçınmakta buldum.

Özgürlüğün modernlikle başladığını söyleyen şu bohem ve konformist şehirliler açısından özgürlük, sadece bu kalabalığın içerisinde yarı sarhoş bir biçimde, sorumsuz ve denetimsiz bir dolaşma serbestisidir olsa olsa. Başınızın üzerinde ne güneş (ya da ay), ne de Tanrı’nın bakışı vardır çünkü ve o vıcık vıcık kalabalığın içerisinde sonuna değin yalnız, yapayalnızsınızdır. Kimseden sorumlu olmadığınız gibi, kimsenin umurunda da değilsinizdir. Yapmanız gereken şey, nasılsa içine düşmüş olduğunuz bu hayatın idamesi için bir yolunu bulup ayakta durabilmenizdir; velev ki bu birilerinin üzerine basma pahasına da olsa. Nasılsa bir yabancı ve hatta bir yabanıldır o kimse çünkü, şehrin cangıllarında karşılaştığınız ve kendinizi sakınmak mecburiyetinde olduğunuz. Orada, modern kentlerin tapınakları olan müzeler, sinemalar ve alışveriş merkezlerine girip çıkan benzerlerinizle ortak olduğunuz ne vardır ki; nedir sizi durduracak ve yüreğinizi titretecek olan?

Benim gibi bir mahalle kültürü içerisinde yetişmiş biri için ne kadar da yürek burkucudur şu yukarıda yazdığım satırlar. Şimdilerde ikide bir mahalle baskısından söz eden hazperest şehirliler açısından özgürlük, sadece ve sadece kendilerini her türlü sorumluluk ve bağlılıktan uzak tutacak olan serbestlikten öte bir şey değil; mahallenin o sıcak ikliminden uzak bir kutup yani. Oysa insanlar, modern şehrin insanlara armağanı olan bu sefil iştihadan binlerce yıl önce, bir insan olarak temayüz ettikleri andan itibaren başlamışlardı özgürlük kavgalarına; yalnız ve yoksun olsalar da.

Ve ben, o çocukluk çağımda, mahalleye çıktığımda, arkamda kaygısız bir ana bırakmaktaydım. Kapısı hiçbir zaman kilitlenmeyen evimizi çevreleyen o küçük ama hoş bahçenin etrafı tahta bir tarabayla çevriliydi, aralarından güllerin fışkırdığı; ki, baksanız oradan içeriyi göremezdiniz. Orada bir çeşme akardı ve onun etrafında komşu kadınlar, sabah kahvelerini içerlerdi tam da bu saatte. Benim doğruları yazdığına inandığım gazeteyi ve kokusunu çitlerin çok daha uzağındayken duyarak yanıma koşan kedime bir lokmasını verdiğim somunu almak için çarşıya indiğim bu saatlerde. O somundan ilk lokmayı tadan ben olurdum elbette; tıpkı gelirken yolda, mesela bir ağaca yaslanarak, bir evin kapısı önünde durarak ve komşu Hasan amcaya da bir şeyler çıtlatarak, ya da meraklı Zeynep teyzenin soruşturan gözlerine bakarken kulağına da bir şeyler fısıldayarak, gazetenin neredeyse tamamını ilk önce okuyanın da ben olduğum gibi.

Ve bilmekteydim hangi köşede kiminle karşılaşacağımı, kime nasıl selam vereceğimi, kimin başımı okşayacağını ve kimin bana küçük de olsa bir harçlık ya da cebinde özenle sakladığı bir şekeri vereceğini. Küçük mutluluklardı bunlar belki, ama yerine koyabileceğiniz daha güzel ne olabilirdi ki? Hangi sinema salonunda bu kadar renkli ve içten bir coşku karşılayabilirdi sizi ve hangi galeride bu kadar güzel kokan güller resmedilmiş olabilirdi? Hem onlardan en iyi reçellerin nasıl yapıldığını bilen ananızın elinin lezzetinin yerine hangi marketin rafını koyabilirdiniz? Sevgili anacığım; oysa o şimdi kapısını bir Allah’ın kulunun bile çalmadığı, daha şimdiden kendisine bir mezar hâline gelen hoyrat bir apartman dairesinde ömrünü tüketmekte. Artık ne komşu ziyaretleri ne de kahve saatleri. Dışarıda içine düşseniz kaybolacağınız bir cangıl, içeride ise sadece derin bir yalnızlık; bedeli şehirde yaşamak olan.

Ahmet Haşim de, “Kadınlar orda güzel, ince, sâf, leylîdir,/Hepsinin gözlerinde hüznün var/Hepsi hemşiredir veyâhud yâr;” derken, acaba böylesi bir geçmişi mi özlemekteydi? “O belde“ Haşim’in de hoyratlığından sıkıldığı bir şehrin uzaklarında olan o muhayyel diyar mıdır ki, bizi müşahhas hayattan kopararak o hiç gerçekleşmeyecek düşlere sürükler. Bir dost ararız gecenin o en umulmadık saatinde kapısını çalabileceğimiz ve bir sokak ararız, tıpkı evimizde dolaşır gibi kaygısızca, neşeyle gezebileceğimiz. Yüzler ararız orada korkusuzca, umutla bakabileceğimiz ve şu önünden geçtiğimiz kapının arkasında kimin olduğunu bilmeyi; kapısını çalabileceğimizi, o kapının açılacağını ve içeri buyur edilebileceğimizi de. Ama insanın içerisine “kötülük çiçekleri”, umursuzluk ve sorumsuzluk eken şehirde, en yakın dostunuzun bile bilmezsiniz ne halde olduğunu; bir telefonla aramak bile çok gelir size, sesini bile duymak istemezsiniz de bir mesaj gönderirsiniz sadece. Bu vıcık vıcık kalabalıkta işte böylesine açılmıştır mesafeler.
Çünkü hiçbir şey tahammül edilebilir gibi değildir. Üstünüze rezil bir aymazlık boşaltılmıştır ve her an pürdikkat yaşamaktasınızdır; Tanrı’ya karşı değil elbet, insanlara, sürekli sorunlar çıkaran, bağırıp çağıran ve kavgaya hazır olan bu şehirli vahşilere karşı.

Oysa mahallemizde böyle zamanlarda bir araya gelen, insanların arasını bulan güzel insanlar, akil adamlar vardı. Bir sorun mu oldu? Koşulmazdı hemen mahkemelere. Birilerinin hakları mı çiğnendi, bir kadın kocasıyla kavga mı etti, ya da biri borcunu ödeyemedi mi, hemen imam, muhtar ve ilkokul öğretmenimiz bir araya gelir, sorunun çözümlenmesi için mahalleyi harekete geçirirlerdi. Orası bizim evimizdi çünkü, komşumuzun sorunu bizim de sorunumuzdu; hem o acılar içerisinde kıvranırken biz nasıl rahat olabilirdik ve o aç yatarken biz nasıl tok yatabilirdik ki? Ve orayı korumak, oranın esenliğini sağlamak, hepimizin görevi, namusumuzdu.
Şimdilerde bu kültürden gelen “muhafazakâr” hükümetimize bakıyorum da, “kentsel dönüşüm” adı altında yaptığı tek şey, işte bu kenarda köşede de olsa kalmış olan mahalle kültürünü yok etmekten ibaret. Nasılsa kendisini koruyan, belki düzgün evleri olmayan bu kültürü yıkarak, kötü bir modernlik bilinci adına şehri gecekondulardan kurtardığını iddia eden bu yanlış bilinç, yerine TOKİ adlı estetik fukarası bir inşacı zihniyetin gündüzkondu’larını dikmekte. Tüm komşuluk bağlarını ve tüm mahalle kültürünü Vandal bir modernleşmecilik adına berhava ederek, belki çirkin ve derme çatma olan ama insanların kendi kültürel kodlarının doğallığıyla inşa ettikleri o yapıların yerine kimsenin kimseye ulaşamadığı, dokunamadığı ve kimsenin kimseyi tanımadığı gökdelenler koyarak. Sitelerin korunaklı silueti gerisinde, şehirden ve topraktan olduğu kadar insanlardan da uzaklaşarak, giderek daha da yalnızlaşarak, kimsesizleşerek ve hatta “evsizleşerek”. Üstelik topraktan uzaklaşırken Tanrı’dan da uzaklaştığının da farkına varmayarak.

Kaynak: Özgün Duruş (31.01.2011)

Dilencilik meslektir. Korkut Tuna

2011-02-19T22:27:00.002+02:00

Sempozyumdaki konuşmanızda dilenciliğin bir kent sorunu olduğunu söylüyorsunuz. Öncelikle tarihsel algıda dilencilik bir sorun mudur? Belki de bu tarz yaşam biçimini seçmiş insanların toplum içinde ancak bu ilişkilerle var olabildikleri çerçevesinde bakıp sayılarının çok arttığını görürsek, o zaman bir sorundan bahsedebiliriz. Ama benim görüşüm, dilenciliğin bir tür yaşam biçimi gibi, adeta bir meslek gibi kabul edilmesidir. Yani bu insanlar öyle veya böyle bir baltaya sap olamamış olabiliyorlar. Fakat bir yerden sonra hayatta kalabilme veya yaşantılarını sürdürebilme biçimini elde ediyorlar. Dilencilik, onların bir şekilde kendilerini yeniden üretmelerine izin veriyor.

Prof. Dr. Korkut Tuna, bir yaşam stratejisi olarak dilenciliği anlattı.
2008 yılında düzenlenen Dilencilik Sempozyumunun bilim kurulunda yer alan Tuna, dilenciliğin yoksulluk boyutunun yanı sıra sosyo-psikolojik özelliklerine dikkat çekti ve bir sosyolog gözüyle toplumun yardımlaşma kültürünü yorumladı.

Kendine özel kültürü, yaşam biçimi olan bir meslekten bahsediyorsunuz? Evet. Bunun için belli bir şehrin belli bir yerine, mahallesine yerleşmiş olabiliyorlar veya bir şehirden bir şehre göç etmiş olabiliyorlar. Tabii bunu sadece günümüz boyutuyla değil biraz tarihi perspektifi içinde düşünüyorum. Başka türlü söylersem biraz sezgisel veya biraz bilgi kırıntılarının aklıma gelmesiyle söylüyorum. Dilencilik, bir tür yaşam biçimi gibidir. O hayat biçimine göre giyiniyorlar, yaşıyorlar, ona göre belki kendilerini yeniden üretmenin yolunu buluyorlar. Bu yolla gıda elde edebiliyorlar, bir üst başları var, bir de bir yerde barınıyorlar bir şekilde.

Neden meslek olduğunu düşünüyorsunuz? Bir meslek gibi mütalaa edilmesinin altında onların kullandıkları bazı yöntemler olabilir; para ya da bir şey isteme tarzları gibi. Günümüzde de bakarsak, bir şekilde insanına göre; yani gençlere farklı, yaşlılara farklı hitap ediyor. Karşısındakinin eğilimine göre isteme tekniği belirliyor. “Nabza göre şerbet vererek ihsan alma” tekniğinin kullanıldığı bir nevi meslekleş gibi. Ben çocukluğumda hatırlıyorum; Edremit’te, dilenciler gelirlerdi ekmek verilirdi. Sadece ekmek verilirdi. Ekmek önemli bir şeydi belki ama sırtlarındaki torba kuru ekmek doluydu. Şimdi bu durumun, sadece kuru ekmekle yaşamanın güçlüğü bugünümüzün koşulları için geçerli. Ama mesela Bulgar Edebiyatında Türkçe yazan birisi, Bulgaristan’daki Türk bölgelerindeki geçmiş hayatı anlatıyor. Orada insanlar çalışıyorlar, aile sahibiler ama gittikleri yerde veya yolda suyun içine biraz şeker atıp ekmeklerini batırarak yiyorlar. Yani onlar dilenci değiller ama yaşamları belki de benim bahsettiğim bu torbasında ekmek olan insanların yaşantılarına benziyor. Dilenciler, hayatlarını sürdürebilmek için çekinilecek veya çekinilmeyecek konuları iyi bilir ve insanların içine tam girmeden,onlarla doğrudan hemhal olmadan sınırda kalarak bir şeyler alabilme siyasetleri vardır.

O halde dilenciliğin kendisi değil de sayılarının artması bir sorun olarak beliriyor. Sizce dilencilerin çoğalması siyasal, ekonomik adaletsizliğin bir sonucu mudur, yoksa insanın çalışmayı sevmeyen tembel yönünün tezahürü mü? Bu kolay örgütlenebilen bir hayat tarzı. Çünkü mesela sempozyumda da söylenmişti ki, Türkiye çapında belli köyler ve iller dilenci üretiyor. Mesela Adana, Zonguldak taraflarından hani neredeyse dilencilik üretiliyor. Yani bunu bir yaşam tarzı veya bir meslek haline getirmeleri de biraz bundan kaynaklanıyor. Bu insanlar bir şekilde kolay para kazanmanın yolunu veya hayatlarını sürdürebilmenin yolunu bulmuş oluyorlar. Bunların içinde gayri hukuki durumlar, küçük çalıp çırpmalar, “alıverip gidivermeler” olabiliyor. Hani belki ortada gördüm, çok samimi bir şekilde, kimse almamış ben alayım, götüreyim diyorlar.

Dilenciliğin fakirlikle hiç mi ilgisi yok? Ben fakirlikten çok, bir meslek olarak icrasını gördüm. Çünkü fakir insanın dilenmesi çok farklı bir şey. Dilenmek bir başka boyuta geçmek gibi oluyor. Başka bir deyişle; insan, kişiler arası ilişkide, kendi kimliği veya düşüncesinde, kendi hakkındaki düşüncelerinde başka bir boyuta geçiyor. İnsan o an için yanındakinden bir şey isteyebilir, mesela “canım çekti bir lokma ver” diyebilir. Bir bardak su isteyebilir ama dilencilikte devamlı istemeye tabiisiniz. Ve burada sıradan isteyişler geçerli değil. Kendinizi biraz mağdur, yardım edilmesi gereken bir hale çevirmeniz gerekiyor. Biliyoruz ki dilenciler, belli organlarını yaralıyorlar, çocuklarını mesela kör gibi gösteriyorlar. Bütün bunlar bize onların istemenin bir yolunu bulduklarını gösteriyor. Dolayısıyla bence bütün bunların bir yoksulluktan çok bir meslek olarak, bir bilinçli hareket olarak, bir hayat tarzı olarak algılanması gerekiyor. Çünkü insan çok fakir olabilir ve hatta çaresizlikten bir köşede durup hiçbir şey demeden para isteyebilir. Ama dilencilikte, biraz tecrübeyle her yere ve koşula göre bir isteme tekniği var.

Yoksulluğun artışının dilenciliğin artışına sebep olduğuna dair genel bir algı var?Ben buna katılmıyorum. Türkiye’nin gelir dağılımına bakarsanız zaten yoksulluk sınırı içindeki rakamların normal bir memur maaşının üstüne çıktığını görüyorsunuz. O zaman herkesin dilenmesi gerekiyor. Benim anladığım kadarıyla dilenme bir hayat tarzı, bir geçim biçimi olarak insanların kendilerini bu şekilde ortaya koymaları ve bundan hiçbir şekilde sıkıntı çekmemeleri, herhangi bir mağduriyet hissi duymamalarıdır. İnsan bazen kendi davranışlarını sonradan değerlendirdiğinde, hoşuna gitmeyen yanları oluyor, üzülüyor yani yapmamam gerekirdi diyor. Burada öyle bir şey olmuyor. Bilinçli bir biçimde yani hangi koşullarda kimden ne alınabilir belki çok iyi bir psikolojik tahlil, çok iyi bir sosyolojik tahlil sonucunda bir iş yapıyorlar.

Gene de bir mağduriyet durumu yok mu? Akli, bedeni özürlerinden dolayı bu yola gitmiş olanlar da var. Hatta meczup olduğu için insanların yardım ettiği, karınlarını doyurduğu örnekler var. Ama bana göre dilencilik bu değil. Dilencilik daha örgütlü bir şey gibi. Dilencilik insanın kendi davranışını ve diğer insanlarla olan ilişkisini iyi hesaplamasıyla ilgili bir faaliyet. Bunların sosyal özelliklerinin benzer olması bu durumu daha iyi açıklıyor. Bahsettiğim gibi aynı köyden olabiliyor veya Çingeneler olabiliyor bunlar. Türkiye’de mesela çok yaygın olan bir şey vardı. Şimdi yapmıyorlar. Bu ilk turizm hareketlerinin başladığı zamanlarda, insanların eskiden çok da gidilmemiş yerlere gitmeleri sonucunda rahatsız edici bir şey oluyordu. Çoluk çocuk gidip avuç açıp, gelen kişiden bir şeyler dilenmeye başlıyorlardı. Şimdi bu bir ilişki kurma biçimi midir ya da aklı o kadar mı eriyordu? Ama enteresan bir şeydi. Bunların kalktığını zannediyorum şimdi. Yoksul mahallelere biri gidince de bir şey istendiği oluyordu.

Aslında yine de ortak sosyal özellikleri fakirlik? Muhakkak ki bunun altında bir fakr-u zaruret var. Fakat bu durumu bizim anladığımız ölçüler içinde aşmak yerine bu tür bir yola başvuruyorlar. Mevsimlik olarak; bayramda, seyranda tatil dönemlerinde de bir yerlere gidip dileniyorlar. Hani nasıl mevsimlik işçiler çalışmak için kalkıp Güneydoğudan Adana’ya veya başka topraklara geliyorlar, bunlar da bir yerlere gidiyor. Mesela diğer aylarda değil Ramazan’da belediyenin aldığı tedbirlerden biri olarak dilencilerin toplanarak şehir dışına çıkarma faaliyetleri var. Aslında bunların dışarıdan geldiği, yani oranın halkı olmadığı anlaşılıyor. Yoksulluk muhakkak ki insanın farklı bir boyutta davranmasına yol açabilir ama burada yoksulluktan başka bir şey olduğunu görüyoruz. Profesyonellik ve bir meslek olma yanı var, benim anladığım kadarıyla. Belki başka verilere ulaştığımızda onları göz önüne alarak farklı düşünebiliriz ama şu an tespitlerimiz bu.

17-18. yüzyıllarda İngiltere ve Fransa’da nüfusun yüzde 10’u, 1736’da Osmanlıda nüfusun yüzde biri dilenciymiş. Bu yılda dilenci olarak tespit edilen 322 kişiden 70’i gerçekten dilenecek durumdaymış. Aynı tarihte Paris’te dilenci sayısının bu rakamın 100 misli olduğu söyleniyor. 19. yüzyılın ikinci yarısında, modernleşme sürecinde Osmanlıda da tablo değişmeye başlıyor…

Tarihi dönemlere baktığımız zaman muhakkak ki yoksulluğun ya da toplumsal örgütlenme biçiminin katkısı vardır. Evet, Paris’te dilenci tarikatları diye bilinen dilenci örgütlenmeleri var. Bunlara ait bazı resimler görmüştüm. Ortaçağ Araştırmaları Enstitüsündeydi galiba, bazı resimlerde, betimleyici çizimlerde gördüğüm kadarıyla kolu bacağı olmayan, sanki hayatta kalabilmek için bir şeylerini feda etmiş insanlar. Bu çok doğru. Yine de birilerinden öyle veya böyle bir şeyler aktarabilmenin yolunu bulmuşlar, daha örgütlü bir hale gelmişler. O hayatı anlatan bazı sinema filmleri de var. Biraz yer altı örgütlenmesini andıran ilişkiler içindeki fakirler söz konusudur. Ama bunlar dilenci midir, yoksa buna benzer bir başka bir örgütlenme biçimi içinde midir? Ama dediğiniz doğru. Yani uzun dönemler olarak baktığımız zaman Batıda feodalizmin biraz çözülmeye başladığı dönemde, -çünkü toprak sahibi olmayınca insanlar, ister istemez şehirlere göç ediyorlar- kentleşmenin yavaş yavaş palazlanmaya başladığı dönemde bir nüfus aktarımı var. Belki bu nüfus aktarımı ve artışı biraz kendini dilencilik veya işsiz güçsüz takımı olarak gösterebilir. Ama onlar da tabii bir şekilde loncalarda veya başka yerlerde bir düzen altına konuyor veya onun dışında kalanlar artık belki dilenci oluyorlar. Yani şehre kırsal alandan göç var. Belki bu göçün büyüklüğü böyle bir olguya yol açmış olabilir.

Osmanlıda bu boyutta bir göç yaşanmadı.

Osmanlı bu kırsal alandan göçü oldukça uzun zaman denetim altında tutarak engelleyebilmiş bir yapıya sahip. Daha sonraki yıllarda Osmanlı’nın bu merkezi gücünün, İstanbul’un bu kendine özgü yapısının kırıldığı yıllarda, savaş yıllarında, insanların Balkanlardan veya diğer yerlerden gelip kendini büyük şehir olarak İstanbul’a attığı dönemde buna benzer şeyler ortaya çıkmış olabilir. Ama bugünkü Türkiye için bu kadar çok imkânın bir arada olduğu, geniş bir iletişim ve ulaşımın olduğu yerde insanların çaresizlikten dilenciliğe düşmesi garip bir şey. Mesela bunun bence hırsızlık veya buna benzer suçlardaki artışla daha doğrudan bağlantısı olabilir.

İnsanların içinde bulunduğu zor durumdan faydalanarak onları ağına düşüren, örgütlü, illegal bir yapı olabilir mi? Belki ufak tefek örnekler söz konusu olabilir ama o kadar büyük bir örgüt olsa bu fark edilebilirdi. Bu çocukları uzaktan getiriyorlar, çalıştırıyorlar, dilendiriyorlar. Böyle kendi içinde küçük bir yapıdan söz edilebilir ama bunun bir döneme damgasını vuracak kadar geniş olduğunu sanmıyorum.

Kapitalist ekonominin örgütlediği bir toplum yapısında, dilenciler, evsizler, yoksullar bu yapılanmanın dışında kalıyorlar. Modernleşme tarihimiz açısından baktığımızda özellikle bu insan grupları modernleşmenin en öteki yüzü mü oluyorlar?

Bir kapitalistleşme sürecine girdiğimiz doğru, yani artık su bile parayla oldu dedirten bir yapıdayız. Eskiden kırsal hayatın bunları emdiğini, bağrında barındırdığını görüyoruz. 50, bilhassa 60’lı yıllardan sonra, kapitalist uygulamaların dışında göçlerin yeni kitleler oluşturmasından bahsedebiliriz. Ama onlar da büyükşehirlerde bir şekilde mevcut düzene ayak uydurmaya hazır kitleler. Gecekondulaşmanın ortaya çıktığını görüyoruz, marjinal sektör diye bilinen işlerde çalıştıklarını görüyoruz. Bana göre burada nasıl olursa olsun “çalışma” öne geçiyor. Bunun Türk halkına özgü bir şey olduğu da söylenebilir. Yani ne yapıyor ediyor çalışıyor. Ya da İslami boyutları olabilir bunun. Çünkü ben çocukken Edremit’e Yugoslavya’dan göçmen olarak bir grup insan gelmişti. Göçün sebebini bilmiyorum. Aileleri çok büyük bir konağın odalarına yerleştirdiler. Ama bir müddet sonra 7–8 yaşındaki çocuklar annelerinin yaptığı poğaçaları satmaya başladı. Kapı kapı dolaşıp, durumlarını anlatarak dilenebilirlerdi. Ama hemen bir iş icat ettiler.

Hayat felsefelerinde hayatta kalma tarzı olarak “çalışma” var. Dilenciliğe alternatif olarak… Dilenciliği de sistemin içinde değerlendirmeli o halde.

Dilencilik çok daha farklı bir insani karakterin yansıması olarak gözüküyor. Yoksa normal olarak insan, hırsızlık da yapıyor. Yani belki de kendince bir sosyal adalet uyguluyor. Yani onun var benim yok, bu nasıl şey deyip çalıyor. Mesele hukuka aykırı ama belki kendi anlayışına göre onun 10 tane vardı, bir tanesini ben aldım diyerek meşrulaştırıyor. Tabii bu hırsızlığı mazur gösterecek bir şey değil ama neticede realite bu. Böylece topluma kene gibi eklemlenmiş oluyor. Bir nüfusun, demografik unsurların topluma eklemlenmelerinin bir parçası gibi dilencilik. Yani bir şekilde toplumdaki üretim tarzının, hayat tarzının içine eklemleniyorsunuz. Belki kimi fuhuş yapabiliyor, hırsızlık yapıyor, kumar oynatıyor… Şehrin kalabalık yerlerinde “bul karayı al parayı” diye küçük kumar çeşitleri vardı. Bunlar hep topluma eklemlenme biçimleri. Bayram yerlerinde, panayır gibi yerlerde muhakkak bu tiplerden birkaç tane çıkardı. Onlar da alavere dalavere tarzında hareket ederek bir geçim temin ediyorlar. Yani ben dilencilik de dâhil olmak üzere buna benzer şeyleri bir şekilde topluma eklemlenme olarak görüyorum.

Aslında bu yollar, yaşadıkları yoksulluk veya yoksunluk halleriyle bir tür başa çıkma stratejisi olmuş oluyor…

Marjinal, çizgi dışı, ayak uyduramamış bir kesim olabilir. Bir düşüş yaşamış olabilirler. Yani ailesi zamanında zorluk yaşamıştır ya da çok kötü sosyal koşullar içinde parçalanmış bir ailede, gayri meşru veya gayri ahlaki yollarla doğmuş insanların ayakta kalabilmeleri için bir yol olabilir. Ama toplumun mevcut yasal örüntüsünün dikkate alamadığı, üzerinde çözümler üretemediği bir kesimin, bir nüfus parçasının dilencilik yoluyla toplumla temas etmesi, oradan bir şeyler alması ve topluma eklemlenmesi söz konusudur. Başka biri başka bir şekilde bunu yapabiliyor. Neticede toplumun belli temel ana gidişatı dışında bir sürü yapıp etmesiyle zamana zemine, geceye gündüze göre bilmediğimiz daha birçok yanı var. Bunlar bir şekilde toplumun yasal/resmi çizgisine eklemlenmiş oluyorlar.

Yoksulların STK’lardan veya devletten yardım alması dilendiricilik olarak değerlendiriliyor. Olumsuz bir anlam yüklenerek buna “sadaka kültürü” deniyor. Siz nasıl değerlendiriyorsunuz?

İnsanları çalışmamaya itiyorsa, hareketsiz bırakıyorsa, yani bir şey yapacakken yaptırmıyorsa böyle değerlendirilebilir. Ama bu insan istiyorsa birinin de vermesini engellememek lazım. Başka bir deyişle birisinin de elinden, içinden geliyorsa verebilmelidir. Mesela yolda giderken bir çocuğa simidinin bir parçasını veriyor, al ye sen de diyor. Paylaşmayı hoş görmek lazımdır. Biraz önce dediğim gibi bu yolla topluma bir eklemlenme var. Belki burada eleştirilecek yan, bu faaliyeti yaptığımız ölçüde insanları biz çalışmaktan alıkoyuyoruz olmalıdır. Bu insanlar bütün gün oturuyorlar yatıyorlar, ondan sonra bir yerden ekmek, yemek geliyor ya da gidip bir yerde hayır olarak verilen yemeği yiyorlar. Belki bu da bir hayat tarzıdır ama bunu doğru değerlendirmek lazım. Yani bunu bu mülahazalarla topyekûn reddetmemek gerekmektedir. Nihayet toplumun bir kültürü var, bu kültürün bir tarihi var. Bu kültür içinde hayır adına yapılan, iyilikler var. Bu bakımdan da durumu toptan reddetmemek lazım.

Ne yapmalı, peki? Bu iki biçimin iyi bir araştırmayla ortak noktasını bulmak gerek. Ve bunun bazı hayır kuruluşlarının desteği ile istismara yönelik hal almamasını da sağlamamak lazım. Ama sırf bu hayır kuruluşları belli bir düşünceye veya ideolojiye hizmet ediyor diye düşünüp bu hayrı, yardımı engellememek veya reddetmemek lazım, aleyhine düşünmemek lazım. Nihayet öyle veya böyle bu insanlar topluma eklemlenmiş oluyor. Üretimin dışında kalmış, normal iktisadi çarkın dışında kalmış unsurların da topluma eklemlenmesini reddetmemek, bu durumun önüne geçmemek lazım. Ama bu insanlara iş bulabiliyorsak, işini yapmayıp bu yolu seçiyorsa o noktada müdahil olunabilir. Deniz Feneri dolayısıyla bazı bilgiler elde etmiştim. Bunu iş haline getiren ve her derneğe bir dilekçe yazarak yardım isteyenler var. Dernek yetkilileri gidip durumuna bakıyorlar, ona bir yardım bağlıyorlar veya veriyorlar. O zaman bütün hayır dernekleri arasında bir koordinasyonun olmasının gerektiği ortaya çıkıyor. Vatandaşlık kimlik numarasına göre yapılacak bir değerlendirmede bu kişiler kimden yardım alıyorlar, hepsinden mi alıyor çıksın ortaya. Yardım kuruluşlarının birbirlerine de karşı biraz itimatsızlıkları var. Netice olarak bu tarz eleştirilerin haklı tarafı var ama sırf belli bir ideoloji veya düşünce taraftarıdır diye, belli bir partiye belki yarıyor diye bu faaliyetleri reddetmemek lazım.

Özellikle kışları aşırı soğuk olduğunda İstanbul Belediyesi evsizleri, dilencileri bir spor salonuna topluyor ve ardından hava düzelince, mesela kar kalkınca da onarı yeniden sokaklara salıyor…

Hakikaten yardıma ihtiyaçları oluyor. Yani onu siz orada bırakırsanız o günün akşamı donar. Onu iyi yapıyorlar. Şunu düşünmüşümdür hep; bir hazırlık yapıp böyle bir soğukta bunlar spor salonuna toplandığı zaman gidip bunlarla anket yapmak lazım. Bunlar içinde hakikaten aile sahibi olup bir şekilde reddedilmiş ve ya kendisi reddetmiş, kendini inzivaya çekmiş insanlar da var. Bu insan bir aile içine giremiyor, bir ev hayatı yaşayamıyor. Mesela ben hatırlıyorum, bir çıplak adam, bir arsada somya üstünde donmuştu. Demek ki o arsa içinde o somyada yatıyordu o. Ve ne kadar çaresiz ki kalkıp üstüne bir şey alamamış, yataksız, yorgansız yatıyor. Fransa’dayken Paris’te bir televizyon programı izledim. Orada clochard denilen, demin bahsettiğim tipli, dünyayla bütün bağları kopmuş insanlar yaşar. Her metronun, her sokağın, her parkın bir tarafında vardır. Bunlar “1 liran var mı, 50 kuruşun var mı” diye dilenirler. Yok derseniz de hani öyle üstünüze fazla gelmezler. Bunların nerede kaldıkları bellidir. Bunları bir nevi tımar etmek için belediye topluyor. İçlerinde ileri derecede alkol tüketenler de var. Aldıkları parayı şaraba yatırıyorlar. Hatta ben bir hesap yaptım; onların şaraba, içkiye yatırdıkları para, bizim asgari ücretin üstünde çıkıyor. Bunların günde 5-6 litre şarap içtikleri söyleniyordu. Ama bunlar tamamen kopmuş insanlar hayattan. Bunların içinde metro girişlerinde, koridorlarında yatanlar var. Metronun sıcak hava kanallarında yatıp sızdığı için bir tanesinin kuru havadan yüzü şişmiş, cılk yara olmuştu. Bir tanesi 3 ay mıdır, 6 ay mıdır, ayağından çizmesini çıkarmadığı için çorabı cildiyle birleşmiş ve tenine yapışmıştı. Onların hepsini götürdüler. Tedavi ettiler, yemek verdiler, üst baş verdiler. Ve hepsine, gel burada çalış, buraya gelenlere hizmet et diye teklif edildi. İşte sana yatacak yer, işte sana yiyecek yemek dediler. 50–60 kişiden sadece 1’i kaldı. Sonra hepsini yine kendi kovuğuna götürdüler bıraktılar. Öyle bir kategori insan da var. Belki bizim de o toplanan insanlarımızda böyle bir sosyo-psikolojik etkenleri vardır.

Bizim tarihimizde sufi, derviş meşrepli insanlar var. Bunlar çalışmıyor, sadece insanlara nasihat ediyor, insanların verdiklerini yiyip geziyor.

Neticede karşılığında bir şey bir hizmet veriyor ve tabii alıyor. Böyle tipler var, fakat bunlar öyle bir şey değil. İfade şuydu: “bunlar intihar edebilecek durumda dahi değiller.” Yani o kadar düşük bir psikolojik durumdalar ki hayatı, ölüm değerlendiremiyor. Psikolojik olarak insanlık onurunu düşünüp, intihar edemeyecek duruma kadar düşmüş insanlar. Yani bu toplananların arasında da böyleleri olabilir. Ama dediğim gibi bir hazırlık olup da hemen o kış birkaç yüz kişi toplanınca, bahsettiğim anket uygulanabilir. Ama ben yine bu konuya ilgi duyduğum zaman Fransa’da yapılan araştırmalara baktım, bunları özel olarak takip etmişler ve belli saatlerde ve belli yerlerde bulunurlar diye rapor etmişler. Mesela sabaha karşı 3-5 arası, artık ayakta duramayacak hale geliyor ve bir yere gidip sızıp uyuyor. Metro girişleri, inşaatlar, gemiler… Mevsime göre de değişiyor. O zaman o insanlarla gidilip mülakatlar yapılmış. Bunların içinde, ‘sans papiers’ (kimliksiz) denilen insanlar var. Hiçbir kimlik belgeleri yoktur, mevzuat önünde resmen yokturlar ama bir şekilde yaşarlar. Mesela öyle insanlar da var bunların aralarında. Yani dolayısıyla bu dilencilik kategorisi içinde belki toplanabilse de çok daha farklı boyutlarda çıkıyor karşımıza.

Türkiye’de devletin dilencilere, evsizlere yönelik onları zabıtayla toplamak haricinde bir politikası yok. Onlara yönelik sosyal politikalar geliştirilmeli…

Evet, ama işte bu derekeye düşmüş insanlara bir politika uygulayamazsınız. O yine dışarı atacak kendini, onu bir yere koysanız duramayacak. Dondurucu soğuklar nedeniyle toplanan kişiler arasında bir kadını televizyonda gördüm; bir tekerlekli sandalye üstüne oturtulmuştu. Altı tamamen açıktı, üstünde battaniye türü bir örtü vardı, demek ki idrarını tutamıyordu. Belki bazı aileler de onlara bakamadıkları için, söz konusu ettiğiniz bir desteği alamadıkları için o insanlar sokakta. Belki de zamanında tedavi olsaydı rahatsızlıklarının önüne geçilebilirdi. Tabii bunun gibi, buna benzer insanların belki bir kısmı akıl hastanelerinde yatıyor olabilir. Yani o da ayrı bir kategori herhalde.

Bizdeki evsizleri konu edinmiş sosyolojik bir araştırma yok sanırım.

Yok. Benim düşüncemde vardı, bir türlü yapamadım. İşte, soğuk havalarda toplandıklarında hemen gidip bir anket uygulamak ve durumlarına göre araştırmayı sürdürmek gerekir.

Böyle bir araştırma olsaydı, belki tarihsel algı olarak bizim modernleşme tarihimiz içerisinde bunun nedenlerini değerlendirebilirdik.

Evet. Ama yok maalesef. Bu insanların ne olduğunu bilmiyoruz. Yani ailelerinden itilmiş oldukları açık. Avrupa’da yapılan çalışmalara baktığım zaman, onların aileleri ile bağı kopmuş, bir nevi terk edilmişler. Veya aile onu itmiş, atmış dışarı. Öylesine yaşayan insanlar var. Bazen bu insanlara bir yerden para geliyor. Kendisinin o insan olduğunu dahi ispat edemiyor. Bazılarının ellerine bir belge verilmiş zamanında, bu şu kişidir diye. Oradan bu parayı alıp yaşamasını sürdürecek ama kimliksiz olduğu için yapamıyor. Bir kısmı belli işler yapıyorlar ama vatandaşlık hakları olmadığı için ‘sans papiers’, yani kimliksiz oldukları için haklarını alamıyorlar. Bu tür tek başına sokaklarda yaşayanlara yönelik araştırmaların muhakkak yapılması lazım. Bir kavram içinde hepsini topluyoruz. Yoksullar, dilenciler, evsizler, bilmediğimiz diğer kategoriler… Özelliklerini, farklılıklarını ayırabilmek ve belki genel çerçeve içinde gözden kaçan yanlarını ortaya çıkartıp çözüm bulabilmek o zaman mümkün olabilir.

Araştırma olmayınca sağlıklı sosyal politikalar da üretemiyoruz. Dilencilik üzerine yapılan çalışmanın içindesiniz. Dilenciliğe dair sosyal politikaları nasıl değerlendiriyorsunuz? Benim tahminim, bir yardım yapılsa dahi bunlar gene dileneceklerdir. Çünkü bu meslek gibi bir hayat tarzıdır, geçim yoludur. Mesela Adana’nın bir köyündeki dilenciye yardım etseniz, para da verseniz, iş de bulsanız “Allah razı olsun” deyip köyünde oturmaz. İstanbul’a gelip yine muhakkak icra edecektir dilenciliği.

Sosyal araştırmacılara ve sosyal politika üreticilerine öneri olarak ne söylemek istersiniz? Önemli bir konu. Hiç olmazsa kategorilere ayırabilmek için çalışmalar yapmak lazım. Yoksulluk, dilencilik gibi topyekûn bir kavram yerine onların zamana, zemine, bölgeye, yöreye veya insani özelliklerine bağlı olarak çıkabilen farklılıklarını ayırıp daha kategorize etmek lazım. Topyekûn bir tanım, topyekûn bir çözüm arayışı getiriyor. Hâlbuki onun içinde çok çeşitli insanlar var. Yani en azından bu gece donmasınlar diye çok soğuk havalarda bu insanlar toplanıyor ama bunların en büyük sorunu tek, yalnız ve izole olmalarıdır. Bunun nedenleri bulunabilir, onlara özel, psikolojik yanı ağır basan bir tedavi uygulanabilir vs. Mesela yine Fransa’da bu yoksullar için yapılan bir şey var. Bizdeki bu inşaatlara koyulan uzun vagon gibi mekânlar içinde merkezler kuruyorlar. Bu insanlar oraya geliyorlar, karınlarını doyuruyorlar, tıraş ediliyorlar, duş yapıyorlar, üstleri başları yıkanıyor veya değiştiriyorlar. Tıbbî bir yardım, destek alıyorlar. Çünkü bunların bir kısmı bazı madde de kullanıyor olabiliyor. Onlara tıbbî destek veriliyor. Ve karınlarını doyurup öbür uçtan çıkıp gidiyorlar. Mesela ben bunu Deniz Feneri Derneğine teklif etmiştim. Ama bu mekânlar nereye konacak, kimlere açık olacaklar?

Bizde o türde evsizler var mı? Yok. Yani hakikaten oradaki clochard tipinde, saçı sakalı birbirine karışmış insan yok bizde, ya da yok denecek kadar az. Bunlar yukarıda anlattığım merkezlere geliyor, biraz tımar ediliyorlar. Yarası varsa tedavi ediliyor, karnı doyuruluyor, üstü başı değişiyor, yıkıyorlar, öbür taraftan daha adam şeklinde çıkarıyorlar. Mesela bu yapılabilirdi ama nereye yapılabilir ve kimler yapabilir? İşte biz bu en alt kademeyi, yani çok soğuklarda toplanan kategoriyi dahi tanımıyoruz. Biz daha çok yardımlarla bir şekilde temas kurulmuş ve öyle bir hayat tarzını kabul etmiş insanları tanıyoruz. Yardım dernekleri tarafından karınları doyurulan, Ramazanlarda hatırlanan veya periyodik olarak yemek çıkartılan insanları biliyoruz. Ama bunun daha altında olan insanları bilmiyoruz, belki oradan başlayıp adım adım yukarı çıkarak bu konuyu daha sistemli bir biçime sokmamız gerekecektir.

KORKUT TUNA 1944 yılında Balıkesir’de doğdu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümünü bitirdi. 1977 yılında Sosyoloji Bölümünde asistan olarak göreve başladı. “Yurt Dışında Çalışma Olayının Sosyolojik Eleştirisi” başlıklı doktora tezinin ardından, 1982’de yardımcı doçent, 1985’te doçent, 1992’de de profesör unvanlarını aldı. Dekanlık görevinden önce Sosyoloji Bölüm Başkanlığı, Anabilim Dalı Başkanlığı, Sosyoloji Araştırma Merkezi Müdürlüğü gibi idari görevlerde bulundu. Prof. Dr. Tuna’nın “Yurt Dışına İşçi Gönderme Olayının Sosyolojik Eleştirisi”, “Şehirlerin Ortaya Çıkış ve Yaygınlaşması Üzerine Bir Deneme”, “Batılı Bilginin Eleştirisi Üzerine” ve “Yeniden Sosyoloji” isimli yayımlanmış kitapları ve çok sayıda makalesi bulunuyor.

Kaynak: www.dunyabulteni.net

Sokağın nabzı. Larousse

2011-02-19T21:04:00.004+02:00

bir süredir star ana haber'in pek sevilen bir bölümü haline geldi. izlemeyenler için de kısaca özetlemek gerekirse, yoldan gecenlere gündemle ilgili, ya da eski yeni siyasetçilerin isim ve görevleriyle ilgili, devlet kurumlarının isimleri ve ne olduklarıyla ilgili muhtelif sorulardan oluşan bölümü oluşturuyor. alt metnini ise halkın olan bitene duyarsızlığı, ilgisizliği, korkunç (!) cehaleti oluşturuyor. ya, ne çok yaratıcı. o kadar yaratıcı ki haber içersindeki bu röportajlar, emin çölaşan'ın da dikkatini çekmiş, akp'nin aldığı oy oranının faturasının da hesabı, bu gibi durumlara hemen kesilmiş.

söyleyelim, yeni olan bir şey olmadığı gibi, yine belirli kibirlerin ötesine gecemeyen siyasal algının da kendi kendini tatmininden de öte bir durum yok ortada. işin enterasan kısmı ise, söylenmek istenenleri söylemek için bu kadar dolambaçlı yol secmek ve bunun, orijinal bir durum, habercilik olduğunu zannetmek. bu haberi orijinal bulmakla, ülkedeki anti demokratik durumu, ''oyunu kömüre satan vatandaş'' tatmininden öte gecemeyen derin (!) siyasal analizler arasında hiçbir fark yok. olmadığı gibi bu kolaycılık için sokakta, sırtında yüküyle gecen herhangi biri hsyk'yı sular seller gibi bilmeli, adalet bakanını da aklından hiç cıkarmamalı. bilmiyorsa vatandaş, birileri de bir o kadar duyarlı, bir o kadar da bilinçli secmen (!) oluyor. sonra halkın cehaleti üzerine köşelerde neler yazılıyor neler. o soruları yanlış yere soruyorlar, o soruların muhatabı belli.

(Kaynak: Ekşi Sözlük)

Kaddafi'ye Açık Mektup. Hakan Albayrak

2011-02-19T14:56:00.002+02:00

Rejimi değiştirmek için ayağa kalkan Libyalılara "karşı devrimci" diyorsun. "Devrimciler yenilmez" diye kükreyerek halkına kurşun yağdırıyorsun. Anlı şanlı "Halk İktidarı" halkı katliamdan geçiriyor! Cemahiriye, öyle mi? Halk iktidarı, ha? Her yere artistik resimlerini astırıp halktan seni ululamalarını isteyeceksin, en ufak bir eleştiriye dahî tahammül edemeyip sana yan baktığından şüphelendiğin herkesi zindana tıkacaksın, sonra da "Halk İktidarı'nın miladı olan Büyük Eylül Devrimi"ni korumaktan dem vuracaksın! Sen milleti aptal mı sanıyorsun? Yoksa gerçeklikle irtibatını mı kaybettin? Kendi devrimine ihanet ettiğini, halkın iradesini silindir gibi ezen bir polis devleti kurduğunu fark etmedin mi? Nasıl olur?

Libya'da iktidar gerçekten halkınsa, sen gerçekten halkı veya halkın ezici çoğunluğunu temsil ediyorsan, seni istemeyenler küçük bir "karşı devrimci" azınlık ise, buna inanıyorsan, haydi, seçim sandığını kur da görelim!

Tamamen serbest, şeffaf, şaibesiz seçimlerde Libya halkının özgür iradesiyle yüzleşmeye var mısın? "Halk bana ve arkadaşlarıma mecbur değil. Çoğunluk 'Gidin' derse gideriz. Sandıktan kimler çıkarsa biz de onlara tabi oluruz" diyebiliyor musun? Hayır mı? Öyleyse yerin dibine batsın senin halkçılığın!

42 yıllık iktidarın boyunca güzel işler de yaptın elbet. Halkın sesine vakitlice kulak verebilseydin, diktatörlüğün için özür dileyip kendini ıslah edebilseydin, Libyalıların hoşnut olacağı bir Libya'nın önündeki engelleri kaldırabilseydin, halk çirkin işlerini unutup seni güzel işlerinle anabilirdi. Ama kibrin basiretini bağladı. Bağlamaya devam ediyor. Devrime ihanet ederek devrim lideri, halkı kurşun yağmuruna tutarak halk kahramanı olmak ne mümkün? İdrak edemiyorsun.

Belki de çok geç değildir henüz. Sen sürprizlerin adamısın Kaddafi, gel bir sürpriz yap; Hakk'a teslim olduğunu ve halka zulmetmekten vazgeçtiğini ilan et, "Tevbe ediyorum, af diliyorum, helâllik istiyorum" de! Umulur ki halk seni bağışlar ve Rahmân da sana rahmet eder.

http://www.yenisafak.com.tr/Yazarlar/?t=19.02.2011&y=HakanAlbayrak

Otostopçunun hadis rehberi

2011-02-18T23:33:00.004+02:00

Amr bin Nafi ile Şeridü'l-Hemedani'nin dayısı Sakif:

Veda Haccında Allah Resulü ile beraberdik. Ben yürürken arkamda bir devenin geldiğini hissettim. Döndüm baktım ki Peygamber deve üstünde geliyor.

- Sen eş-Şerid misin? diye sordu.

- Evet, dedim.

- Seni bindireyim mi? buyurdu.

- Evet, dedim.

Aslında hiç yorulmamıştım. Lakin Allah'ın Resulü ile aynı deveye binmekten bereket umdum. Hemen devesini çöktürdü ve beni terkisine bindirdi.

Enes bin Malik:

Allah Resulü harbe çıktığında veya yolculuk yaptığında mutlaka ashabından birini terkisine alırdı.

(Kaynak: eş-Şafii, Ümm II, 61, 71; Ahmed, III, 168; Buhari, I, 23; Ebu Davud, 486; Nesai, IV, 122-3; İbn Mace, 1402)

(Kaynak: İsbehani, Hz. Peygamber'in Edeb ve Ahlakı, çeviri: Naim Erdoğan, tahric: Yusuf Özbek, 3. Baskı, İstanbul, İz Yayıncılık, 2009, s. 201)

Fakir çocuklar daha çok içiyor!

2011-02-18T17:56:00.002+02:00

İstanbul'daki lise öğrencileri arasında yapılan araştırmada, ekonomik durumu çok kötü olan ailelerin çocuklarının daha fazla alkol, sigara ve esrar tükettikleri belirlendi.

İstanbul Emniyet Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü Madde Kullanımını Önleme ve İzleme Büro Amiri Ali Ünlü, Antalya'da bugün sona eren TUBİM Uyuşturucu Konferansı'nda, İstanbul'daki liselerde yaptıkları araştırmanın sonuçlarını açıkladı. Ünlü'nün verdiği bilgiye göre, Mayıs-Haziran 2010 tarihlerinde İstanbul'daki 28 ilçede, 154 lisedeki 31 bin 272 öğrenciye anket uygulandı.

Öğrencilerin madde bağımlılığına yönelik araştırmada, ''Hayatım boyunca en az bir kez sigara içtim'', ''Hayatımda herhangi bir türden alkollü içki kullandım'' ve ''Hayatımda en az bir kez esrar kullandım'' cevabını verenlere, madde kullanımına neden olan bireysel, çevresel ve sosyal faktörleri saptamak için sorular soruldu.

ORTA GELİR GRUBU

Araştırmaya göre, ailesinin ekonomik durumu çok kötü olan öğrencilerde sigara, alkol ve esrar kullanımı daha yaygın. Bu öğrencilerin yüzde 51'i en az bir kez sigara ve yüzde 7'si en az bir kez esrar içtiklerini belirtirken, yüzde 36,3'ü de alkollü içki kullandıklarını ifade etti.

Araştırmada, orta gelir sınıfındaki ailelerin çocuklarında esrar kullanımının en az olduğu saptandı. Ailesinin ekonomik durumu çok iyi olan öğrencilerin yüzde 4'ü hayatlarında en az bir kez esrar kullanırken, orta sınıf gelir grubundaki ailelerin çocuklarında bu oran yüzde 2,8 - 3,1 olarak saptandı.

Kaynak: AA

Yerli turistler için İstanbul Rehberi 3

2011-02-16T19:22:00.006+02:00

Tuzla, Avcılar ve Beylikdüzü’nü özellikle bir köşede bıraktım. Tuzla eski Tuzla değil. Güzelleşiyor habire. Daire fiyatları ucuz. Daha mizacı belirginleşmemiş. Avcılar depremden sonra karakter değiştirdi. Depremden korkup bedava fiyatına sattıkları daireleri doğulu insanlar fazla tereddüt etmeden satın aldılar. İmkanı olan zenginler başka semtlere taşındılar. Göl manzaralı evlere 400 lira kira verip, zar zor geçinen insanlar doldu. Aradan bir müddet geçince yeniden eski gücüne kavuşmaya çalıştı Avcılar, ama olmadı. Ne eskisi kadar değerli artık, ne de eski insanlar buradalar. Karakter değişimi Metrobüs’ün Avcılar’a gelmesiyle kemale erdi. Topkapı’da çalışan bir işçi için Avcılar’da oturmak çok münasip artık.

Beylikdüzü… Beylikdüzü de Başakşehir gibi bir zihniyet projesiydi. Ama burada fazla kalamadığım için pek eşip dökmem mümkün olmayacak. Bir dalış yapıp çıkalım, Başakşehir’de dindarların yaptığının bin katını buradaki sünepelerin nasıl yaptığını anlatalım. Halam çarşaflıdır. Ekonomik sebeplerden dolayı, kaynanasına yakın olmak için Beylikdüzü’ne taşındı. Orada öyle bir insan profili hayat sürmekte ki, öyle medeniler ki bunlar, apartmanlarına taşınan bir çarşaflı bayan yüzünden paniğe kapılıyorlar. Çıldırıp kafayı yiyorlar. Apartman yönetimi, apartman sakinleri (sanırım kırk daire) toplanıp bu çarşaflı pisliği korunmuş (vadedilmiş) topraklarından atmak için ortak karar alıyorlar. Bu kara çarşaflı pislik her kimse, onunla karşılaşmamak için yollarını değiştiriyorlar. Sonra halamın Çerkez (ve oldukça zeki) kaynanası -bu övgüler bana içli köfte yaptığı için- apartman sakinlerine çarşaflı bayanın Çeçenistan’dan, savaştan kaçıp gelen mülteci olduğu yalanını uyduruyor. Ve böylelikle apartman sakinleri böğürmelerine bir son veriyorlar. Nasıl bir vahşettir bu anlayabilmiş değilim. Beylikdüzü beton şehridir. Sovyetlerden hemen sonra, deli gibi, sapık gibi, kullanışsız, şekilsiz, insanı korkutan yapılar inşa edilmiş ya hani Rusya’da, sırf gövde gösterisi için. Burası da aynen öyle. Gri, soluk, donuk, beton… Şekilsiz yapılar, yüksek yapılar, her şey köşeli, her şey sert. Bir görmemişlik söz konusu, bir salaklık…

Gelelim Fatih’e. Fatih marka yaratan bir yerdir. Ticari hayatı saymazsak Eyüp’le birbirine benzerler. Fatih’in iki büyük markası, biri Çarşamba, diğeri Balat. Çarşamba’yı kıyas yapacak bir yer yok. Terziler yoğunluktadır. Çünkü oradaki giyimi, talebi karşılayacak başka bir mekân yok. En iyi para kazananlar terziler ve pastaneler. Bir yerde tatlı çok tüketiliyorsa (tulumbadan bahsetmediğimi anlamışsınızdır) orada hayat rahattır. (buranın fakirleri de rahattır) Herhangi bir pastanenin önünde birkaç saat takılmak hayret verici verilere ulaştırabilir. Çengelköy’de bir markadır. Üsküdar’ın onlarca markasından biri. Ümraniye’nin kalabalığından geçip Çengelköy’e ayak basarsanız, yani yukarından aşağı doğru bir güzergah çizerseniz, o sınır çizgisinden sonra bir rahatlama hissedersiniz. Bu, beylerbeyi tarafından gelince anlaşılamaz. Çünkü Beylerbeyi’de rahat bir yerdir. Çengelköy’ün güzel yerleri vardır, kötü yerleri vardır. Tepede garip evler vardır mesela, bunların yolu yoktur. Çimenlerin arasından taş dökerek yol yapılmıştır. İlginçtir. (Öğretmenlere tüyolar: Sonra Üsküdar İmam Hatip lisesi vardır. İmamhatipli çocukların kalem almak bahanesiyle sigara içebildikleri kırtasiye vardır.) Çengelköy’deki sahili saymazsak, zaten biliyorsunuz, Üsküdar iskeleden ta Beykoz Paşabahçe’ye kadar kıyı şeridi villalarla doludur. Beykoz’a geçmeden Balat’tan da bahsedelim. Unutmayalım. Balat, bizim camianın yakışıklı fotoğrafçıları sayesinde aşina olduğumuz bir yer. Fotoğraf çekmek için güzel bir yer olduğu doğru, ama sadece Balat fotoğrafı görerek yaşayıp ölmemizi istemezsiniz değil mi? Size de bir tüyo vereyim, Bican Efendi Sokağı vardır, İcadiye’de. Ekşi Sözlük çocukları buraları iyi bilirler ama İhl Sözlük çocukları bilmezler. Niye olum, gidin gezin. Buraları görmezseniz olmaz, ibareyi çözemezsiniz. İbare demişken, Çarşamba’nın çay ocaklarında okey oynayan bir yandan da Mülteka ibaresi çözen çocuklar vardır… Balat diyorduk… Burası çok önemli! Büyük firmalar tarihi yapıları, eski evleri almak için atağa geçeli çok oldu. Rantçılar tarafından Balat’ın sahilleri kapışıldı çoktan, acele etmenize gerek yok. Burada büyük değişimler olacak muhtemelen. Balat’ın insanları oradan siktir edildiğinde buralar salt zengin İslamcılara kalacak. Ve hükümete yalakalık yapan liberallere... Şuan hiçbir şey görünmüyor. Gidip gezerseniz, çingeneler, keşler, camdan cama küfür eden ablalar görürsünüz. Bilindik manzaralar yani. Ama mesele öyle değil. Taşlar yerinden oynamaya başladığı zaman, ellerinde evraklarla ortaya çıkan kodamanlar olacak. Balat sahilinin işkembecileri meşhurdur. Ehli keyf adamlar işkembe için (işkembe öyle her yerde içilmez mirim) buralara gelirler. Eğer siz de bir gün kro bir mafya olursanız, işkembe içmek için Balat’a gelmeniz gerektiğini unutmayın. Sıradan bir yere gitmek olmaz. Evet, mafyalar ve mafya çakmaları buraları severler…

Balat’a kısmen benzeyen Kadırga vardır bir de. Ama Kadırga çözemediğim bir yerdir. Anlayamadığım. Kadırga’da yaşayanlar kimlerdir? Ne yaparlar? Balat’takileri gibi hayatlarını sokakta yaşamadıkları için anlamak zor. Bilen varsa anlatsın lütfen. Sultanahmet’in ihtişamının ardında, o kalabalığın curcunanın ötesinde, yüzünüzü sahile, kadırgaya dönüp sokaklara dalarsanız butik otelleri, şirin hotelleri görürsünüz. Sirkeci ile Gülhane arasındaki onlarca otelleri tercih eden turistlerle buraları tercih eden turistlerin arasındaki farka ikna olabilirsiniz. Daha ekonomik bir yer arayan, saçıp savuracak kadar parası olmayan turistler geliyor sanırım buradaki otellere. İnternetten ucuz otel ararken buradaki şirin butik otelleri buluyorlar. Küçük işletmeler zaten işlerini genelde internetten alıyorlar. Fakir turistler ise, ki onlar aslında turist değil gezgindir, çok daha farklı çareler buluyorlar. Bu otellere hayatta para ödemiyorlar. Ev gibi döşenmiş butik otellerin girişinde bir ya da iki bilgisayar bulunur. Konaklayanlar isterlerse buradan nete girebilirler. (yanlarında pek laptop taşımazlar.)

Beykoz’da dindar ailelerin ve içkicilerin aynı apartmanda problemsizce yaşadığını, Paşabahçe’yi, Anadolu Hisarını’nın sessiz sakin hayatını, Küçük Su’daki sabaha kadar açık olan dürümcülerin müşterilerini anlatmak gerekiyor. Karagümrük’ü, İkitelliyi, Güneşli’yi, Haznedar’ın bilişimci çocuklarını, Merter’in giyim ve tekstil piyasasınından bahsetmek gerekiyor. Gayrettepe ile Galata Deresi arasındaki tezada dikkat çekmek gerekiyor. Bahçelievler’i, Beşyüzevler’i… Menekşe sahilleri neden terk edilmiştir, Büyükçekmece sahillerinde yaşayanlar kimlerdir, sormak gerekiyor. Eminönü’nün Fatih’e katılması kimin işine yaradı, kimler bir şeyler cukkaladı, asıl amaç neydi bunları araştırmak gerekiyor. Daha Koşuyolu’na Acıbadem’e hiç değinmedik, Erenköy camisinin bir düzine kalmış yaşlı amcalarını yâd edemedik. Kağıthane’nin bitip tükenmeyen merdivenleri… Eskiden Hadımköy diye bir yer vardı… İstanbul’un görünmeyen yüzünü de aralamak gerekiyor, Kumburgaz, Selimpaşa, Silivri… Pendik’in köyleri var daha, Şile’nin dağ köyleri, bir yanda gerçek köylüler bir yanda köy havasına koşup gelmiş villalar. Bunların hepsini anlatmak çok uzun sürer. En iyisi gezmek. Gezip görmek…

Türk halkının günahları

2011-02-15T14:10:00.002+02:00

Particularism: Kısaca hemşericilik veya akrabacılık diyebiliriz. "Biz bize benzeriz" düşüncesidir. Bunun günah olduğunu ABD-AB Liberal Kapitalist Bilim ve Siyaset Üst Kurul'u buyuruyor. Akrabalarınız şehir dışından gelip sizde kaldığında kaldıkları günün kirasını alın diyorlar. Abim eşi ve üç çocuğuyla gelip bir hafta bizde kalsa adam başı onar liradan 350 lira gelir elde ederiz. Üst Kurul, masrafları çık, vergini öde, Rantiye ve IMF kazansın da diyor gerçi. Böylece 200 lirası kâr olsa, yüzde 50 vergi ödesem, Rantiye ile IMF 50/50 bölüşseler, abim ailesiyle bir hafta bizde kaldığı için her biri 50 TL kazanmış olacaklar. Ben particularism yapmak istiyorum ama. IMF ve Rantiyeye gelince, bir 50 TL çalışır. Fazlasını isterlerse kaçırmaya başlarım. Ne kaçırıyorsun derseniz: Vergi, kız, gümrükten mal, mazot, eşeğin...

Linç: Taraf ve Radikal gazetelerine göre Türk halkı linç seviyor. Mahalle arasında, köşe başında durup durmaktan sıkılan Türk gençleri Alman işçilerin yaşadıkları binaları kuşatıp kundaklıyor ve çıkışları da kapattıkları için yabancı işçiler aileleriyle yanarak can veriyorlar. Türk polisi de linçe katılmak arzusunda olduğu için, doğru dürüst soruşturma yapmıyor, MOBESE'ler karartılıyor ve linç sever Türk gençleri kaçıp kurtuluyor. Aradan bir iki sene geçince tekrar yapıyorlar bunu.

Tecavüz: Her Türk tecavüzcüdür. Eskiden sadece Türk erkekleri tecavüzcüydü. Artık Türk kadınları, Türk çocukları, Türk eşekleri, Türk itleri de tecavüzcü oldular. Mesela Mart ayı gelince Türk kedileri dama çıkıp tecavüze başlıyorlar.

İhtiras Suçları: Dünyada karılarını en çok öldüren erkekler Türk erkekleri zaten. Ama psikiyatr raporu alarak gözetim altında tutulup sonra da bırakılıyorlar. Türk düşünürü Althusser karısını öldürdü ama hatırlamıyor.

Irkçılık: Afrika kökenli vatandaşlar hala ikinci sınıf. Başkan Kennedy'yi bu yüzden öldürdük. Adamcağız Afrika kökenli vatandaşların da otobüslere binebileceğini düşünüyordu. Dallas'ta derin devletimiz sıktı adama. Hala Afrika kökenli vatandaşlara daha az ücret ödeniyor. Afrika kökenlilerin mahallelerinde suç oranı yüzde 34, lise bitirme oranı yüzde 21.

Popülist sosyoloji tartışmaları-2 (18 Şubat Cuma 6 Buçuk)

2011-02-12T23:24:00.006+02:00

İlk toplantının notlarını müstakil bir yazı, bir çerçeve yazı olarak Fayrap'a yazmayı düşünüyorum. Ama burada şunları kaydetmekte yarar var. Türk toplumu üzerine faşisttir, ırkçıdır, şöyle "öteki"leri vardır, böyle "öteki"leri vardır, militerdir, linç kültürü egemendir, erkek egemendir, ileri derecede ayrımcıdır, kayırmacıdır, duyarsızdır, ahlaksızdır gibi pek çok kalıba Radikal ve Taraf gazetelerinden aşinayız. Amaç belli odak noktaları üzerinden bunları sınamak, diyelim Türk halkı arasındaki "ayrımcılık"ın ne türden bir ayrımcılık olduğunu ve sınırlarını, nerede başlayıp nereye kadar uzandığını, nereden öteye geçmediğini görmek. Kürt komşunun evi yanıyor, söndürmeye koşar mısın? Alevi kiracına kumpas kurdular, evinde saklar mısın? Saklayan da ihbar eden de oluyor, bunu biliyoruz. İşte bu gibi hikayeler. Bıçak nerede kemiğe dayanıyor?

Bir insana kavminin ismiyle, bilmemne oğulları diye seslenmeyi bile yasaklayan bir din kültürü ve ahlak bilgisinin olduğu bir yerde Batı Avrupa'yla aynı mı olur her şey? Tam ters uca savrulmayalım, tamam, mutlak bir güzelleme yapmayalım. Belli odak noktaları tespit edip, örneğin ağır Türkçü bir abi ucuza Kürt işçi çalıştırıyor, bu adamın milliyetçiliği nasıl bir şey? Ya da akrabaya yardımla akrabaya kıyak nerede nasıl ayrılıyor? Buna benzer şeyleri Murat Önderman'dan okuduklarımız -tersten de olsa- düşündürdü, tartıştırdı ilk toplantıda.

Toplantıdaki bir başka konu da, Kastamonulu ile Çankırılının farkıydı. İşte bir özcülük daha. Ama bütün Kastanbolular... Evet, tabii, iyisi de var, kötüsü de.

Toplantıdaki konuşulan bir başka husus da sokağa çıkıp birtakım kilit sorular soralım insanlaraydı. Star muhabiri Osman Terkan'ın yaptığı "Sokağın Nabzı" gibi. Terkan, halk düşmanlığıyla halk sevgisi arasında gidip geliyor gibi. Şaban müzikleri koyuyor arkaya mesela. Ben sadece birkaçını izledim. Wikileaks, bayramlarımız, İstiklal Marşı haberleri. Fikir iyi. Emin Çölaşan bu haber videolarına atıfla halk düşmanlığını konuşturan bir yazı yazmış. İşte Eminönü, Taksim... Mecidiyeköy de dünyanın bir başka merkezi. Bunlar da olacak, belki ayrı bir grup sokağa çıkacak, bir grup teori yapacak. Böyle değil tabii. Teoriye ihtiyaç bırakmayacak fotoğrafları arıyoruz. Teori olarak olay. Bak sen.

Teori demişken, bir yandan popülist tarihçilere, De Certeau'ya, E. P. Thompson'a da sıra gelecek okumalarda. Şimdilik popülist sosyologlarla, popülist kültür tarihçileriyle devam edeceğiz. Ahmet Hamdi okuyacağız mesela. Acelemiz yok. İki haftada bir, bir sene sonra bakmışız ki pek çok şey tartışmışız, düğümler çözülmüş, Türk toplumuna bakarken liberallerle, seçkincilerle, halk düşmanlarıyla hangi noktalarda ayrıldığımız daha bir net tespit edilivermiş.

Velhasıl, şimdi Doğan Ergun'la devam ediyoruz, Türk Bireyi Kuramına Giriş. Daha doğrusu bu kitap üzerinden yüzü Türkiye'ye bakan popülist bir sosyoloji, yerli ve halkçı bir sosyoloji imkanını tartışacağız yine. Daha da doğrusu bu kitabın böyle bir sosyolojiye katkısını tartacağız. Kitabın eski baskısı Gerçek, Fethi Naci, yeni baskısı İmge Kitabevi. (Ahmet Yıldız'ın kitap hk. bir yazısı) Kitap 80lerde, Özalllı yıllarda yazılmış. Aman Türk insanı bireyci olamaz kamucudur, KİTlere dokunmayın, özelleştirmeye kalkışmayın, bu neo-liberal politikalar burada tutmaz demek için. Türk toplumuna ilişkin bir tespitler bütünü hep bu tartışma bağlamında değer kazanıyor kitapta. Bir sosyolog Doğan Ergun, bir Türk sosyologu. Liberal ya da bireyci de değil ayrıca. 18 Şubat Cuma. Altı buçukta dernekte.

Popülist psikoloji ve popülist şiir bugün dernekte

2011-02-12T10:18:00.001+02:00

Melek popülist psikoloji derslerine devam ediyor. Saat 14-16 arası. Ben de bugün klasik kavramından söz edeceğim. Gelenler kendi hazırladıkları klasikler listelerini okuyacak; klasik, kadim, gelenek, kanon kavramları hakkında konuşacağız. İlk günlerdeki teorik yorgunluğu biraz aştık. Dersler sıkıcı olmaktan kurtuldu biraz. İki saat soyut konuşmak hem benim için hem dinleyenler için yorucu oluyordu. Şimdi biraz daha pratik alandayız, aslında teori dediğimiz de pratiğin sorunlarının giderilmesi çabası değil mi.

Leyla ile Mecnun

2011-02-10T21:46:00.004+02:00

İyi dizi. Senaryosu Burak Aksak'a aitmiş. Özellikle söylüyorum çünkü metin çok başarılı. Zekice yazılmış bir metin ama zeka gösterisi yok, şaşırtıcı bir akış var fakat ukalalık yok, Senaristin ve kadronun kalan kısmının gündelik hayatın ayrıntılarına vakıf olduğu, halkı tanıdığı, en önemlisi de sevdiği hissediliyor. Popülist mi? Evet. Komik mi? Evet. Sanatlı mı? Sanatlı. Ali Akay iyi. Kız da iyi. Daha ne? Devamını görelim.

Haa bu arada yönetmeni Onur Ünlü. Meraklısı olanlar vardır. Biz filmlerini çok beğenmemiştik. Dizi film denemesinde başarılı. Filmlerinde bulamadığımız bütünlük burada mevcut. Haluk Bilginer ve Şebnem Dönmez'le Nerede Kalmıştık isimli dizide başarısız olmuştu. O dizi de filmleri gibi jestten ibaretti çünkü. Bu pek öyle görünmüyor. Kısaca bu iyi.

Popülist sinema, bugün.

2011-02-10T03:14:00.015+02:00

İki hafta önce yani "Popülist Sinema" programının ilkinde Lütfi Akad'ın yazıp yönettiği Gelin filmini izledik. Bu hafta yine Akad'ın Düğün filmini izleyeceğiz. Ondan sonraki programda da Diyet'i izleyerek, Akad'ın Gelin-Düğün-Diyet şeklindeki tematik üçlemesini tamamlayacağız. Peki neden bu filmleri izliyoruz. Bunlar herşeyden önce iyi filmler. Hem hikaye olarak hem de teknik olarak iyi. Bunun ötesinde ise halkın yaşayışını dolaysız, gerçekçi bir biçimde ele alan popülist filmler bunlar.

Biraz da ortamdan haber verelim. Mehmet Ali geçen hafta film bittikten sonra Melek'in pek katılmadığı bir yorum yaptı. Lütfi Akad'ın halka, "tüccar olmayın, işçi olun" mesajı verdiğini söyledi. Filmin sonundaki sahne daha derin anlamlar aramaz, sadece diyalogla yetinirsek tam da bunu söylüyordu. Melek ise Lütfi Akad'ın hiçbir zaman filmlerinde solculuk yapmadığı, reçeteci olmadığı yorumuyla karşı çıktı buna. Mehmet Ali bu yorumu yapmadan önce ben de Melek'in argümanıyla meseleye yaklaşıyordum ama o zaman uyandım. Melek'in yorumu hala doğru. Ama bu Mehmet Ali'nin söylediğini geçersizleştirmiyor. Mehmet Ali'nin yorumu önemli ve iyi ki hep birlikte izlemişiz. Çünkü film hakkında yapılabilecek, izleyenler bilir, aklımıza ilk seferde gelmeyen ama aslında en basit ve doğru yorum o. Ama geri kalanımızın aklına gelmedi. Çünkü iki tür filme alışığız. Film ya mesajını bağıra bağıra verir ve bu filmler genelde kötüdür, didaktiktir, reçetecidir. Ya da mesajını sanat dolayımıyla verir ve onu anlamak için biraz ince izlemek gerekir, biraz da sinema sanatından ve başka şeylerden anlamak. Ama Akad'ın filmi ikisi de değil. Yani hem iyi hem de mesajı çok açık. Evet solculuk yapmıyor ama işçi olmayı övüyor.

Her programı bir filmin baştan sona izlenmesi şeklinde düşünmüyoruz. Filmin sadece pasif birer izleyicisi olmayacağız yani. Film aralarında konuşuyoruz mesela. Ama zenci sineması gibi düşünmeyin. Yani oyuncularla konuşup, soundtrackte dans etmiyoruz elbette. Amerika'da siyahlar kendi sinema salonlarında öyle film izliyorlarmış. Yani biraz karnaval havasında. Kültürel, sosyolojik birşey. Aidiyet duygusunu pekiştiriyorlar böylece. Birbirlerine şşştt demeyip, nasıl film izleniri öğretmiyorlar. Mesele de tam olarak film izlemek değil orda zaten. Neyse hasılı öyle yapmayacağız biz. Filmin anlaşılmasını güçleştiren birşey olarak yapmıyoruz bunları. Daha ziyade filme, gelip yerleşebileceği daha genel, hayata topluma sanata bakışın bir parçası olarak yaklaşıyoruz. Bu bağlamda ileriki programlarda filmlerden belli sahneleri seçerek, ya da iki filmi karşılaştırarak birşeyler de izleyebiliriz. Bunu biraz da katılanların motivasyonu ve fikirleri belirleyecek. Ama Akad'ın filmleri parçalayarak izlemeye pek uygun değil. O yüzden baştan sona izliyoruz. Maksimum 90 dk. sürüyor film. Tartışma, ön konuşma derken 2 saati bulabiliyor bazen. Ücretsiz. Giriş serbest. 10 Ocak Perşembe (yani bugün) saat 18.30'da dernekte.

Dexter Morgan'ı neden sevmeliyiz?

2011-02-09T01:28:00.005+02:00

Bir arkadaşım geçenlerde Dexter'ı izliyor musun? diye sordu. Evet. Evet Dexter'ı severek izliyorum. Niye seviyoruz Dexter'ı? dedi arkasından. Dexter'ı sevmemin sebepleri üzerine düşünmeye başladım sonra. Dexter bir seri katil. İnsanları hem de hiçbir şey hissetmeden öldüren bir seri katil. Tanıyanlar bilirler söz konusu kurbanı değilse karıncayı bile incitmez. Dexter Morgan; Miami Metro Polis Departmanı için çalışan Adli Tıp Kan Analiz Uzmanıdır. Üvey babası Harry Morgan onu annesinin öldürülüp atıldığı konteynırın içinde abisiyle ve cesetle birlikte aç ve susuz bir halde bulur. Büyüdüğünde Dexter'ın içindeki öldürme güdüsünü keşfeden Harry onu sadece katilleri ve kanundan bir şekilde kaçmayı başaran katilleri öldürmeye yönlendirir. Yaşaması için ona hayatın ve seri katilliğin bütün kurallarını öğretir. Harry Morgan artık hayatta olmamasına rağmen Dexter'ın içinde bir alter ego yani ikinci benlik olarak yaşamaya devam ediyor. Dexter'ın hayatta kalması içindeki Harry sayesinde. Babalarımızın ya da bizi yetiştiren insanların sesleri hep içimizde bir yerlerde değil midir zaten?

Dexter'ı bir seri katil olduğu halde neden sevmemiz gerektiği konusuna geri dönecek olursak, bir dizi film olarak çok güçlü bir dramaya sahip olmasının ötesinde Dexter karakterinin derinliğinden ve gelişiminden söz etmemiz gerekir. Dexter bir seri katil değil bir intikam hikayesidir. Annesinin kanında bir kaç gün geçiren bir adamın patalojisinin yöneldiği yer önemli. Dexter her cinayetinde annesinin katilini öldürüyor aslında. Bu öldürme güdüsünü durduramıyor, çünkü annesiyle karşılaşma imkanı ya da annesinin, intikamının alındığını görme ihtimali yok. Yakalanmamak konusundaki hüneri ve çift karakterli (insanlara karşı başka kendi içinde ve cinayet işlerken başka) bir hayat yaşıyor olması da Dexter'ın travmasının asla sona ermemesine sebep oluyor. Travmatik ya da patalojik gibi laflar edilebilir Dexter için ama bu ona herhangi bir kahramandan farklı bir algıyla bakmamızı gerektirmez. Öyle bakacak olursak Dexter'ın mazlumla zalimin hikayesi olduğu gerçeğini kaçırırız. Klasik kahraman algısına ilk bakışta pek uymasa da aslında bir kahraman Dexter. Pek çok kahramanlık hikayesinde rastlayabileceğimiz bir kadın teması var bir kere. Clint Eastwod filmlerinde sıkça rastladığımız türden bir tema. Annesiyle başlayan sonra başka bir kadınla, sonra karısıyla bu sezonda ise tecavüze ve işkenceye maruz kalmış bir kadınla devam eden bir kadın teması. Kadınlar için öldürmeye devam ediyor. Öldürülen kadınlar için, öldürülmeye teşebbüs eden kadınlar için, tecavüze ve şiddete maruz kalan kadınlar için. Çocuklarla ilişkisi aşırı derecede sağlıklı bu da öldürme isteğinin yalnızca kötülük karşısında açığa çıktığının tam kanıtı. Yeni sezonda Harry Morgan'la (babası yani alter egosu) çatışmalı bir ilişki yaşamaya başlaması hayatını kurtardığı tecavüze uğrayan kızla herkesten sakladığı taraflarını paylaşacağına dair belirtiler Dexter'ın travmasının başka bir yöne evrileceğini ve karakterin gelişeceğini gösteriyor. Karakter gelişimi nasıl olacak ve nasıl tamamlanacak bilmiyoruz ama Dexter bir kahraman. Herşey bir kenara Dexter'ı yalnızca bunun için bile sevebiliriz.

Türk ordusu kağıttan kaplan mı?

2011-02-08T16:37:00.002+02:00

Süheyl Batum'un ordu için "Amerika içini oymuş, kağıttan kaplanmış" sözlerinin irapta mahalli yok, çünkü orduyu jandarma zannettiği için öyle diyor. Kağıttan kaplan dediği ordu, tarihimizin en yüksek seviyeli operasyonunu birkaç yıl önce yaptı. Savaş jetleriyle birkaç saat içinde Irak'ın kuzeyinde belli noktaları hatasız vurup döndüler. 90'larda haftalar süren hedefsiz bombalamaların tek hedefi gazete manşetleriydi. Zaten başbakan da Tansu Çiller'di. Şimdi işi sessiz sedasız yapıyorlar. Süheyl Batum öyle diyor, çünkü hem vatandaşa hem siyasi topluma höt! diyecek paşalar olsun istiyor. Bunun dış destek alamadığı malum. Yoksa tek bir işaretle başımızın üstünden çatıyı uçuracak kuvvete ezelden sahip olduğunu biz biliyoruz ordunun. Süheyl Batum iki yönlü konuşuyor. Hem kışkırtıyor, yapın diye. Hem de artık yapılamayacağını bildiği için öyle konuşuyor. En azından bir süre ordumuzun kapımızı çalmayacağını biliyoruz. PKK'nın kapısını daha çok çalıyor mesela.

Eski Genelkurmay Başkanı Yaşar Büyükanıt, iki önemli söz söyledi bence. Birincisi, 2. başkanken ve Türk ordusu işgal altındaki Afganistan'a giderken söylenmiştir: "Afganistan'a savaşmaya gitmiyoruz." Böyle de oldu. Afganistan seferi Afgan halkına yardım dışında bir işlev görmedi. İstihbarat kısmı var ama ben bilmiyorum sonuçta. Deneyim kazanmışlardır. Yaşar paşanın ikinci önemli beyanatı: OYAK, Türk Silahlı Kuvvetlerinin değildir. İlk söz ne kadar açıksa bu da o kadar açılmalı. Afganistan'a gitmemiz ama savaşmamamız, biraz tarih bilenlerin hemen anlayacağı bir sözdür. Batıyla düğüne gitmeye mecburuz, oynamak zorunda değiliz.

İkinci söz, ordu mensuplarının her faaliyeti ordu faaliyeti değildir, anlamına geliyor. Ki tarihsel anlamı, 1960'dan sonra şirketleşme temayülü gösteren ordu mensuplarının arkasından resmi desteğin çekilmesidir. Ordu ihaleleri konusu uzmanlık gerektiriyor, ne söylesem boş. Ama Oyakbank, ING olurken Yaşar Büyükanıt'ın haklı olduğu bir kere daha ortaya çıktı. Biraz karışık görünüyorsa, daha sonra tekrar konuşalım bunları. Ama Türk ordusu, vatandaşını baskı altında tutma görevini bırakma eğilimindedir ve asıl faaliyet alanında yani yabancılar için direkt savaşılmak istenmeyen bir silahlı kuvvet olarak güçlenmektedir. Aynı zamanda sosyolojik olarak da isteyerek ve istemeyerek şeffaflaşmaktadır. Ben bunu istediklerini hissediyorum.

İçinin oyulması meselesi de zayıfladığını değil güçlendiğini gösterir. Birkaç görüşmeyle Batılıların istedikleri paktlara girip çıkan Türkiye artık her 24 saatte bir yeniden güneşin doğup battığı bir ülke olmuştur. İngilizler Türkiye'den Irak'a girmek istediklerinde Genelkurmay "Zaten meseleyi yaratan sizsiniz" diyerek hükümet söz almadan konuşmuştu. Irak'a asker tezkeresini istediler ve aldılar, ama Amerika sen jandarma olacaksın deyince de yapmadılar. Tezkere işi zekice kotarıldı ve CHP dönemleri de dahil ordu-hükümet hiç bu kadar yakınlaşmadı. İç politika bakımından Süheyl Batum ordu aleyhinde beyanat vermiş, Başbakan suçludur demiş... bunlar giderek normalleşen şeyler. Muhalefet orduyu savunur, kışkırtır, iktidar orduyla papaz olur ve darbeden çekinir... haldeyken anormaldik. Muhalefet tabii ki orduyu eleştirecek, iktidar tabii ki ordusunu savunacak. Bu daha tabii değil mi.

Normalleşmenin, siyasileşmemizin, yani sivil idarecilerin bizi idare etmesinin orduya zararı olmaz. Yararı olur. Kendi işiyle meşgul bir ordunun da siyasi ve sivil topluma zararı olmaz, yararı olur. Silahlı kuvvetine güvenen bir hükümet düşünün. Hem fiziksel hem psikolojik güvene ihtiyacımız var. Askeri yönetim, yaşamamak demek. Yaşamak istiyor insanlar. Hata yapmak istiyorlar. Allaha karşı hata işleyebilen Türk vatandaşı bırakın Atatürke karşı da biraz hata işlesin. Böyle yaşanır. Öbür türlüsü hayat değil.

Şubat ayı programı 2011

2011-02-07T13:32:00.005+02:00

Bir dönemin resmi

2011-02-07T09:48:00.000+02:00

Rahşan hanımın çantası omzunda, kolları serbest, adımları geniş ve rahat. Bülent Ecevit ise gergin. Süleyman Demirel rahat. Nazmiye hanımın çantası kolunda, kolları bağlı, adımları dar ve nispeten rahatsız. Dönem 1970'li yıllar.

Popülist şiir dersinde gelecek hafta

2011-02-06T19:15:00.000+02:00

Önümüzdeki hafta kanon ve klasikler konusunu konuşacağız. Katılımcılardan kendilerine göre bir liste istiyorum. Kanonik ve klasik eserlerden oluşan bir liste hazırlasınlar. Sayı ve eser önemli değil. Mesela 25 tane klasik olabilir. Bunlar öznel olursa daha çok şey konuşabiliriz. 100 temel eser meselesi değil bu sonuçta. Neyi ne olarak okuduğumuzla ilgili bir tartışma yapacağız ve bu hafta katılımcıların gerçek anlamda derse katılmalarını bekliyorum. Bunun için de listenin öznel olmasını istiyorum. Devletin veya entelijansiyanın klasikler listesini değil kendi listenizi oluşturarak gelin. Bakalım ortak isimler üzerinde mi duruyoruz, yoksa herkes kendi okuyucu kanonunu mu oluşturuyor?

Teknik olarak da kanon nedir, klasik neye denir gibi konulara biraz göz atarsanız sevinirim. Türk klasikleri, dünya klasikleri, İslam klasikleri, Doğu ve Batı klasikleri gibi "klasik" başlıkların anlamı üzerinde yoğunlaşabilir, kadim, kanon ve klasik kelimelerinin anlamını soruşturabilirsiniz. Ulusal edebiyat kavramı hakkında da okuyabilirsiniz. Pascale Casanova'nın Dünya Edebiyat Cumhuriyeti kitabını (Varlık yayınları, 2010) ve Toplum ve Bilim dergisinin Ulusal Edebiyat sayısı (sayı 81, yaz 1999), Gregory Jusdanis'in Gecikmiş Modernlik (Metis y. 1998), Defter dergisinin Yerlilik özel sayısını (sayı 36, Bahar 1999) da gözden geçirebilirsiniz. Yabancı dilde okuyabileceklerin yabancı eserleri okuması da salık verilir.

Derneğe gelmek istiyorum ama korkuyorum

2011-02-05T14:20:00.000+02:00

Bunu çok sık duymaya başladım. Derneğe gelmek istiyorum ama bana kızanlar olur diye korkuyorum abi. Derneğe gelicem ama sizden çekiniyorum abi. Derneğe gelicem ama nasıl karşılanacağımı bilmiyorum. Böyle şeyleri iyi anlıyorum, öncelikle bu konuda herkesi temin etmek isterim. Yapı itibariyle çekingen bir insan olduğum için ben de yeni bir yerin kapısını açmakta zorluk çekerim çoğunlukla. Üstelik de adıyla, eylemiyle asabiyet yaratan bir adamla karşılaşacaksam başıma durduk yerde bela gelmesini istemem. Bir kere genç bir arkadaşın ricasıyla Ankara'da bir vakıfta Dücane beyin konuşmasına gittim. Arada modern şiirle ilgili bir şey söyledi, ben de farkında olmadan "Ama şey" deyiverdim. Dücane Cündioğlu iyi bir fırça atıp susturdu beni. Konuşma bittikten sonra beni davet eden arkadaşa teşekkür edip sessizce çıkıp gittim vakıftan. Bir gün Cahit Koytak'a mektup yazasım geldi, "Dostluğumuz eskidir" diye başlayan, hangi şiirlerini sevdiğimle devam eden bence çok sevimli, ve son derece saygılı bir mektuptu ama Cahit Koytak'tan tehdit gibi bir cevap aldım. Önce kendimi tanıtmalıymışım filan. Cahit Koytak'tan hala çok korkuyorum. Kendimi nasıl tanıtayım bilmiyorum. Ben sanmıştım ki şiirlerini severek okumam dostluk için yeterlidir. Hakan ve Arslanbenzer, 1971 Kars, şair... filan olmam başka konudur. Ki bu konularda emek sahibi bir insanım, ne bileyim. Cahit Koytak denince ödüm kopuyor ve nereye saklanacağımı bilmiyorum.

Ben daha beterim, bunun da farkındayım. Ama dernek dediğimizde iş değişiyor. Şair olarak, siyasetçi olarak işgal ettiğim yer çok küçük. Bu daracık pozisyonda rahat iletişim kurma becerisini de çok iyi sergileyemediğimin bilincindeyim. Ama sokakta, evde, dernekte yani rolümün dışında, geniş alanda rahatlıyorum. Cahit Koytak bir şair ağabey olarak çıkmıştı karşıma. Herhangi bir Müslüman olarak çıksaydı belki çok güzel bir konuşmamız olacaktı. Demek ki, şiirle geldiğinizde içinde bulunduğum sıkışık alan beni belli tavırlara hapsedecek ve belki sizin canınızı sıkacağım. Ama popülizm başlığı altında durum tam tersi, hem düşüncenin yapısı itibariyle hem de popülizm kimsenin malı değil. Korkmaya, çekinmeye gerek yok yani. Başkalarından çekiniyorsanız bir şey diyemem. Gelip gittiğinizi kimseye ihbar etmiyoruz sonuçta. Bunu siz kendiniz takdir edersiniz. Toplantılar oluyor, herkes istediğini söylüyor, ben de sen de söylüyoruz, uzlaşmamız şart değil. Tek uzlaşmamız gereken konu halka yani yaşayan çoğunluğa karşı hüsnüniyettir. Seçkinciye de kapı açık, liberale de.

Ayrıca karanlıktan korkulur. Şiir biraz karanlık. Popülizm güneşli.

Popülist Sosyoloji cuma dernekte

2011-02-03T23:05:00.007+02:00

Popülist Sosyoloji Tartışmalarının ikincisini yarın (4 Şubat Cuma) saat 18:30'da dernek merkezimizde yapacağız. Tartışma konumuz, Murat Önderman'ın Türkiye'de Devlet, Sosyal Kontrol ve Öznellik kitabının ilk makalesi ile Doğan Ergun'un Türk Bireyi Kuramına Giriş kitapları olacak.

Devrim yolda düzülür

2011-02-02T12:59:00.001+02:00

Batılılar ve ülkemizdeki Batıcılar derde düşmüş : Mısır'da devrim olursa arkasından demokrasi gelecek mi? Demokrasi diye bir şey varsa ve çok lazımsa şu anda Mısır sokaklarında olmalı. 2 milyondan fazla insan dün bütün gün sokaktaydı ve Mısır Devlet Başkanı Hüsnü Mübarek'i yönetimi bırakmaya davet ediyordu. Çin'in başkenti Pekin'de 1989'da yapılan gösterilerle beraber hayatım boyu gördüğüm en büyük demokratik momentum diyebilirim Mısır'daki mitinge. İkisinin de Amerika'nın müttefiki despotlara karşı yapılması olayı daha da dramatikleştiriyor. Amerika her iki olayda aynı tavrı takındı haliyle. Despotlara nezaket, mitingçilere hassasiyet. Çin devleti Tiananmen meydanında toplananları kırdı, Mısır devleti sakin hareket ediyor. 1956 Macaristan'ını veya 1968 Çekoslovakya'sını müşahede etme şansım olmadığı için kıyas yapamıyorum. Sovyetler Birliği'ne karşı gelişen bu iki hareketten ilkinin Batı ülkeleri tarafından görmezlikten gelindiğini, ikincisinin desteklendiğini bilmek lazım. Acaba Amerika Çin olayını neden görmezlikten geldi ve görünüşe göre Hüsnü Mübarek gibi bir müttefikinden neden bu kadar kolay vazgeçti? Mısır halkının rüyaları gerçekleşecek mi? İsrail işgal ettiği topraklardan çekilecek mi? Türkiye İslam dünyasının lideri mi oluyor? Tunus ve Mısır'dan sonra Suriye, Yemen, Ürdün ve Suudi Arabistan yönetimleri de düşecek mi?

Bu soruların belirli ve olumlu cevapları yok maalesef. Mısır'da Hüsnü Mübarek'ten sonra kurulacak her hükümet başarısız olmak zorundadır. Türkiye'nin rolü yoktur. Halkın günlük talepleri de asırlık rüyaları da kısa zamanda gerçekleşmeyecektir. Amerika, İsrail'in çünkü kendisinin pozisyonunu sağlam tutmak için gereken her şeyi yapacaktır. İlgili Arap ülkelerinde benzeri yönetim değişiklikleri olacak fakat ekonomik, askeri ve diplomatik açıdan kayda değer bir gelişme olmayacaktır. Özetle, Mısır'daki elbette bir devrimdir fakat bizim devrim derken kastettiğimiz dünya sisteminin sökülüp atılması düşüncesi karşısında iğne ucu kadar yer kaplar. Yani tek başına hiçbir manası yoktur.

"Batının ayarlamasıdır" diye düşünenler yarı yarıya haklıdır. Evet Ukrayna veya Gürcistan'da ellerinden tutup kendileri yaptırdılar devrimleri. Tunus ve Mısır'da böyle görünmüyor. Bunun iki nedeni var. Birincisi, askeri darbeler dışında Batılıların İslam ülkelerinde büyük toplumsal olayları yürütme kabiliyeti yok. İkincisi, bu ülkeler bir başka süper gücün, Rusya veya Çin'in kontrolünde olmadıkları için, Amerika ve Avrupa kontrolünde oldukları için devrimlere ihtiyaç da yoktur. Amerika'nın Mısır devrimindeki rolü Barak Obama'nın dün akşamki konuşmasında açıklanmıştır. Amerika Mısır'da ne olursa olsun Batıyla ilişkilerin en az şimdiki kadar iyi olmasını istiyor. Ve bunun için yapabileceği her şeyi her yolla yapacaktır. Mısır İslamcıları şimdiden garanti veriyorlar zaten. Eskiden çok güçlü olan Sovyet taraftarı milliyetçi Mısır solu ise bir şey yapamaz, çünkü Hüsnü Mübarek zaten resmiyette onların lideri. Bu manada alınacak olursa, Mısır'daki bir karşı devrimdir. Otoriter milliyetçi solun devrilmesidir. Tarihin akışının tabii denebilecek bir sonucudur. 1950'de, 1965'te, 1983'te ve en son 2002'de merkez sağın Türkiye'de (giderek kültürde muhafazakar ekonomide liberal renkler kazanarak elbette) milliyetçi soldan, namı diğer kemalizmden bayrağı devralmasına benzer. Atanmışlar-seçilecekler meselesidir. Ve bu anlamıyla devrimdir.

Küçük rejim değişikliklerinin asıl büyük rejimi değiştirmediğini anlamış olmalıyız. Türküz biz çünkü, bu tür şeylere alışığız. O gider bu gelir, hayat aynı kalır. İslamcılar iktidara geldi, ama Türkiye'nin Batı resmindeki yeri değişmedi mesela. Ki hayatımızı belirleyen en önemli şeylerden biri bu. Laiklik diye bir şey var mesela. Soyut manası başka, pratikte ortaya çıkan sonuçları başka olan bir tür münafıklık olarak yaşanıyor Türkiye'de. Hem Müslüman hem modern Avrupalı gibi yaşamaya zorlanıyoruz. Modern Avrupalı değiliz oysa. Hayatımız iki yüzlülüklerle dolu. Siyasi sahada da böyle, sivil toplum denen günlük yaşam ve küçük örgütlenmeler alanında da böyle.

Mısır da Türkiye gibi bir ülke. Onlarda yoksulluk biraz daha fazla. Kim olduklarından daha eminler ama Mısırlılar. Biz de yereliz, onlar da yerel. Ama onlar yerel olduklarının daha çok farkında. Şimdi Mısır'da seçimler yapılacak ve İslamcılar şu veya bu şekilde iktidara ortak olacaklar. Kafa karışıklığı da böylece başlamış olacak. Baskı altında Müslüman olmak aslında çok kolay bir şey. Yeter ki mertlik gösterebilesin. Ama açık sahada iddia ve taleplerini sürdürmek herkes için zor. Mısır Türkiye'ye yeniden benzeyecek ve yakınlaşacaktır bu anlamda. 19. yüzyılda yakın olduğumuz kadar yakın olacağız gibi görünüyor Mısır'la. O zaman İngiliz belası vardı, şimdi Amerikan. Ama galiba hem Mısır hem Türkiye daha az soyut, daha somut şeyler istiyor artık. Bu, benim gözümde devrimin asıl vurucu gücünü oluşturuyor.

Bayrağımın dalgalandığını görmek istedim hep, ama bu artık bana yetmiyor. Mısır'da daha çok gökdelen dikilecek artık, daha çok kolej açılacak. Daha çok yolsuzluk olacak artık ve Türk dizileri daha çok izlenecek. Sahte, yalandan bir orta sınıf, bir tür Egyptian Dream peyda olacak ve buna inanan insanların talepleri karşılanmadıkça da devrim ihtiyacı gelişecek. Türkiye'de nasıl demokrasi talebi iyi yaşamakla özdeşleştiyse, Mısır'da da böyle olacak ve Mısır halkı şimdiye kadarkinden bin kat daha fazla tecrübe kazanacak. Acı tecrübe.

Bipolar ya da manik depresif bozukluk

2011-02-01T18:18:00.003+02:00

Mani ve depresyon atakları şeklinde ortaya çıkan, adından da anlaşılacağı gibi iki uçlu bir hastalıktır. Kişinin duygulanımı mani dönemlerinde neşe, depresyon dönemlerinde umutsuzluk ve çöküntü ile ifade edilebilir. Psikiyatrik pek çok hastalık gibi manik depresif bozukluğunda sebebi tam olarak bilinmiyor. Genetik geçişi konusunda yapılan araştırmalar bipolar bozukluğun genetik geçişi en yüksek hastalık olduğunu gösteriyor. Ailenin bir üyesinde manik depresif bozukluk varsa diğer üyelerde de yüksek ihtimalle vardır ya da olacaktır gibi algılayabilirsiniz bu durumu. Beyinde hücreler arası iletiyi sağlayan kimyasal maddelerin taşınmasında veya düzeylerinde ortaya çıkan değişikliklerin hastalığa sebep olabileceğine dair bir tez var (sebepten çok sonuç gibi görünüyor). Bunların hepsi bilimsel, istatistiki dolayısıyla itibari açıklamalar. 12 Şubatta gerçekleştireceğimiz Popülist psikoloji dersimize giriş olsun diye yazdım. Konumuz Bipolar bozukluk. Biz, bugüne kadar yaptığımız gibi, bu rahatsızlığın tarihsel, sosyolojik ve kültürel alt yapısını kurcalamaya, "hastalığın" tedavi sürecinde hastaya nasıl yaklaşıldığına ve ne önerildiğine bakmaya ve bu önerilerin neye denk geldiği üzerinde durmaya çalışacağız. Tasavvufta manya ve depresyon durumlarının karşılığı sayabileceğimiz kabz ve bast hallerinin de dersin içeriğine dahil olacağını ekleyelim. Kurt Vonnegut, Edgar Allan Poe, Shelley, William Faulkner, Ralph Waldo Emerson, Charles Baudelaire, Charles Dickens gibi ünlü sanatçıların da bipolar olduğu söylenir. Batılı ünlü isimlerin böyle psikiyatrik rahatsızlıklarla anılması bizde de bir hastalık merakı yaratabiliyor zaman zaman. Sağlık iyidir. Sağlıklı olmak iyidir. Allah herkese sağlık ve şifa versin.

Devamı için derneğe lütfen!

Bu yazıyı okuduysanız bu haber ilginizi çekebilir!

İdeoloji ve Fener

2011-02-01T14:59:00.005+02:00

aslında hakanın yazısını okuyunca yorum olarak aşağıda okuyacağınız şeyi yazdım ama dörtbin bilmemne karekterden fazla yorum yapaman dedi bilgisayar. zaten sevmem. bilgisayar yani. kocaman ve bir tane ideoloji var galiba. galiba derken aslında öyledir diyorum kibarca. tek bir ideoloji var. küfür tek millettir gibi yani. onbeşinci yüzyılla birlikte veya işte aşağı yukarı artık Türklerin batıdaki kafirleri sıkıştırdıkları ve batılıların oradaki mutlak karanlığa gömülmeleri mukadder olduğunda avrupalılar için gül dönmeye başlamıştı. büyük bir değişme ve kopuş yaşayacaklardı. toptan müslüman olsalardı ve ayeti kerimedeki gibi mesela Allah'ın dinine bölük bölük gelselerdi aydınlanmış ve kurtulmuş da olacaklardı belki. estaüzibillah "..fidinillahi efvaca fesebbih.."
olmadı. mutlak bir karanlıktan çıkıp mutlak bir karanlığa gömüldüler. buzların içinden çıkıp ateşe daldılar. eziliyorlardı, zalim oldular. o bungun ve tam karanlıklarını bütün insanlara aydınlanma, kurtulma gibi takdim etmeleri budur. birkaç yüzyıl içinde batılılar Amerikayı, Afrikayı Avustralyayı, kıtaları ve birçok ülkeyi sömürdü. zulmetti. yerin altında ve üstünde değerli saydığı ne varsa götürüp kendi ülkelerine yığdı. bu yığınlarca yığınlarca yığınlarca serveti eritmek birkaç yüzyıllarını aldı sonra. o kadar saçma sapan binalar, şehirler fabrikalar kurdular. kimse kendi parasıyla, kendi ülkesinin kaynaklarıyla öz çabasıyla o kadar saçma şeyler yapmaz yoksa. başlarda bir fabrika kurmak, o anlamsız kocaman binaları yapmak, öyle şehirler kurmak filan.. olacak şey değil. buna sanayi devrimi diyorlar. ha, bu alışkanlıklarını da terketmiş değiller. kısaca Allah'a isyan etmek demek olan "bilimsel" araştırmalar için harcadıkları kaynak ancak şeytanın tiynetine yakışacak türden bir israf etme biçimidir. bizim gerizekalı müslümanlar da böyle şeyleri imrenerek, gıptayla anlatır. "adamlar bilim için ne kaynaklar ayırıyor. ya biz?!" adamların Allah belasını versin de a beyinsiz sana ne oluyor?!

sanayi devrimiyle birlikte, daha doğru bir ifadeyle sanayi devrimini takiben ortaya çıkan ve insanların arkasından gittiği her türden düşünce bozucudur, fitnedir ve insanı mahva sürükler. buna da ideoloji diyoruz. buradan baktığımızda komünizmle kapitalizmin, liberalizmle faşizmin hatta ideoloji mesabesine indirildiğinde islamcılığın birbirinden farkı yoktur. bu düşüncelerin hepsi batılıların dünyaya zulmederek yığdıkları ve biriktirdiklerinin meşruiyetini sağlamak içindir. en temeldeki gayeleri insanların onların masum olduklarına inanmalarını sağlamak. belki de bunun mümkün olmadığını görüp herkesin gayri meşru, herkesin zalim, herkesin çıldırmış bir şekilde başarının ve gücün peşinden koştuğuna inandırmak istiyorlar. evrensellik diye uydurdukları böyle birşey. her türden düşünce, kafirlerin kafir olduğunu söylemeyen ve onların zulümlerinden Allah'a sığınmayan her türden düşünce zulme hizmet eder.

çevrecilikten eşitlikçiliğe, kültürcülükten bilimselciliğe, materyalizmden ruhçuluğa ve en kıyıda köşede kalmış düşünme biçiminden en kabul edilmiş görüşe hiçbir eğilimin, kabulün, tezin birbirinden farkı yoktur. hiçbirisi diğerinden daha az zalimce değil. çünkü hepsi aynı kaynaktan besleniyor. hepsi ışığı karartmaya çalışmaya, insanları kurtulmaktan alıkoymaya yarıyor. bugün artık en süfli ve pespaye şekliyle insanların bağırsaklarını avuçlarına alıp gösterir gib bir arsızlıkla savundukları yaşam tarzı mesela, bu ideoloji dediğimiz büyük düşüncenin kusulmasının yollarından biri. aşağılık, necis ve asi bir hayatı var adamın. ve bunu savunuyor. hayvandan aşağı olduğunu bağırıyor bas bas. ve mesela üstüne beni hoşgöreceğini söylüyor. onun yaşam tarzı öyleymiş ve benim yaşam tarzıma da saygılıymış. benim bir yaşam tarzım yok.

Elhamdülillah ben müslümanım. müslümanın yaşam tarzı olmaz. yaşam tarzı yaşamın olmadığı yerde, yaşamın yerine konacak plastik bir dolgudur. bir temennidir. bir pozdur. zina eden bir kadını mesela nikahın altında tutmaya devam etmek gibi birşey yaşam tarzı. Allah'ın açıkça yasakladığı birşeyi mesela içmeyi, faiz yemeyi, zulmetmeyi, müslüman olduğunu iddia ederek hem de, kimlik olarak açıklamaktır yaşam tarzı. bu uzun bir konu tabi.

kocaman bir ideoloji var. kafirlerin dini olmadığı için onun yerine kültür diye birşeyi koydular. Hıristiyanların bir kültürleri var mesela. medeniyetleri var. bunlar uydurma şeyler. ideoloji dediğimiz şey (belki doğrusu düşünce demektir) bunların da üzerinde bunların da çatısıdır. bilimleri, teknolojileri, kültürleri, medeniyetleri, sanatları ve düşünceleri onların dininin yerine geçiyor.

konuşuyorlar. güya tartışıyorlarmış. birisi ötekisine diyor ki ben size alkol almayın demiyorum. elbette alkol kullananın teminatı da biziz filan. bu geyiğin en anonimi "başörtülüyle mini etekli" idi. şimdi level atladılar galiba. içenle içmeyen, faiz yiyenle yemeyen, zulmedenle etmeyen, zekat verenle vermeyen, anasını sikenle sikmeyen filan..hep birlikte. aramızdaki tek fark yaşam tarzlarımız. oldu.

bir kimse içebilir. içmemelidir de işte, diyelim ki içti veya diyelim ki içiyor. ne bok yediğini bilmeli. içiyosun abicim işte, zıkkımlanıyorsun yani. kendini bile bile ateşe atıyorsun. yapmasan keşke. ama yaptın diyelim. bu durumda buna karışamazsın bu benim yaşam tarzım ve meşrudur filan dersen olmaz. Allah korusun nerdeyse haram olan birşeye helal demiş olursun ki bu durumda öteki taraftaki yaşam tarzın epey bi sıkıntılı olur.
bir de son zamanlarda ortadoğuda yaşam tarzı diye bir konu var. bu daha çok mizahın konusu ama Mısır'da mesela "halk"?? yaşam tarzı ve özgürlüğü için "devrim"??? yapmaya hazırlanıyor. tıpkı tunustaki gibi ve tıpkı yarın belki başka ortadoğu ülkelerinde olacağı gibi. böyledir işte bu işler. halk bir silkindimi önünde ne ordular ne diktatörler kalır...filan demek isterdim de işte, ne yazık ki hala üç kuruşluk da olsa biraz aklım ve sezgilerim flian var. kafirlerin çektiği bir ayar bu olan biten. atan da onlar tutan da. bizimle alakası yok. bir takım aptal müslümanlar alet olacaklar sadece. öyle görünüyor.

karabük maçından beri söylüyorum fenerbahçe şampiyon olacak.

Popülist bir şarkı.

2011-02-01T14:15:00.001+02:00

Silahsız Kuvvet - İnkar Boşuna by ofy

Popülist kültür ve postmodernizm

2011-02-01T08:25:00.001+02:00

Postmodernizmin ne olduğunu, daha doğrusu tabii itibarla postmodern olduğumuzu, hele Türkiye'nin postmodernizminin İslamcılıkta yeşerdiğini kavradığımdan beri postmodernizm düşmanlığını bir tarafa bırakmış bulunuyorum. 1998'e kadar kendimi gelenekçi bir Müslüman sanıyordum. Radikal modernist olduğumu yer yer fark eder gibi olsam da üzerimde etkili olan ortam ve düşünceler beni geri itiyordu. Radikal modernist tutumun çekici yanları çoktur. Her şeyden önce bir ahlakilik efsanesi var derin modernistlikte. Yerel, kültürel, dinsel kisvelere de çok kolay bürünüyor. Dibine kadar modernistsin, sanayi toplumunun gereklerini günlük evrad gibi yerine getiriyorsun; ama bütün bunları İslami bir şemsiyenin altında yaptığın için de sana yağmur değmiyor. Bu yalanı uzun uzadıya sürdürmeme engel olan iki şey vardı.
Birincisi, büyükşehir çocuğu olmadığım için tam modern olma şansım hiç olmadı. Radikal modernizmim annemin kıyılarında bitiyordu mesela. Annem, hatta babam, yer yer kardeşlerim, çocukluğumla ilgili her şey beni modern düşünme, konuşma, davranma alışkanlıklarının ötesine hemen geçiriyordu. Benden iki tane var gibiydi. Göte göt diyen yerel ve doğal, doğrudan Hakan. Bir de kıç, popo, kalça, alt, kabaet, kenar diyen dolaylı, dolaşık, suni modern Hakan. Doğallık modernizme manidir, diyebiliriz özetle.

İkincisi, ahlaka ait gözlemlerimdir. Çevremde hep kondurma ahlak hakimdi. Burjuva diyebileceğim lise ve ilk üniversite çevremin etik kuralları inanılmaz şeylerdi. Mesela sahiplenici davranmamalısın. Bir şeyi iyilik olsun diye değil, ancak istiyorsan yapmalısın. Kontrolünü asla kaybetmemelisin. Sonra komünistleri tanıdım biraz. Onlarda da şöyle kondurmalar vardı. Denemeden iyi mi kötü mü bilemezsin. Erkek gibi değil insan gibi düşünmen gerekir. En tuhafı İslamcılardı galiba. Kötü şeyleri bile kendi aramızda yaşamalıyız. İslamı temsil ediyoruz, ona göre hareket etmeliyiz. Burjuvalar hep dediklerinin tersini yaptılar. Komünistler kondurma ahlaki söylemlerini devam ettirdiler ama burjuvalaştılar. İslamcılar İslam'ı temsil etmeyi bıraktı.

Bu kondurma ahlak tasavvur ve söylemleri hayatımın aşağı yukarı yirmi yılına mal olmuştur. 30 yaşında her şeyimi kaybettiğimde şöyle bir kendime bakma şansım oldu benim. Hayatım benim istediğim değil benim için istenmiş olan bir hayattı. Hakan Arslanbenzer şöyle olmalıdır. Hakan değil yani. Şaka yapardım ve tuhaf karşılanırdı. Yanımda titreyerek yürüyen insanlar oldu. Putperestlik çünkü modernizm. Adam zannediyor ki benimle muhatap olduğunda bir yüce meclise kabul edilmiş olacak. Şair olduğumuz için bu toplumun en seçkin üyeleri biziz. Sanıyorduk.

Radikal modernizmden kopuşum birçok insan için şiirden, düşünceden, estetikten, hatta İslamdan kopuşum anlamı taşıyor. İslam kimsenin malı değil çok şükür, Allahın Peygamberin dini. Mensubu olmak kolay, icaplarını yerine getirmek bazen zor. Hayatımızdaki tek gerçek amaç da zaten adam gibi Müslüman olmak. Biz onu unutursak ve yanılırsak bile. Bunun dışında yok sanatmış, şiirmiş filan. Bunlar güzel şeyler ama çoğu çapulculuk. Aptallık da var epey. Bundan niye kopmayayım? Asıl canlılık, hayat, neşe, insanlık, oh be dedirtecek hiçbir şey yok ki bu tür saçmalıkların içinde. İnsan topluluklarına düşman olup ne olacak? Geçenlerde dikkat ettim, kitabı çıkan minik bir hikayeci bağyan Facebook hesabını kapatmış saniyesinde. Ben halkın arasından sıyrıldım demektir. Güle güle gidersin.

Postmodernizmin tabii iki görünümü ve yaşanışı var. Paralı terbiyesizlik. Ülkem için içiyorum diye Taksimde eylem yapan dangalaklar da postmodern, kombiyi tamir ettirirken nasılsın dediğimde "Mücadeleye devam!" diyen torna ustası ev sahibim de. Yahut Taksim, Beşiktaş, Cihangir ve Tophanedeki sanat galerilerinde sergilenen ve mümkünse satılan ıvır zıvır da bizim marketin çöpü de postmodern. Postmodern şiir veya sanatın en büyük talihsizliği bu zaten. İnsanın da. Nefes kesen bir aşk yaşıyorsun ve filmini seyrediyorsun sonra. Sandra Bullock ve Keanu Reeves oynuyor olabilir mesela. Halbuki radikal modernist dönemde Sinan'la Nalan Kızılay durağında sağanak altında kalıp ıslanmışlardı da, orda olmadığım halde oranın o anın atmosferi hala bir tat bırakır hafızamda. Acı bir tat tabii. Tabii tarif edilmesi zor şeyler bizim hayatımızda da vardır. Yazmıyoruz da zaten. Radikal modernist olsaydık yazardık. Ben üç gün gördüğüm Şehidet Erken adına şiir kitabı yazmışım. Ne alaka kel alaka. Bugün görsem tanımam. Dante başlatmış, hem yaşa hem yaz. Aslında avucunu yala ve yaz desek daha doğru. Beatrice miydi? Leyla mıydı? Bugün seks var. Sokakta yürürken yapılan, dedikodusu yapılan bir şey olarak var çoğunlukla ama var. Bu yüzden bitti radikal modernizm. İlerici bir kitap Huzur. Ben okuduğumda gericiydi. Sandalda sanat edebiyat muhabbeti filan ne öyle ya.

Bir yazar (ki pek yazmaz) bana eskiden zarafet vardı, şimdi çocuklara uyuyorsunuz, kaba sabasınız demiş. Yürürlüğe bakıyorum ben. Mısırda devrim, Kadıköyde bayram diye yazıyorum Facebooka. Ömer Faruk Yasin beğendi ibaresini görüyorum sonra. Bu arkadaşlığımızın bir nişanesi, bir latife. Anlayana. Mecidiyeköye bi gidiyorum, Moğol sürüsü gibi saldırıyor insanlar. Ne güzel ama, herkes yürüyecek yol buluyor bir şekilde. Allah bu kadar çok insanı yarattıysa, hep başkalarını aşağılayarak ve hep yaptığımız her şeyi pekala başkalarından ödünç alarak mı yaşamamız gerekir.

Radikal modernizm tüm methiyelere rağmen çöktü. Postmodernizmin hiç süksesi yok. Çünkü kaba saba ve zarafetsiz, ama gerçek. Bekaret bozuldu. Buna hayıflanmaya vaktim yok. Kapatıyorum. Öptüm.

Popülist bir şarkı

2011-02-01T05:55:00.001+02:00

Men walkin' 'long the railroad tracks
Goin' someplace there's no goin' back
Highway patrol choppers comin' up over the ridge
Hot soup on a campfire under the bridge
Shelter line stretchin' round the corner
Welcome to the new world order
Families sleepin' in their cars in the southwest
No home no job no peace no rest

The highway is alive tonight
But nobody's kiddin' nobody about where it goes
I'm sittin' down here in the campfire light
Searchin' for the ghost of Tom Joad

He pulls prayer book out of his sleeping bag
Preacher lights up a butt and takes a drag
Waitin' for when the last shall be first and the first shall be last
In a cardboard box 'neath the underpass
Got a one-way ticket to the promised land
You got a hole in your belly and gun in your hand
Sleeping on a pillow of solid rock
Bathin' in the city aqueduct

The highway is alive tonight
But where it's headed everybody knows
I'm sittin' down here in the campfire light
Waitin' on the ghost of Tom Joad

Now Tom said "Mom, wherever there's a cop beatin' a guy
Wherever a hungry newborn baby cries
Where there's a fight 'gainst the blood and hatred in the air
Look for me Mom I'll be there
Wherever there's somebody fightin' for a place to stand
Or decent job or a helpin' hand
Wherever somebody's strugglin' to be free
Look in their eyes Mom you'll see me."

The highway is alive tonight
But nobody's kiddin' nobody about where it goes
I'm sittin' downhere in the campfire light
With the ghost of old Tom Joad

(1995)

Türkü[1]lü Minyatür. İlyaz Bingül

2011-01-29T14:02:00.002+02:00

Buraların şarkılarına ağzım varmadı bir türlü. Bu şehir beni el kapısına ittiğinden mi bilmem, türkülere daha bir bağlandım. O sözler, sesler beni koptuğum topraklara mı taşıyordu ne. Hatırlıyorum da, babam devri çoktan geçmiş ama hâlâ gıcır gıcır kalmayı becermiş takımlarını düğünlerde her giyişinde artık içinde yaşamadığı zamanı üzerinde nasıl taşıyorsa, ben de mırıldandığım, işittiğim her türküde içinde barınamadığım yurdu buraya, yanımda taşıyordum. Alafranga şarkılar dinlesem, söylesem bile, hemen, yetim kalacakmışım sanısına kapılırdım.

Liseye kaydolduğum yıldı, buralı çocuklara, birazıyla övünerek, “yurdumu ağzımda taşıyorum” derdim. Okul günleri silineli yıllar oldu. Bir ecza deposunda yarı zamanlı çalışarak ne okuyabiliyor, ne de geçinebiliyorduk kardeşlerimle. Babam dirliğini bozmakla çift sürmek arasında gidip gidip geliyordu. İkinci sınıfta bir ilaç fabrikasına tam zamanlı yazıldım - - otuz yılda çıkabildim. “dokto mu, müendismi neolacamış. mektepli oldu ya, bizi beenmez ga’rik” diyen büyüklerim, “bizden ne farkı va ki, biz talada o fabrik’da ırgatlık ediyo” demeye başladı.

O zamanlar bu ilaç fabrikası tekti burada. Arkası bataklıktı. Bir tuğla harmanı vardı yalnızca. Pis mi pis kokardı. Belediye otobüsleri gelmezdi. İşte bu tuğla harmanının olduğu yere işçiler gecekondu yapmaya başladı. Avansı çeken fabrikanın hemen arkasına bir oda yapıyordu. Derken hemşerileri, köylüleri geldi, mahalle oldu. Bir de ad taktılar: Gültepe. Fabrikanın çevresi üzeri sıvasız kırmızı kırmızı tuğlalarla gül tarlası oldu. Ağzıma bir türlü sinmeyen o yaban şarkılar gibi fabrikayı da yurtsayamadım. Şimdiki aklım olaydı otuz yılımı kaptırmazdım o kodese. Ne yapardın, deme.

Alacalı bulaca renkli lambaların koca caddelerden taşıp sokak aralarında bile yanmaya başladığı günlerde, erguvanlar şehrinde türkü sevmez, türkü bilmez nice insanlar gördüm. Bir insan nasıl türkü bilmez? Şaşarım şaşmasına ya - -İstanbul’a ilk indiğimde ağzımdaki tüm kırıklardan sıyrılacaktım. Unutuvermiştim her bir şeyciği. Dilim varmıyor demeye ya, türküler dahi silinivermişti tenimden, arınmıştım sanki kendimden. Ta ki yeni kırgınlıklar, bilinmedik küskünlükler azın azın birikinceye... O minareler, kubbeler, nereye yürüsen o deniz... beni içine çekip sarmaya, okul adam etmeye başladıydı ya... Ta ki fabrikanın kapısından adımımı içeri atınca, İstanbul bi başkaladı, bi uzaklaştı, onca güzellik pul pul olup silindi, kazındı gözümden. Bi daha da göremez oldum. Ben mi körelmiştim, yoksa İstanbul mu kaçmıştı benden, bilemedim, yıl yıl eksildi, küçüldü, ev kapısıynan fabrika kapısı arasına sıkıştı, büzüldü o koca, o caanım şehir. Eh biraz mektep yaladık ya, lügat paralamama izin ver gayrı: Keraneye düşmüş genç kız ile mapusa kıstırılmış delikanlı arasında dönendim durdum ilk yıl, mavi otobüse binip mavi tulumları dolaptan her giyişimde, İstanbul değil, bendim silinen onun gözünde.

Eve barka konup ilk çocuk elime değince kendimi insana benzetir oldum. Ne orospu, ne mahpus, ne de berduş olmayacağıma aklım kesti. Evlenmeyeydim, çocuğum olmayaydı fabrikanın kahrını, kirini pasını çeker miydim? Bi de pişpirik oynadığım kahvehaneler cenneti, arada bir iki tek parlattığım meyhaneler olmayaydı koca bi fabrika olmuş İstanbul’un kahrını çeker miydim? “Alışırsın koçum, alışırsın” demişti ustabaşı, “bir maaşlık zaman yeter, dişini sık. Böyle de yaşanır göreceksin.” – Ayıkladım. Kimsenin sözü, hatırası yok gerimde.

Çoluktu, çocuktu, geçim derdiydi derken, geçen bahar emekli olunca Tokat’a geri döndüm.

Ortanca çocuk tutturmuş “tarih tüm bilimlerin anasıdır baba” diyor, “bitirince ne iş tutucan” diyorum, tıs yok. Hiç olmadık anarşiye karışmadı, sağ çıktı ya, buna da şükür. Buranın şeker fabrikası kapanmayaydı, tutunamazsan gel diyecektim, şimdi nasıl derim? Emekli ikramiyesinin yarısını evin inşaatına, yarısını büyük oğlan için nalbura yatırdık. Bir de o gelirse naparız? Bebeklikten İstanbul görmüş, bir de beğenmez buraları. “Amaaan baba senin şu türkülerin, iyi güzel de baydık valla” der, içim ezilir, “senin tarihin var” der, över midir, söver midir belli değil. Birinde dayanamadım “eşşolusu tutunamadık İstanbul’da, tutturmuşsun bi tarih lafıdır. Görücez bakalım sen ne halt edicen?” Fabrikalar eskisi gibi değil, biz üç çocuk büyütebildik. Devir değişti, bu maaşla geçin geçinebilirsen, iş bulduğuna şükreder olduk. Okumuş çocuğu nasıl sokarsın fabrikaya? –Ne olacak bu çocuğun hali... everebilseydik bari.

Niksar’da evimizdeyken, kış ayazında tiren istasyonlarında güğüm güğüm ayran satan çocuklar kadar hürdüm. Severdim tirenleri. Tiren sesi bozkıra çok yakışır, hiçbir ağaca tutunamadan türkü olup makam makam yayıldıkça üzerinde

yazın çocukların taşıdığı kiraz sepetlerine

kese kağıdındaki sarı sarı ayvalara

istasyondaki yolcuların mendil sallayan ellerine

hele ki kışın apak bir deniz olduğunda bozkır...

-ı ikiye yarışı vardı da, sesi hala kulağımda. Balya balya tütün, pamuk taşıyan o tirenler şeker taşırdı, sılaya kavuşmalar, gurbetçiler taşırdı. O yüzden mi tirenle- -neden döndüm memlekete?

Bu şehirde çocuklar bana buğday ağaçlarını sordular; ben denizi ilk gördüğümde, dalgalarını çalı sandıydım. Daha o zaman anladım bu şehir başka. Anladım: ben bu şehrin adamı değilim, bu şehirde adam değilim. İçimde kabarıp coşan, sönen acabalar dalga dalga yayılıp kafamı çalkayan bir denize çevirdikçe - - tarih okuyan bizim oğlanın, “dur baba, sana bizim oraların hikayesini yazan bir öykücümüzün sözünü okuyayım” deyip parkasının cebinden çıkardığı dar enli bir kitaptan heyecanla okumaya başladıydı, kim bilir kaçıncı yarım kulakla dinlemeye koyuldum: “İnsan Anadolulu olup da bir bozlak dinliyormuşcasına yüreği kabarırsa bu hesaplaşmayı düşünmenin başlangıcıdır.”[2] Okuması susunca, irkildim, irildim, içimde kuşlar can hıraş çırpındı, “hele bi daha oku şunu”. Oğlan bi daha okudu. Onca yıllara dağılmış hayatımı bir cümlede toplamıştı hikayeci. Aşkolsun karıya -Sonra sonra bir ur büyüdü içimde: O hayatı ben yaşamıştım, bu cümlenin sahibi de benim, dedim kendime. Üç oğlan, üç katlı ev, emekli aylığım, türkülerim ve onca zahmetten sonra, yazmak bana hak görülmedise de, bana ait bir sözüm vardı ya!

[1] “Türkler neşeli, şen şakrak insanlar; canları isteyince türkü söylerler; türküler onların hayatlarının bir parçasıdır; düşünce ve hüzün nedir bilmezler, her şeyi iyilikle karşılarlar. Sade bir yaşamın ve büyük zorlukların insanıdırlar.” (Bertrandon De La Broquiére’in Deniz Aşırı Seyahati: 1432-1433, çev. İlhan Ada, Eren y., 2000, İst.)

[2] Türk hikayesinin başyapıtlarından Füruzan’ın “Tokat Bir Bağ İçinde” adlı öyküsünden

Popülist Sinema bugün dernekte

2011-01-26T20:11:00.004+02:00

Popülist Sinema programı bugün (yani 27 Ocak Perşembe) dernek merkezimizde başlıyor. Saat 18:00'de başlayacak bu ilk programda kısa bir sunumun ardından Ömer Lütfi Akad'ın "Gelin" filmi izlenecek. Programımız herkese açıktır. Bekleriz.

Öncelikler fıkhı

2011-01-25T22:31:00.004+02:00

"Kişinin bilerek yediği bir dirhem faiz (ribâ), Allah katında günah olarak, otuz altı kere zina etmesinden daha şiddetlidir." Hadis-i Şerif

(Abdullah bin Hanzala'dan nakleden: Ahmed ve Taberani; Suyuti, el-Camiu's-sagir, 4193; Aktaran: Yusuf el-Karadavi, Öncelikler Fıkhı, çev. Abdullah Kahraman, İz Yayıncılık, İstanbul, 2007, s. 19.)

Fenerbahçe muhalefeti, Türkiye muhalefeti

2011-01-25T22:06:00.002+02:00

İkisi de en cılız hallerini yaşıyor yıllardır. Bu sene bir canlanma var gibi, ama bunun ne kadarı medya şişirmesi, ne kadarı insanların gerçek hamleleri, ölçmesi zor. ODTÜ öğrencilerinin şovbizinısları beni pek ikna etmiyor açıkçası. ODTÜ'lüler hangi görüş ve yaşayıştan olursa olsun öğrenci dünyasının dansözüdür. Assolistten biraz önce çıkar, keyifleri gıcır hale getirir. Başka deyişle, Türkiye karışacağı zaman ODTÜ'lüler sahne alır. Arkasından Zeki Müren gelir, namı diğer askeri darbe. Fenerbahçe'de de durum çok farklı değil. FenerbahCHE veya Vamos Bien gibi solcu sempatik Fener gruplarının binlerce Galata ve Beştaş taraftarı arasında çektirdikleri hatıra fotoğrafları insanı pek büyülemiyor açıkçası. Futboldaki açık başarısızlığın üstüne gitmek bir yolken bu tür gruplar futbolla, sporla, yarışma ruhuyla ve sivil (yani siyasi olmayan) aksiyonla alakası olmayan şeylerin içinde ortaya çıkıyorlar.
Asıl muhalefet kaynağı olabilecek GFB ise tek muhalif cümlesiyle bile etkili olabiliyorken, çoğunlukla tıpkı Beştaşın Çarşısı gibi arkasını gösteren yani Başkanı sözde eleştirirken tam da Başkanın arkasında duran işlere imza atıyorlar. Aziz Yıldırım yönetimi muhalefetsiz yoluna devam ediyor. Futbol dışındaki bütün branşlarda dehşet bir başarıya sahip olan bu yönetim insanın kafasını karıştırıyor. 12 yılda 4 şampiyonluk, 2 süper kupa, bir kere ŞAmpiyonlar Liginde çeyrek final, iki kere Avrupa Liginde son 32'ler... Normalin üstünde bir başarı oranı. Fenerbahçenin asırlık tarihi açısından ise normal, kabul edilebilir bir istatistik. Hükümetin bazı işlerine benziyor bu. İkisinin de şimdiye kadar yaptıklarının ötesine geçebileceği hissedilmiyor. Yerlerine gelip daha iyisini yapabilecek bir hükümet veya kulüp yönetim adayı varmış gibi görünmüyor. CHP-MHP koalisyonu Türkiye'nin çilesi olur. Hakan Bilal Kutlualp-Sadettin Saran ittifakının Fenerbahçeyi uçuruma sürükleyeceği gibi. Aziz Yıldırım veya AK Parti hükümetine One minute! demeye niyetlenir gibi olduğumuzda bu vakıa tüylerimizi diken diken ediyor ve kütle muhalefetini terk ediveriyoruz. Bunun yerine şenlikçi küçük grupların muhalefeti geçiyor ve dans başlıyor. Muvafık da değiliz muhalif de değiliz. Halk duruyor biz duruyoruz. Önümüzdeki seçimlere bakıyoruz.

Yerli turistler için İstanbul Rehberi 2

2011-01-25T18:21:00.017+02:00

Esenler’in insanları pisliktir. Bağcılar’da oturanlar terbiyesizdir. Güngören’in çocukları veremlidir, lanetlidir. Küçükçekmece’de oturanlar leş gibi kokar. Gaziosmanpaşa, Habipler, Sultanbeyli, Suntangazi pislik yerlerdir, buralarda oturulmaz. Evet, kesinlikle oturulmaz. Eğer oturulabilseydi, bu gibi yerlerin Belediye başkanları kendi ilçelerinde otururdu. Kendi yönettiği ilçede oturmayı aşağılık bir durum olarak gören Belediye başkanlarının çoğunluk teşkil ettiği bir şehirdir İstanbul. Bunu wikipedi’ye girin bence. Bu bal gibi “efradına cami ağyarına mani” bir tanımdır.

Hasta mısın lan sen? Manyak mısın olum? Nasıl bir mantık lan bu? Kafam basmıyor! Nasıl oluyor da kendi ilçenizde değil de korunaklı allı süslü pudralı sidikli yerlerde yaşayabiliyorsunuz? İnsan utanır bir kere. Cidden utanır. Şimdi, düşündüm açıkçası, bu adamların isimlerini versem mi diye. Dava falan açabilirler. Dava açsalar ne olur ki? Bilmiyorum, hiçbir fikrim yok. Geçen bir yazım için ihtar gibi bir metin gelmiş. Falanca yazıyı şu tarihe kadar kaldırmazsanız, hakkınızda falan filan yapılacaktır diye. Resmiyet durumuna bakmaksızın: “İyi olur. Biraz yatıp çıkmak fena olmaz. Canım sıkılıyor zaten.” diye yanıtladım. Eski full yatıcı belediye başkanlarının kendi ilçelerinde değil de Florya’da özel havuzlu sitelerde yaşadığını biliyordum. Ama şimdiki hizmet ettiğine inandığım adamların da aynı hastalıktan muzdarip olduğunu öğrenince üzüldüm. Görevini tamamlayıp lüks sitelere taşınan adamlar da var. Onları anlayışla karşılayabiliriz elbette. Her neyse. Vaz geçtim isim vermekten, hayır, başka sebeplerden dolayı. Adımın geçtiği yerler zorluk yaşamasınlar diye…

Konumuza dönelim. İlçe ilçe anlatmak uzun sürüyor. Blok blok gidelim. Üsküdar’ın Harem ötesinden başlayan sahilinden ta Kartal’a kadar olan sahil kesimini bir blok olarak düşünebiliriz. Arada ibreyi yukarı doğru zorlayan Bağdat Caddesi, Cadde Bostan, Küçükyalı gibi yerler de var. İbreyi aşağı çeken yerler de mevcut tabi. Ev arıyorsanız mesela, bu bölgeden ev bakarken giriş katların normalden daha ucuza satıldığını fark edeceksiniz. Evet, Habipler’de de giriş katlar ikinci kata göre daha ucuzdur (ve bu doğaldır zaten), ama makas bahsettiğim yerlerdeki kadar hiçbir zaman açılmaz. İkinci kattaki daire atıyorum 300 bin liraya satılırken giriş dairesi 200 bin liraya satılıyorsa bir terslik vardır. Bunu çakozlamam uzun sürdü ama benim bulduğum şey şu: eski bir alışkanlıkla giriş katın sadece pis kapıcıların oturabileceği bir yer sanıyorlar hala. Bunu aşan yerler de var tabi. Ama oralar çok özel yerler. Fener parkının oralar. Birinci katta götünü yerinden kaldıramayan yaşlı çiftler oturuyor. Akşamları yürüyüşe çıkıp kımıl kımıl dolandıktan sonra merdiven çıkmak, asansöre binmek istemiyorlar. Fener parkının orada askeri lojmanlar da var tabi. Askeri bölgelere hiç giremediğim için orada hayat nasıl bilmiyorum. Başakşehir’de Oyak sitesi var. Girebilmem mümkün olmasına rağmen girmedim. Çünkü Başakşehir’deki dindarların yaşadığı diğer sitelerin 2 metrelik tellerine artı olarak burada bir metre de jiletli tel çekmişler. Tırstım yani. Uzaktan gördüğüm şey şu, bisikletleri dışarıda bırakıyor çocuklar, rahatlar, hırsızlık tehlikesinden uzaklar. Sıkı korunuyorlar. (kimden?)

Ümraniye, Sultanbeyli ve Üsküdar’ın küçük bir kısmı bir blok oluşturabilir. Buradaki hayat, Güngören, Esenler, Bayrampaşa, Gaziosmanpaşa bloğundaki gibidir. Ufak tefek ayrımlar elbette vardır. Yaşayış benzer. Bazı yerlerde ticaret, para bir yere toplanmıştır, büzülmüştür. Bazı yerlerde dağınıktır. Ümraniye mesela, Alemdağ Caddesi’nin başını çektiği üç büyük cadde ile sürdürür hayatını. Birbirine paralel bu caddelerden Çavuşbaşı Caddesi en atıl olanıdır. Alemdağ Caddesi etrafındaki irili ufaklı bir çok caddeyi de besler. Bütün hayat buradadır. Hiç fark edilmez mesela, Alemdağ ile Çavuşbaşı caddesinin arasında kalan sokaklarda çok sayıda matbaa vardır. Bir sürü ozalitçi vardır. Ama bu caddelerin dışına çıktığınız zaman gerçek Ümraniye ile karşılaşırsınız. Avrupa yakasında ise, caddeler bir ilçeden bir ilçeye çıkarır sizi, atölyeler mahallelerin içindedir. Turistlere bir öneri: hafta içi bir sabah 10’da ara sokaklarda (bağcılar, esenler, güngören) yürüyor olacaksınız, yüzlerce çocuğu kapının önündeki kaldırımlarda çay içip poğaça yerken bulacaksınız. İşte onlar, ilk paydosunu yapan konfeksiyon çocukları. Paydos bitince Orhan Gencebay başlayacak…

(Sultanbeyli, Ümraniye, Bayrampaşa, Esenler, Güngören, Bağcılar, Gaziosmanpaşa, Habipler; buralardan girişimci çıkmaz mesela. Girişimci çocukların yetişeceği bir ortam yoktur. Buralarda hayat gridir, moral bozucudur, yeşillik yoktur, her yer betondur, her yer egzoz dumanıdır, hayat boktandır, üçüncü sayfa haberlerine konu olmak vardır, bakkala borç vardır, yolda çalışma vardır, çamurdur. Buraların çocukları bireyselleşemez. İstisnalar kaideyi bozmak gibi bir artistlik yapmadığı sürece buralardan girişimci çıkmaz. En fazla esnaf olurlar. O kadar. Girişimci gençler, Üsküdar, Kadıköy, Fatih, Haznedar, Bahçelievler, Bakırköy gibi yerlerden çıkar. Kolej okumadan girişimci olunmaz. Kaideyi zorlayan istisnalar girişimci olucaz diye sürünürler, bu olur.)

Bunları anlatınca canım sıkılıyor. Eskiden canım sıkılmazdı. Çünkü bilmezdim. Her şey bizim yaşadığımız gibi sanırdım. Küçükken de çok gezerdim ama lüks semtlere adımımı atmamıştım. Şimdi ise kafam çok karışık... Kafam karışık çünkü İstanbul’un en zengin çocuklarıyla (o duvarlarında üç yüz tane fotoğraf olan ve fotoğraflarda yemek yemeğe gelmiş ünlülerin resimleri bulunan) meşhur Florya restoranlarda da bulundum; Esenler’in çocuklarıyla beş parasız sokakta da kaldık… Her ikisine de en uçlarda şahit olmak, ister istemez insanı biraz hırçınlaştırıyor. Bazı kaleler vardır. Çok iyi bilirsiniz. Falanca yer bilmem neyin kalesi falan derler. Buralarda illaki sembolik bir şey vardır. Belki hiç ön planı çıkarılmaz, hatta özellikle saklanır. Bunlar genelde, sanat galerisi falan değilse, cami ya da kilisedir. Florya böyle bir yerdir. Yeşilköy’deki hemen o caminin karşısındaki kilise özellikle saklanmış, zamanının gelmesini bekliyor gibidir. Bizim camia gidip Florya’da ofis açamaz. Sığınamaz oralara. Bizim yayınevlerimiz oralarda bina falan kiralayamaz. Bunu yapabilmek için dünyanın en akıllı adamı olmanız gerekir. Her fırsatta dünyanın en akıllı insanı olduğunu iddia eden Erdal Demirkıran abi’yi ben ciddiye almazdım. Adamın günahını alırdım, şaklaban (tövbe tövbe) falan diye düşünürdüm. Florya’nın en paşa yerinde Kashna – Kitap Ağacı’nın ofisini görünce Erdal abinin dünyanın en akıllı insanı olduğunu hem takdir ettim, hem de adamın arkasından pis şeyler düşündüğüm için kendime çok kızdım.

Ben Yeşilköy’ü en çok yazın severim. Çünkü Bakırköy ve Yenimahalle’den trene kaçak binen çocuklar hurra diye lüks sitelerin arasından bağıra çağıra koşup denize dalarlar. Villalarda oturan kokonaların özene bezene sulayıp yetiştirdikleri çamların dibine işerler. Sonra Bim’e karpuz almaya gelirler. Ben buna bayılırım. Üç dört yıl önce Yeşilköy sahiline belediye el attı. Buralara çekidüzen verdiler. Soyunma kabinleri falan koydular. Soyunma kabinleriyle birlikte özel güvenlik ve polis ekipleri de geldi. İpi kopuk serseri çocukların alanı biraz daraldı böylece. Çocukken ben de Menekşe sahilinde girerdim denize. Başkada yerimiz yoktu zaten. Menekşe vardı, Yeşilköy vardı. Florya’nın plajları paralıydı. Hem orada donla denize sokmazlardı. Sarıyer ise çok uzaktı. Gittin mi kalacaksın orada, gece hava soğuk olacak, dudakların moraracak. Zor yani. Kumburgaz’ı, Selimpaşa’yı biraz daha büyüyünce öğrendik... Kar yağıyor. Ben yola çıkıyorum. Devam edeceğiz…

Ek: Bayrampaşa

2011-01-25T16:55:00.014+02:00

Abdullah Kibritçi’nin yazısına yorum diye yazmıştım bunları. Uzayınca müstakil bir yazı olarak buraya aldım. Eskiden nerde oturuyorsun diye sorduklarında Bağcılar ya da Avcılar der gibi Varoşlar'da oturuyorum derdim. Öyle deyince zaten anlaşılıyor sanıyordum. Çünkü Bayrampaşa deyince kimse bilmiyordu, biraz da evimden uzak yerlerde okula gittiğimden. Tam nerde kalıyor filan diye soruyorlardı. Cezaevi var orda ama diyorlardı, tam koordinatlarını bilemiyoruz. Ben de varoşlar cevabını vererek, nerde değilse de nasıl bir yerde oturduğumu yani sorunun asıl cevabını vermiş oluyordum. Sonra sonra tuvaleti dışarıda evlerle dolu semtler olduğunu fark edince bu cevaptan vazgeçtim. Şimdi yani 5 yıl sonra ise Bayrampaşa'dan varoşlar diye söz ederseniz bu bir şaka gibi algılanıyor. Zaten semt sakinleri de buna çok alınır. Aaa derler. O eskidendi. Halbuki burada kim biraz zenginleşse hemen taşınıyor. Demek ki hala o kadar nezih bir yer değil. Burada ne çok zenginler var ne de çok fakirler. Yoksul var tabii ama çoğunlukta değil. Market var çok fazla. Market zenginleri var. Bu kadar çok marketi ben bir de Okmeydanı, Kulaksız taraflarında gördüm. Oraları da bilen birinin ayrıca yazması lazım. Gayrimüslim sermaye sahiplerinin insanları parayla evlerinden çıkardığı, arsalarını satmaya zorladığı, üzerinde bin türlü dolap dönen acayip bir yer. Neyse.

Son 5 yılda Bayrampaşa çok değişti. Önce cezaevi kapandı. Tam sıralama böyle mi bilmiyorum. Ama biz önce onu hissettik. Kameralar olurdu cezaevinin önünde sürekli. Ünlü mafya babaları ve çocukları, suçlu sanatçılar olurdu içeride. Karşısındaki kahvehanede kadınlar ve erkekler birlikte otururdu. Çok acayip birşeydi kahvede kadın görmek. Bunun cezaevi ile ilişkisini bile çok sonra kurabildim. Girişinde sıra olurdu, uzun upuzun. Yan taraftaki devlet hastanesinin kapısına kadar uzardı sıra. Hastalar ve mahkum yakınlarını bir arada görürdünüz böylece. Banka veznesine benzer bir yer vardı. Mahkum yakınları oraya para bırakırdı içeride kimi varsa onun için. Bir gün büyük bir kavga çıktığını gördüm. Parayı eksiksiz vermiyorlarmış mahkumlara, komisyon alıyorlarmış. Günahları boynuna ama çok büyük bir kavgaydı. Yani içeri biri daha girmiş olmalı ondan sonra.

Cezaevini yakın zamanda boşalttılar ve bir süre halka açık kaldı. İçeriyi gezebiliyordunuz, müze! gibi. Ranzaların arasına tahtalar koymuşlar. Yani iki katlı iki ranzada altı kişi yatabiliyormuş böylece. İçeride günler sonra bile çıkmamış ceset kokusu gibi bir koku vardı. Ben o kadar da eski Türk filmlerindeki gibi düşünmemiştim cezaevini. Yani eski Türk filmlerinden Prison Break’e doğru evrilmiştir bunca yıldan sonra, ikisi arası birşeydir diye düşünüyordum, cezaevinin iç dizayn ve dekorasyonunu. Alakası bile yokmuş. Türk filmleri çok naifmiş bu gerçek görüntünün yanında. Cezaevi deyince yine aklıma geldi, bir gün minibüste, cezaevine doğru çıkan yokuştayız. Önümüzde saçları kınalı, başı yarı örtülü, yaşlı bir kadın vardı. Bir telaş içindeydi ve ne dediğini de tam anlayamıyorduk. Annem dedi ki bak bu kadın Kürt ve cezaevinde inecek, bekle göreceksin. Gerçekten de öyle oldu. Kadın cezaevini dolayısıyla tam nerede inmesi gerektiğini bilmiyordu fakat şoför anlamıştı. Cezaevini gösterdi, kadın başını salladı, indi. O zaman Kürtlük ve cezaevi arasında kurulan bu ilişkiden hoşlanmamıştım. Hala hoşlanmıyorum ama artık kimse kim kimdir onu bile fark etmiyor. Cezaevi arazisi de ihaleyle kime kalacak henüz bilmiyoruz. Muhtemelen Bayrampaşa'ya yeni bir alışveriş merkezi ya da ona benzer birşeyle bizi bir adım ileriye taşıyacak halksever bir işadamına kalacak. Hayırlısı.

Göçmen var çok sayıda burada, macır. Bulgar göçmeni, Arnavut, Boşnak. Onun dışında Karadenizlilerin çok olduğu bir yer Bayrampaşa. Üçüncü sırada ise Kürtler geliyor ama ayrı bir unsur gibi algılanmayı gerektirecek bir eğretilik yok üçümüzde de. Nüfus yoğunluğundan ileri gelen ufak tefek eğilimler dışında. Bazen doğuda asker şehit oldukça kürt bulup dövmeye çıkıyor ülkücüler Gaziosmanpaşa’dan Bayrampaşa’ya doğru. Gaziosmanpaşa gibi Esenler de Bayrampaşa’yı etkiliyor ama Bayrampaşa onların yanında biraz daha seçkin! duruyor.

Evet son 5 yılda çok şey değişti. Ama bir şeyin içi dışı kadar çabuk değişmiyor, yani insanlar binalar kadar çabuk değişmiyor. İstanbul’un en büyük parkı diye Bayrampaşa Kocatepe’ye park yaptılar. Hani şu başbakanın attan düştüğü yer var ya. Orası işte. Başta sevgililer için bulunmaz bir nimetti bu. Ama sonra okulu yarıda bırakmak zorunda kalan, ya da okumasından ümit olmayan işçi çocukların toplanma mekanı oldu. İçi onlarla dolu, bir de içki içen büyük adamlar var. Kimse gitmiyor onlardan başka çünkü korkuyorlar. İçeride havuzda ördekler vardı. Onların da artık yaşadığını zannetmiyorum. Cezaevi, Adapark ardından da şimdi İstanbul’un, muhtemelen Türkiye’nin en büyük alışveriş merkezi Forum İstanbul var. Şu inşaatında işçilerin öldüğü yer. İçeride ice land diye bir yer var, buz pateni var, sinema var, sergi salonu var, devasa bir akvaryumu var, yanında da ikea evinizin her şeyi. Kiralar da arttı Forum İstanbul sayesinde. Ev sahipleri memnun yani. İkea’ya ve ordan Forum İstanbul’a ulaşmaktan çoğunluk memnun görünüyor. Ama binalar dışında pek birşey de değişmiyor. Memnun olanlar daha önce de çok şikayeti olmayanlar oluyor. Yine de insanlar kapısının önündeki kaldırımın düzeltilmesinden memnuniyet duyuyor ve bunu bir gelişme olarak yorumluyorlar. Çamurdan yürümek zorunda kalmıyor çünkü artık. Bunun bu kadar pratik bir nedeni var.

Hasılıkelam durumları hiç değişmemiş olanlar var, zengin zengin fakir fakir. Küçük, büyük şeylerin inşasından imarından memnuniyet duyanlar var. Bir de hiçbir zaman hiçbir şeyden memnun olmayanlar var. Bunlar Bayrampaşa’dan zenginleşip taşındı zaten. Daha zenginleşince başka yere taşınacaklar. Ülke dışına kadar yolları var gibi görünüyor. Bayrampaşa bu kadar değil tabii. Bir kısmını ben bilmem, bir kısmına da nüfuz etmem şartlarım gereği zaten mümkün değil. Kapatırken Abdullah Kibritçi’nin yazısını ve bu tür yazıları insanların etrafına bir kere daha bakmalarını sağlaması açısından önemsediğimi yazayım. İnsanları görmek lazım. Yalnız yaşamıyoruz.

Demek ki neymiş: Bağımsızlık

2011-01-24T22:25:00.001+02:00

Türkiye'de Koç ve diğer grupların uluslararası ortakları olduğunu kaydeden Karsan Murahhas Azası Jan Nahum [otomotiv tasarım ve geliştirme uzmanı mühendis; eski Tofaş A.Ş. Genel Müdürü, bir ara İtalya'ya gidip FIAT CEO'su olarak görev aldı, Sabancı Üniversitesinde otomotiv dersleri verdi, Koç ailesinin damadı ve eski Tofaş yöneticisi olan İnan Kıraç'ın Karsan şirketinde murahhas azadır; babası Bernar Nahum -BEKO'nun BE'si- Vehbi Koç'un çok yakın arkadaşı ve yöneticisiydi, Jan Nahum bayrağı babasından devralıp ileri götürdü, kendisi açısından tabii; Vehbi Koç ve Rahmi Koç'la, aslında Mustafa Koç'la da pek anlaşamamıştır ve ailenin Batılı ortaklarına bağımlılık yönündeki tavrına daima çatar ve hep bağımsızlığı, yerli sanayiyi savunur, 1950 doğumludur, Robert mezunudur, yahudidir], bu yüzden Türk malı bir otomobil geliştirmeye ortaklarının izin vermeyeceğini söyledi. Nahum bu konuda şöyle konuştu: "Başbakan Erdoğan'ın bu açıklamasından sonra bu gruplar ortaklarıyla anlaşır mı bilemem ama Ford, Fiat, Toyota gibi dev markalar kendi segmentlerinde rakip bir aracın çıkmasını istemezler. Ben yıllar önce Koç Grubu'ndayken Ikarus markalı otobüsler için lisans anlaşması yapmak istemiştik. O dönemde Koç Grubu'nda otobüs üretimi olmamasına rağmen ortaklardan izin alamamıştık. Dolayısıyla Türk malı otomobili bizim gibi bağımsız gruplar daha rahat yaratabilir."

Yerli turistler için İstanbul Rehberi 1

2011-01-24T19:53:00.014+02:00

Babaannem iki aydır bizde kalıyor. Çünkü hırsızlar evinin pencerelerini çalmışlar. Babaannem iki aydır bizde kalıyor, çünkü evinin musluklarını da çalmışlar. Babaanneler, yaşını başını almış koca karılardır. Ağlayarak size musluklarını hırsızların çaldığını anlatıyorlarsa, bu ne kadar komik olsa da gülmemeniz gerekir. Gülerseniz size küserler.Babaannem Evren mahallesinde oturuyor. Evren mahallesi, Ateştuğla’nın hemen ötesinde. Buranın çocukları bali çekiyor. Minibüs şoförlüğü yapıyor. Kız kaçırıyor. Adam öldürüyor. Musluk çalıyor, hurdacılara satıp bira alıyor. Hapse düşüyor. Buranın çocuklarının yanından geçerken tırsarsınız. Biraz Esenler gibidir. Ama Esenler’den daha lokal bir yerden, bir mahalleden bahsettiğimiz için, takdir edersiniz ki daha serttir. Esrar piyasasını saymazsak Esenler’in Karabayır’ı gibidir. Eyüp’ten, Eyüp’ün sakin sokaklarından Esenler’e gelen arkadaşlarım sokakta yürürken oldukça zorlanırlardı. Caddede karşıdan gelen herkesi düşman zannederlerdi. Kimse size yol vermez çünkü Esenler’de. Düz bir şekilde yürümenize imkan yoktur hiçbir caddede. Zikzak çizeceksiniz, sağ sol yapacaksınız, kendinize yol açacaksınız.


Grup Esenler

Esenler, Bağcılar, Güngören birbirlerine hem sınır olmakla hem yaşantı itibari ile yakın yerler. Bir de Bayrampaşa var. Ama Bayrampaşa’yı azıcık ayrı tutmak lazım. Oradaki göçmen etkisini de hesaba katmak lazım. Bakırköy’den ayrılıp semt olan bu yerlerin içinde en ilginç olanı, en uçta durduğu için Esenler. Kürt nüfus oldukça fazla. Bizim mahalleye ilk gelen Kürtleri hatırlıyorum mesela. (yaş 8) İlk önce bir daire kiralamışlardı. Sabahları o eve yaklaşık 20 ekmek girerdi. İki üç çocuk sürüne sürüne taşırdı ekmekleri. Sonra daireyi satın aldılar. İki aile oturuyordu. Çocuklar çalıştı. Biraz zenginlediler. Bir daire daha aldılar. Yeni akrabaları geldi yanlarına. Çocuklar yine çalıştı, ayakkabıları yırtık olsa da kendilerine beş kuruş ayıramadılar. Kazandıklarını (hayır babalarına değil) en büyük amcalarına götürüp teslim ettiler. Para en büyük amcada toplandı. Araba aldılar. Yumurta işine girdiler. Minibüs aldılar. Yumurtaları depoya dizdiler. Sonra apartmanı komple satın aldılar. Burası bizim yan apartmandı. Mahalleli, Kürtlere ilk daireyi satıp buraları terk edenlere oldukça kızmıştı. Kimse Kürtlere daire falan satmayacaktı. Böyle bir baskı vardı. İşe yaramadı. Kürtler Esenler’de oldukça fazlalar şimdi.

Ateştuğla gençliği

Amacım size bir İstanbul turu attırmak. Ben sık sık İstanbul turu atarım. Evren mahallesinde yürürüm, İkitelli’de gezerim. Bazen mis gibi İcadiye’ye çıkarım. Oradan Kuzguncuk’a geçerim. Bazen hüzünlenirim, bazen düşünürüm, bazen küfür ederim. Yazı laçka olmadan, hemen, Kuzguncuk’tan bahsedelim mesela. Hani kurban bayramında ortalığı ayağa kaldıran insanlar vardır ya “hayvan katliamı” falan diye. İşte onların ataları burada oturur. Kaynak burasıdır. Siz zannedersiniz ki, bunların zihniyeti Kadıköy Moda’da inşa edilir. Yok öyle bir şey. Moda diye bir yer yok. Kalmamış yani. Eskidenmiş o. Moda, solcular, Kemalistler ve bunların ahbapları, ekonomik problemlerden dolayı içeri çekilirken terk edilmiş bir kaledir artık. Ben Ak Parti’nin yerinde olsam, kentsel dönüşüm adına Moda’yı İslamcılarla doldurur, burayı garantiye alırdım. Her neyse. Kuzguncuk’ta en çok hürmet edilen şey, köpekler, kediler ve delilerdir. Hayvanlar ve deliler kutsaldır burada. Deliyseniz, herhangi bir yere gidip yemek yiyebilirsiniz. Berbere gidip traş olabilirsiniz. Kahvede size üşenmeden çay ısmarlayabilirler. Evlerinin önüne kediler için mama, süt, su falan koyarlar. Bunun için birbirlerini teşvik ederler. Kedilere süt verelim kampanyası yaparlar. Afişler asarlar falan. Ama eğer başörtülüyseniz, boku yediniz. Ne köpek kadar değeriniz vardır ne de kedi kadar. Sizi görmesinler! Ya laf atarlar veya daha medenilerse böcek görmüş gibi suratlarını ekşitirler. Yanınızdan geçerken homurdanırlar. Penceredelerse sertçe perdeyi kapatırlar. Gariptir yani. Bu hayvan sever sapıklar, bir türlü Müslüman sevemezler. (Elit İslamcılara saldırmam hoşunuza gidiyordu dimi, şimdi nasılız, iyi mi?) İcadiye daha insani bir yerdir mesela. Üsküdar Merkezden Sultantepe’ye çıkıp, oradan İcadiye’ye oradan da Kuzguncuk’a geçerseniz, az çok anlayabilirsiniz buradaki hayatı. Kıyas yapabilirsiniz. Sultantepe’de az da olsa zengin Müslüman aileler vardır. İcadiye’de bu oran iyice düşüşe geçer. Kuzguncuk’a geldiğinizde ayağınız dolaşmaya başlar. Akaretler’deki sanat galerilerinin daha az modern ama daha anlamlı halleri vardır buralarda. Tek tük de olsa, zaten küçük ve kısıtlı bir alan olduğu için, buradaki insanlara yeter. Kuzguncuk’un sanatını anlayabilirim, yani buna kafam basar. Ama Beşiktaş Akaretler’deki sanat galerini bir türlü çözemiyorum mesela. Ya çok modernler, bizden en az 10 yıl önde gidiyorlar. Ya da sapık züppeler bunlar. Büyük büyük salonlarda para aklıyorlar. Başka bir şey gelmiyor yani aklıma. Dönüp bakmaya kalktığımda, pornografik şeyler görüyorum. Kendimi lanetlenmiş gibi hissediyorum. Yanlarından geçmeye utanıyorum. Hazır Akaretler’e atlamışken, buradan da bahsedelim biraz. Beşiktaş deyince aklıma birçok yer geliyor. Barbaros Bulvarı… Ortaköy... Akaretler… Akaretler deyince de aklıma öğlen birde uyanıp iki buçukta kahvaltı salonlarında kahvaltı yapan üniversite çocukları geliyor. Her gelen arkadaşa onları gösteriyorum. “Bak Taha, bu elimde görmüş olduğun bir üniversite öğrencisi ve akşamüzeri saat dörtte kahvaltı yapıyor.” Geceleri de canlı müzik çalan kafelerde kopuyorlar. Ama gece mekânları çok değil burada. Size gece mekânlarını anlatacağım ama aklıma Cezayir Sokağı geldi. (onlar hala Fransız Sokağı diyorlar) Unutturmazsanız, orayı da anlatırım.

Bakırköyde kopanlar

Gece kopmak için en mükemmel iki yer Taksim ve Bakırköy’dür. Olağanüstüzengin sosyete nerede takılıyor bilmiyorum. Bilmek de istemiyorum. Ben sokağın çocuklarından bahsediyorum size. Geceleri beraber yolculuk yaptığımız çocuklardan. Gece seferlerinin müdavimlerinden... Leş gibi kokan çocuklardan... Taksimi zaten biliyorsunuz. Ama Taksim’i bir de Cumartesi geceleri seyredin derim. Nasıl Kadıköy’de gece gezerken (isterseniz en Müslüman yeri olan Erenköy’de gezin) o günün Cumartesi mi yoksa Pazartesi mi olduğunu rahat bir şekilde anlayabilirseniz, Taksim’in Cumartesi’si de çok şey anlatır efendim. Kesinlikle çok ciddiyim. Konfeksiyonda hafta boyu çalışan Esenler çocukları, Bağcıların trikocu gençleri, İkitelli’nin musluk çalan çocukları, kazandıkları paraları kopmak için harcayacaklarsa mutlaka Cumartesi gecesini seçerler ve ayrıca Taksim ve Bakırköy’den başka bir yer bilmezler. (Ortaköy’ün o meşhur birahanelerine ancak araba aldıkları zaman gelirler) Taksimde cadde üzerinde olan kulüpler, barlar, Bakırköy’de sokak içlerine serpilmiştir. Ama oldukça çoktur. Görebildiğim kadarı ile de tıklım tıklım dolarlar. Tüm o karmaşada, entel dantel çocukların arasında, fakülteden çıkmış garip saçlı zengin çocukların arasında, yazın ortasında harley davidson giyen aykırıların yanında, bu konfeksiyon çocukları da vardır. Eğer iyi bir çocuk olursanız, siz de onları görebilirsiniz. Olmadı, bir Cumartesi gecesi 2:45 gece seferinde 89C’nin arka koltuğundan birine oturursanız, söylediklerimi bilimsel veriye dönüştürüp belgeleyebilirsiniz.


Cezayir sokağı

Cezayir sokağı bambaşka bir yer. Cemil İpekçi’nin mekanıdır en başta. Hemen sokağın en tepesinde atölyesi vardır. Fransız usulü yapılar rengarenk boyanmış, cafeler sokağın içine taşmış, oldukça seviyeli bir yerdir burası. Bahçelievler’in çocukları bir kızla ilk defa çıkacaklarsa etkileyici olsun diye, arayıp burayı bulabilirler ama Bağcılar’ın Esenler’in çocukları burayı hayatları boyunca muhtemelen hiç görmezler. Eğer iş için, mesela mermer döşemek için gelmişlerse başka tabi. Esenler’in Kemer mahallesinden gelip (sayemde) İpekçi’ye boktan bir mermer masa yapan sanatkar (sanatkar diye kakaladık, aslında mezarcıydı) arkadaşım böyle bir sokağın varlığından başka nasıl haberdar olabilir ki? Her neyse… Burada, bilenler bilir, kahve isterseniz (bir çok yerde olduğu gibi) yanında kurabiye de getirirler ve iki kahve için 20 liranızı cukkalarlar. Sanatçı tiplerdir. Dizilerde yardımcı oyunculuk yapan çocukları servis yaparken falan görebilirsiniz. Herkes oldukça kibardır. Yaşlı ama pembe gömlekli adamlar vardır. 50 yıllık müdavimdir bunlar. Çay içince para ödemeyenler çoktur. Daha sonra öderler. Öyle yani. Nasıl oluyor bilmiyorum. Müdavimleşme söz konusu burada. Bizim Çınaraltı’lar gibi. Nusret Fatih Ali çalarlar. Hem (kaliteli) içerler hem de Nusret çalarlar. Ben buna inanamamıştım. Cezayir sokağında içkili bir mekanda Nusret Fatih çaldığını duyduğumda, alt üst olmuştum. Hayatımı Cezayir sokağında Nusret dinledikten önce ve sonra diye ayırabilirim yani. Öküzlüğümü biraz üzerimden atmama yardımcı olmuştu bu olay. Her şey göründüğü gibi değildi. Neyse, ne yaparsa yapsınlar. Sıkıldım, belim ağrıdı, uyicam. Sonra devam ederim.

Halkın takımı Fenerbahçe

2011-01-24T06:46:00.000+02:00

Demeye bin şahit lazım, diyeceğimiz anda bir anda bir şey oluyor, siliniyor burjuvalık saniyesinde. Trabzon maçını halka arz etmediler. Kale arkalarını bile üyelere sattılar. O da mümkün tabii. Kimse bu üyeler, neden onlar üye de ben değilim. Ben Fenerbahçe üyesiyim, falan. Lan ben Fenerbahçenin ta kendisiyim, olm, ne üyesi. Fenerbahçeye üye oluyormuş. Kendi kendine üye oluyor yani adam. Bunun için Aziz Yıldırım, bunun için bir milyon üye. Bunun için genel seçim, bunun için Türkiyenin her yerine Fenerbahçe sandığı. Yılda on lira ödeyip oy hakkımı kullanmak istiyorum. Bu Fenerbahçede böyle olmalı. Yetki devriyle başlıyor madem her şey, ben de o yetkiyi devir hakkımı kullanmak istiyorum. Şu anda Fenerbahçede bir belirsizlik var. Locanın takımı mısın, halkın takımı mı. Maça gidince halkı görüyorum ama ben numarasız tribüne giriyorum zaten. Hep beraber üşüyoruz sesimiz kısılıyor her taraf çekirdek ölüsü Fener gol atıyor. Ay ay ay dönüyor başım yine, yine başım dönüyor... Hayatımda binlerce kere yaşadığım ve her defasında tümüyle yaşadığım saçma an. Fener gol atıyor. Artık basket ve voleybol da var. Nevin Yanıt'ın engelli finalini izleyince olan şey var. İç organlarımın yeri değişti resmen. Spiker Roko Leni Ukkkkiç deyince olan bir şey var. Yüksekten top bırakma. Sarunas Yasikiyeviçyus diye şakadan adı olan bir adam geldi Fenere, maça gitmemek haram oldu. 24 Şubatta Sinan Erdemdeyiz Allahın izniyle. Ancak yavaşlatılmış çekimde görebildiğimiz pasları sahadan görmek istiyoruz. Buna hakkımız var. O anı yaşamak istiyoruz. 10 lira verip yaşamak istiyoruz. Siz Yasikiyeviçyuspasına 10 lira vermez misiniz? Ben veririm. O anı yaşarım ve iç organlarımın yeri değişir. Halkın takımı Fenerbahçe olur o zaman.

Sadece şikayet mi edeceğiz?

2011-01-24T06:12:00.003+02:00

Olumsuz bir tarafı var popülizmin. Düşünce olarak da eylem olarak olumsuz tarafı var. Yüzyıllardır yapıldığı iddia edilen ve hep yalan çıkan bir şeyi, hakikaten halka hizmeti söz konusu ettiğinizde çok fazla olumlu olamıyorsunuz. Üstelik her grup, her parti, her kesim bunu iddia ediyor. Bize gelin biz herkese falan filan. Vaatler. On bin peşin, ev senin diyor reklamdaki müteahhit. Para kazanmak için yaptığı reklamdan bile para kazanan müteahhit. Müteahhit söz veren demek. Ev yapan bir adam, kolay ev sahibi olma vaadinde bulunuyor. Bunda olumsuzluk nerde. Çok basit ki devletin yani halkın arazisinde bu evleri yapıp sadece alım gücü yüksek insanlara satmasında. Çekmece tarafına haritadan bir bakın, Çekmece gölünün çevresinde bir boş arazi ve bir de Şerafettin Yaylası Spor Tesisleri göreceksiniz. Hani Galatasaray futbol takımının önce çöreklendiği, taraftarları evlerine maçtan ancak günler sonra dönebildiği, maç sırasında da rüzgarın topu alıp alıp götürdüğü stat. Bir, o arazi hepimizin. İki, o stad için ödenen her kuruş bizim cebimizden çıktı ve çıkıyor. Üç, Türkiyede hiç olmamış ve olacağı da kuşkulu bir şey için, Olimpiyat için yapılmış bir atletizm stadı orası. Üç yanlış, üç haram üst üste. Boş arazi ne, işte o reklamdaki müteahhitin vadettiği topraklar. Senin benim arazim. Allahın vaadiyle. Birileri çöreklenmeden önce yani. Belediye sınırları içine katılıp asla duyamayacağımız bir sesle satılığa çıkarılmadan önce. Kadıköy belediyesinin sattığı toprakları, Büyükşehirin, Kars belediyesinin... Bunlar bile insanı olumsuzluğa itiyor. Hangi hükümet olursa olsun, hangi belediye olursa olsun, giderek ordu ihalelerine biraz kafa yorunca, mutlak manada Türkiye halkı olarak EVET damgamızı basacağımız ne alınıp ne satılıyor bu memlekette? Neden arazi on bin peşinci müeahhite satılsın mı diye sandık kurulup seçime gidilmiyor. O zaman araziyi mi havayı mı alır müteahhit? Ama lazım, zengine lazım. Şikayet etmemek lazım. İslamcı olup sıraya girmek, solcu olup sıraya kaynak yapmak, ülkücü olup sıradakine çatmak lazım.
Esnaf halk değil mi? Kiraya vermiyor mu evini, kooperatif kurup arazi satın alıp binaları kondurmuyorlar mı? Eh. Esnafın, daha doğrusu zanaatkarın evinde oturuyorum. 200 kira ödeyerek ancak satın alabileceğim bir fiyatı var evin. 20 sene önce sosyal demokratlar satın alıp 20 binalık bir yer yapmışlar, evleri giderek islamcı denebilecek, ekonomik seviyeleri son on belki yirmi yılda yükselegelen ailelere satıyorlar. Biraz daha parlak bir yermiş eskiden, belli. SOYAK'ın küçüğü, Ankara MESA'nın baya küçüğü ve bir iki kalite düşüğü gibi düşünün. SOYAK ve MESA nasıh hırsızlıksa bu da hırsızlık. Boş araziye ev yapmanın neresi hırsızlık? Diyeceksiniz. Gecekonduya yasadışı muamelesi yapıyor ve bu sitelerin kurulmasına onay veriyorsanız, "Bilinçli kentleşme" (sosyal demokrat hırsızlık) veya "kentsel dönüşüm" (islamcı hırsızlık) adına, hırsızlıktır. Toprak bedavaysa veya kamu adına belli bir bedeli varsa, herkesin (ama gerçekten herkesin) bedava konmaya veya ihaleye girme hakkı vardır. Ki temel yaşam hakkında ihale olmaz.

Konut sahibi olmak evrensel insan hakları listesinde yok. Evrensel İnsan Hakları soyuttur bu nedenle. Çocuklar çalıştırılmasın, kızlar satılmasın, insan şu kadar saatten fazla çalıştırılmasın, köle edilmesin filan falan diyor. Yavşak Avrupalılar her toprağı hırsızladıktan sonra çıkarıyorlar bunu. Evi olmayan adam ailesine sahip çıkabilmek için iki kat çalışmak zorunda. Ya çalışmaz veya çalışamazsa? İsviçreli bir yahudinin çevirmenliğini yapmıştım. Botsvana'nın bayındırlık işlerini yapıyorlarmış. Madenleri de varmış. Türkiyeden işçi götürüyorlar. Benim tercümanlığımın konusu da bu. Neden Türkiyeden işçi götürüyorsun, Botsvana'da işe ihtiyacı olan yok mu dedim? Botsvana, Güney Afrika'nın üstünde madenleri sömürülmek için kurulmuş bir İsviçre zenginliği, commonwealth yani, herkesin denilen ama karısı ölmüş bir İsviçreli yahudinin alkolik olma yolunda hızla ilerleyen oğluyla (Marcel'di çocuğun adı ve İsviçrede işletme okumuştu ve kapitalistti ama kapitalizmle ilgili hiçbir şey bilmiyordu) sömürdüğü bir ülke yani. Bana Botsvanalılar çok tembel dedi, yavaş yavaş gezerler sokakta bile. Atamayana atarlar diyor adam yani. 1500 işçi götürdüler, taşeron ülkücü bir reisti ve ne Botsvana'nın nerde olduğunu biliyordu ne gönderdiği 1500 işçinin bir tanesini tanıyordu, ne işletmecilik hakkında zerre kadar bilgisi vardı. Yüksek bir ücret aldığı için gayet memnun görünen noter problem çıkarınca 1500 işçiyi gözü önüne getirmesini söyledim, başkatibi de gazeteye vermekle tehdit ettim ve damgayı bastılar, izin alındı. Ülkücü reis de yanında çalışmamı istedi. Ben de canını sıkarım ben senin dedim, sağol. Niye dedi, herkes memnun değil mi. Sen kimsin mesela dedim, niye para kazanıyorsun, işçiler çalışacak, Botsvana kalkınacak, toprak onların, emek bu işçilerin. Ama sen de tercüme ücreti almıyor musun dedi. Ben de onu diyorum dedim. Gel paraları işçilere geri verelim, sen de dükkanı kapat dedim. Ne yapacağız dedi, o zaman. İkimiz de gider Botsvana'da kazma sallarız dedim. Yok ya Afrika çok sıcak dedi reis. Ücretimi de bu deli kabul etmez belki, aman hakkı üzerimde kalır, mutlaka elden verin tapşırmasıyla gönderdi tercüme bürosuna. Hak bilen, hukuk bilmeyen taşeron ülkücü reis. Kapitalist çömezi.

İnşaat ve tekstil çok büyük iki yolsuzluktur. Daha büyük yolsuzluk, açık hırsızlık finanstır. Ama maalesef Türkiyenin son otuz yıllık makro ekonomik göstergelerinin büyümesinin altındaki faktör de bunlardır. Yayıncılığın kalkınmasında bile inşaat, tekstil ve finansın büyük rolü var. Birçok yayıncı tekstil veya finans şirketlerinin koyduğu sermayeyle dönüyor. Otomotiv reklamıyla yaşayan dergi sayısı ise ancak binlerle ifade edilebilir, yüzlerle bile değil. Korkunç bir düzen. İnsansız. Takım elbiseli. Bunun bir parçasıyız ve bundan kim haz duyabilir.Taraf gastesi okuyup özgürlük yahut Radikal okuyup özgürlük yahut Yeni Şafak okuyup özgürlük insan hakları demokrasi diyen tatlı hayat kurbanı zavallılar dışında.

Çoğunluk. Murat Önderman

2011-01-23T13:36:00.007+02:00

"Geçenlerde, ödül kazanan ve olumlu eleştiriler alan bir ‘yerli’ film izledim. Egemen bir çoğunluğa mensup gösterilen ‘güçlü’ figür hem erkek hem otoriter hem daha varlıklı hem milliyetçi, hem bencil hem ‘duygusuz’ (filmde böyle geçiyor), hem de Türktü; buna karşılık filmdeki ‘mağdur’ karakter hem kadın hem Doğulu hem ‘Çingene’ hem duygulu hem diğergam hem de yoksuldu. Oysa, Türkiye’de bazı ezilen milliyetçiler olduğu gibi, bazı ezilen erkekler, duygusuzlar ve Türkler de var! Türklerin baskın etnisite olduğundan yola çıkarak tek tek Türkleri de ezen kişiler olarak görürseniz, bu en azından ciddi bir kategori hatasıdır."

("Türkiye'de mağdur psikolojisi ve demokrasi", Radikal, 22.11.2010)

Üç ayların fazileti ve buz pateni

2011-01-22T20:45:00.007+02:00

Bülent Akyürek abi, artık katıldığı programlardan düşük de olsa, standart bir ücret alacağını ilan etmiş. İlginç olan Bülent abinin bunu söylemesi değil, şimdiye kadar ücretsiz olarak katıldığı programlarda ev sahipliği yapanların bunu söyletmeleri… Biraz böyle bir şey var. Konuk gelip birkaç gününü ayırıp döndüğünde, yeterince kurnaz biri değilse, eve eli boş dönüyor, hatta belki cepten de yemek zorunda kalıyor. Ki, Bülent abinin cepten yiyecek kadar büyük cepli biri olmadığı belli. Ama her zaman bu işler böyle işlemiyor. Bülent abinin durumunu vesile ederek, (özellikle hocalar üzerinden) bu işlerin aslında bizim piyasada nasıl işlediğini size anlatayım. Cebimdekileri dökeyim biraz.

Bizim camiada organizasyonlara katılan iki tip hoca vardır. Eğer uygun durum hâsıl olmuşsa bu hoca kelimesini, aktivist, konuk, yazar, şair vs. diye değiştirebilirsiniz. Bu hocaların ilki işini “Allah rızası” bilinciyle yapar. İlk başta para talep etmez. Zarf içinde verilen şeylerle yetinir. Her ne kadar açıkça para talep edilmese de bir programdan sonra zarf alamayan her konuk biraz içerlenir. Zamanla programlar masraflı olmaya başlayınca bunu bir standarda oturtmak gerektiği neticesine varılır. İlk önce bir fiyat belirlenir. Bu her zaman düşük bir fiyattır. Ama parayı kim isteyecektir? Arada para olmadan önce hocamız programları kendi ayarlayabilirdi, ama artık bu mümkün olmaz. Artık parayı ve iş koşullarını konuşacak birine ihtiyaç vardır. Bu noktadan sonra icra edilen şeyin adı iş’tir. Menajer tutulur. Görevlendirilen bu eleman, program talep eden tarafla iletişimi sağlar. Hoca adına konuşur ve bir takvim çıkarır. Hocanın ücretine menajerin maaşı da eklenmiştir. Ama tüm bunlar hocanın can sıkıntısını gidermez. Çünkü istenen ücret düşüktür. Herhangi bir köy derneği iki bin lira denkleştirip hocayı programa çağırır, lahmacun yenirken bir yandan da hoca dinlenir, otel ayarlanmamıştır “hocam bize gidelim” denir, hoca sessiz sakin “bize” gelir, içinden “yok aga bu böyle olmayacak” der ve program için gittiği bir şehirde tanımadığı bir evde yer yatağında yatarken kararını verir: bu işi yoluna koyacam!

Bu noktaya kadar hala “Allah rızası” fikrinden sapılmamış olabilir. Ama işi biraz daha profesyonel hale getirmek konusunda kesin karar verilmiştir. Çünkü bodrum katındaki bir düğün salonunda konuşma yapmak berbat bir durumdur. “ben buna layık mıyım lan”dır, falandır filandır. Güzel ve temiz olan, en garantisi, televizyonda olmaktır aslında. Zaten yavaş yavaş teklifler gelmeye başlamıştır. Menajerin götüne bir tekme konur ve kelli felli bir organizasyon şirketi ile anlaşmaya varılır. Organizasyon şirketi bu vaizi bir markaya dönüştürmek konusunda maharetlidir. Üç ayların faziletini anlatan amca bir yıl sonra üç aylarda daha fazla kazanmaya başladığını çok belirgin bir şekilde görür. Üç ayların fazileti’nin yanına bir de “bereketi” kelimesini ekleyerek bu terkibi zenginleştirir: Üç ayların fazileti ve bereketi…

Kafası hala eskisi gibi çalışan amcaya organizasyon şirketi baskı yapar, fiyatı biraz daha yükseltmeleri gerektiğini, yoksa köy derneklerinden çağırmaya devam edeceklerini, söyler. Zavallı amca pek sıcak bakmaz ama yapacak da pek bir şey bulamaz. Şirket fiyatı yükseltmekle birlikte daha iyi koşul standartları belirler. Şu kadar fiyat olacaktır, para bir hafta önceden hesaba yatacaktır, hocamızın midesi biraz rahatsızdır o yüzden şu şu ve şu yemekler olacaktır kesinlikle şunlar olmayacaktır, bak size güveniyorumdur, aman hocamızı rahat ettirelimdir… Ayrıca hocaefendi ancak şöyle otellerde kalabilir ve ancak şu mevkide uçabilirdir. Uçak biletini alırken sizden ricamız lütfen dikkat edinizdir. Hocanın ishal olmasını istemezsiniz değil mi, hayır hayır şeftali suyu olmaz, kefir olsun lütfendir. Evet, bunların birçoğunu şirket götünden uydurmuştur. Ama eğer hocayı marka yapacaklarsa biraz takıntılı bir tip yaratmak zorundadırlar. Programı talep eden taraf takıntılı bir hocayı karşılayıp son derece tırsak ve ince olurken, hoca da kendisine bu kadar hürmet edip ince davranan insanlar karşısında mutlu olur. Hayret verici netice sonucunda bir şirketle anlaştığı için kendini tebrik eder. Şirketle anlaşmanın nimetlerinden biri de pürüzsüz cillop gibi bir programdır. Bütün her şey önceden ayarlanmış “hocamız şuna çok kızar” denilerek birçok olumsuz şey bertaraf edilmiş, hoca uçaktan inmeden rahatça kayıp dans edebileceği parlak pist hazırlanmıştır. Hoca uçaktan iner ve partneriyle buz pistinde dansını icra eder. :) ahaha şaka lan!

Evet efendim. Bu hocaya hala güvenebilirsiniz, bir sakıncası yoktur. Muhtemelen hala iyi biridir. Modern zamanlarda piyasaya bu kadar bile direnebilmesi en azından kötü bir şey değildir. Hala arada sırada ücretsiz programlara geliyordur. Şirkete telefon açıp “o adamlardan bu seferlik yarım ücret alalım” diye ricada bulunuyordur. (oy canım benim) Ama biçilen markaya da cuk oturmak zorunda hissediyordur kendini. Kafası karışıktır. İki arada bir derede kalmıştır. Bir üst mertebeye geçmediği sürece, diyeceğim bir şey yok. Kapitalizm ve modernizm çok dişli, adamın anarşist olmasını bekleyemem.

Bir de ikinci tip adamlar/hocalar/hatipler vardır. Bunlar gerçekten profesyoneldirler. Kendi markalarına, isimlerine her daim hizmet ederler. Afişlerde isimleri kocaman yazılıdır. Kitaplarda resimleri boy boydur. Şirketin kendileri için takıntı oluşturmasına işi bırakmazlar. Zaten takıntılı adamlardır. Kendi imajlarını kendileri yaratır. Beş yıldızlı veya o ayarda otel olmadan programa gitmezler. Üstelik çok para isterler. Hatta şirketi zor durumda bırakacak kadar çok isterler. Şirket aynen emlakçı gibidir. Emlakçı rolü üstlenir. Az isteyen Allah rızacı hocanın fiyatını yükseltmek için hocaya baskı yaparken, çok isteyen bu yarı vaiz yarı tanrı hocaya da fiyatı düşürmek için baskı yapar. Hoca zaten takıntılı Müslüman bir tanrı olduğu için şirket açısından da işler zordur. Herhangi bir aksaklığın hesabı direk şirketten sorulur. O yüzden şirketler fiyatı yüksek tanrılarla çalışmaktansa fiyatı düşük hocaları tercih ederler. Bu adamların yemesi içmesi sıçması, her şeyi problemdir çünkü. Bunların triplerine katlanmak zordur.

(Sanatçılar, şarkıcılar, ezgiciler, türkücüler, kuran okuyan kariler; bütün bunların kendilerine özel problemleri vardır. Ancak genelde ortak sapkınlık listesi çıkartmak zor olmaz. Söylediklerim, aralarında iyi insanlar yoktur manasına gelmez elbette. Has adamlar vardır. Şirketlere pabuç bırakmayan sanatçılar hala vardır. Bunların alametlerinden biri hala fakir olmalarıdır. Dikkat edilmesi gereken bir şey de, hatibin bize ne sattığıdır. Hocaların vaaz etmeleriyle bir kitap için okurlarıyla buluşan yazarı bir tutmamak gerekiyor. Hocaya bir mim koyabiliriz ama tam olarak hocanın vaaz etmesi de kendi başına problem teşkil etmez. Burada illet işin yapılış biçiminde ve işin içine karışan kapital unsurların mevzunun içine etmelerinde… Yoksa her Allah’ın günü Türkiye’nin her yerinde, camilerde, mescitlerde, derneklerde vaaz veren hocalar, sohbet eden entelektüeller vardır. Televizyonlarda görmediğimiz, kitaplarda kocaman resimleri basılı olmayan, bir marka haline dönüşmemiş mübarek adamlardır zaten bunlar. )

Marka hocaları çok iyi izlerseniz, bu adamların bir kere bile, yanlışlıkla olsa dahi sisteme çatmadığını, kimsenin tavuğuna kışt demediklerini görürsünüz. Lıkır lıkır adamlardır. O kadar şeker o kadar tatlı adamlardır ki hasta olursunuz. Konuştuğu her saniye para kazanan adamı dinlerken mest olursunuz. Böyle zamanlarda yanınızda çerez bulundurursanız, ekranın karşısında Allah rızası için keyif yapabilirsiniz.

Gelelim Bülent abiye. Bülent abi kahvedeki adamlar gibi konuşuyor, küfür ediyor, yerden yere vuruyor. Sistemin adamı değil. Bülent abinin irapta mahalli yok. Şaaz, kuralsız. İnşallah bu işin kontrolünü iyi yapar da birinci sınıfa bile yaklaşmaz. Açıkçası ben, bu tür programlardan para alınması fikrine karşı değilim. Çünkü bu işi yoğun olarak yapanların başka geçim kaynakları olmayabiliyor. Ve gerçekten Allah rızası için koşturup duranların hali zaten belli oluyor.

Eğer benim de karşıma bu tür işler gelirse ve ben bunları alnımın akıyla atlatabilirsem size çok daha net ve sert şeyler yazabilirim. Elimizde bir fiyat listesi olur o zaman. Kim kime kaç paraya vermiş (vaaz) açıklarız. Şimdiden büyük konuşmaya gerek yok. Üstelik derdimiz şahıslar değil bu laçka fikriyat olmalı. Dua etmeli. Parlak ekranlarda konuşan hocaları boş verip camideki yaşlı amcaları dinlemeli. Onların bir hurafesini elli tane kelli felli hocaya değişmemeli. Hacı amcalar sizi keklemez, hacı amcalar sizi kandırmaz, hacı amcalar para istemez. Hacı amcalar çay ısmarlar, oralet ısmarlar. Hacı amcalar size dua eder. Hacı amcalar üç aylar ne zaman başlıyor ne zaman bitiyor bilmez. Hacı amcaların emekli maaşını gelinleri evin gıdası için kullanır da hacı amcalar hiç ses etmez. Aaah ah…

Üç kişi bir halk eder

2011-01-22T04:03:00.002+02:00

Bir esir kampında üç Osmanlı...

"Abdullah", yorumcularımızdan biri, bizi baya bi tepelemiş. Tepelemeden önce de bazı sorular sormuş. Soruların samimiyetine genelde inanan biri değilim. Bilemem Abdullah'ın samimiyet derecesini. Allahualem. Ama Abdullah'ın soruları üzerinden, benzer soruları gidermek için bazı notlar karalayayım diyorum.
BİRİNCİSİ: Abdullah, popülizmin zıddını sormuş. Elitizmdir. Püritenlik yani aman üstüme bir şey sıçramasın diye elini taşın altına sokmama mevzu başka bir şey. Hatasız kul olmaz. Her eyleminizi ilkelerle açıklayamazsınız. Popülizm dediğimizde onun da püritenleri, hatta elitistleri yok değil. Bu konuya 2011 Fayrap atölyelerinde daha sık gireceğiz. Ama matematik formül bu; popülizm yani halkçılığın zıddı elitizm yani seçkinciliktir.

İKİNCİSİ: Burada halka hitap etmiyoruz. Püriten ve geçersiz bir tavır olurdu bu. Bir blogla, bir dernekle, iki üç kişi konuşarak milyonlarca insana nasıl ulaşacaksın. Böyle bir şey yok. Gerçekçi olanı, elde bulunanı, hemen eda edebileceğini yapmalı insan. Biz mürekkep yalamışlara halktan olduklarını, sahip oldukları her avantajı halka borçlu olduklarını hatırlatarak başladık. Her davanın esas amacının hepimizin hep beraber doğru dürüst yani doğru ve dürüst yaşamamız olduğunu, bunda hiç kimsenin öbürüne göre seçkin, avantajlı, öncelikli olmadığını söyleyerek. Müslüman mısın, sosyalist misin, hatta liberal misin; sen görmesen de, uzak dursan da, unutmaya yeltensen de bırak asgari ücretle dört karın doyuranı, işsizle aynı dünyada yaşıyorsun ve sana verilen ciciler nedeniyle ona borçlusun. Bu borcu nasıl kapatacaksın? Bu soru hareketimizin can damarını oluşturuyor.

ÜÇÜNCÜSÜ: Halkçı yüksek sınıftan da çıkar, ama çoğunlukla halk sınıflarından çıkar. Bizler çoğunlukla vasat veya vasatın altında ekonomik güçleri olan ailelerin çocuklarıyız. Halkın entelektüel görgü kazanmış çocuklarıyız diyelim. Bu özelliğimiz bizi hem ekonomik hem sosyal olarak nispeten avantajlı kılıyor. Babam demir çelik işçisiydi, ben çevirmenim... gibi. Yani bir adımlık mesafe var, tam halk olmakla halkçı olmak arasında. Sadece bir adımlık fark. Etrafına bak, kim olduğunu anlayacaksın diyoruz biz. Yoksa işte ehem öhöm bendeniz şundan şundan zevk alan, bu bu bu siyasetleri doğru bulan, şöyle şöyle diplomalar sahibi, böyle böyle işlere imza atmış, şu alemin küçük kralcıklarından biriyim tribi de mümkündür ve liseyi bitirmiş her vatandaşın başındaki çoraptır. İdeolojik çoraptır, ekonomik ve sosyal çoraptır, dümendir yani. Çorabı kafandan çıkar, dünyaya bak. Zaten onun içindesin. Halktan başka bir şey değilsin.

DÖRDÜNCÜSÜ: Üç kişi cemaat ettiğine göre, halk da eder.

Zincirler kırılsın Selimiye yıkılsın

2011-01-20T16:36:00.009+02:00

O kadar laf söyledin, internette birşey söylemenin bir işe yaramayacağını söyledin, daha ne anlatıyorsun diyin lütfen. Ben de böylelikle paranoyak olmadığımı, gerçekten takip edildiğimi biliyim. Yok. İnternette de yazacağım şeyler var. Kahveye de giderim mesela çocukluğumdan beri. Boş işlerle uğraşıp boş boş oturduğum da çok oluyor. Böyle diye, boş işleri mi savunacağız? Hayır. Sadece kahvede geçirdiğimiz vakti sılayi rahimden, internette uğraştığımız işleri sadakadan saymazsak sorun yok. Oyalanıyoruz. Keşke oyalanmasak. Bir iş bittiğinde yenisine koyulsak tabi. Bu da ayrı bi kahve geyiğidir. O kadar laklaktan, karbonatlı çaydan ve saatlerce edilmiş boş laftan sonra, “abi yaptığımız da iş ha!” diyerek günah çıkarırsın. Neyse. Bir süre internette müsvddeleri yayımlamaya devam edeceğim. Bu bir nevi yazı yazmak için notlar alıp “untitled 8” ya da “en yeni unutma notlar son” filan gibi gayri ihtiyari ve depresif isimlerle masaüstüne kaydetmek gibi birşey.
Neredeyse hiçbir mescit kutsal değildir. Kutsal kelimesinde sakat bir taraf da var ayrı. Kabul ediyorum. Mübarek diyelim. Hiçbir mescit mübarek değildir. Mescid-i (veya Mescid-el) Haram yani Kabe, kıblemiz, Mescid-i Nebevi yani Peygamberimizin mescidi ve Mescid-i Aksa yani ilk kıblemiz müstesna. Bunlara hürmetsizlik edilmez, yıkılmaz ve işgal edilmez. Bunların dışında kalan mescitlerin tümünün hükmü aynıdır ve hiçbir surette dokunulmazlıkları, ayrıca bir değerleri veya mekan (veya bina) olarak diğer mekanlara üstünlükleri yoktur. İbadethane diye ayrı bir mekanın fıkhi açıdan tartışmalı hükümleri var elbette. Ancak bunlar doğrudan Kuran'la veya Hadislerle düzenlenmiş emredilmiş hükümler değil. Yıkılabilir. Yeniden yapılabilir veya yapılmayabilir. Başka amaçlarla kullanılabilir filan.

Şimdi farkettim, asılnda bu girişi yapmasam da olurmuş. Doğrusu öyle konuşmak istiyorum. Daha doğrusu, masaj yaparak, yanlış anlaşılma ihtimallerini gözeterek, “aslında ben öyle sanabileceğiniz gibi manyağın teki değilim” diye inandırmaya çalışarak değil de doğrudan ne söyleyeceksem, söyleyebileceğim insanlarla ve ortamda konuşmak istiyorum. Şu şöyledir diyeceğim yani. Onu söylemeden önce, “birazdan yanlış anlaşılabilecek birşey söyleyeceğim, bak şu şu noktaları baştan söyleyeyim de yanlış anlama” demek zorunda kalmak baştan bir samimiyetsizlik gibi geliyor. Ama haksız olduğumu da sanmıyorum. Mesela “süslü püslü, pahalı, fazla gösterişli, israf ederek ve kilise gibi bir sürü cami yapmışlar. Bunlar sandığımız kadar da değerli, dini, kutsal hatta temiz değil” desem, direkt ve bu şekilde söylesem, hiç giriş yapmadan yani, hem aramızdaki gerizekalılıarın erkenden infilakına sebep olacağımı hem de aceleci ama iyi niyetli de olabilecek ezbercilerin söylemeye çalışacağım şeyi ıskalamasına neden olacağımı düşünmekte haksız değilim sanıyorum. Hem neden hem sebep demişim. Olur öyle.

Tabi ki bunu ilk bulan, farkeden veya söyleyen ben değilim. Muhtemelen Vahhabimeşrep veya sonradan, radikal İslamcı familyasından olanlar veya benzerleri muhakkak buna benzer şeyler söylemişlerdir. Ziyanı yok. İcat yapmaya çalışmıyorum zaten. Bir de yine sanıyorum ki sanat tarihçileri (oz büyücüsü gibi bişey gibi gelir bana hep) camilerin mimarisindeki kilise etkisinin kubbeyle sınırlı olmadığını tespit etmiştir. Vitraylar, süslemeler, ışık, ses ve diğer etkenlerin mimarinin etkileyicilik işlevi (?) içerisindeki rolünün sağlanmaya çalışılmasının da kiliseden kaynaklandığını söylemişlerdir. Yani kilise mimarisi ışığı ve sesin dağılmasını öyle ayarlar ki en salak zangoç bile zırt dese, ilahi bir mesaj veriyormuş gibi algılanır. Algılanmalıdır. Loş bir ışıkta, yankılanan bir papazın sesi cemaati etkilemeli, baygın bir buhur kokusu ortama maneviyat katmalıdır. Maneviyat, ruhaniyet, kutsallık. Yalandan tabi. Bir nevi tiyatro. Arkada da Bach çalacak.

Şimdi bizim Sistin Şapeli'mizi mi yapmaya çalıştı acaba atalarımız(atalarımıza döneceğiz)? Bu mu yani? E hadi Sistin Şapeli'nin (veya Ayasofya) yerine Sultanahmet'i (Süleymaniye veya Selimiye de olur) Michelangelo'nun yerine Mimar Sinan'ı (Mikelanjın mimar olmadığını ben de biliyorum. Ama simgesel olarak kültürde denk geldiği yer bakımından Sinan'ın karşılığı odur.) Bach'ın yerine Itri'yi koyunca ne olacak? Ne geçecek yani elinize? Elimize? Onlarda vitraylar var, figürler, ikonalar bilmemne. Hah, biz de vitray koyalım, suret olmasın aman, haram olur. Evet, ikon da koyamayız, onun yerine Allah, Muhammed, Ebubekir, Ömer, Osman, Ali filan yazdıralım kocaman kocaman. Hatt sanatıyla. Hatt sanatı. Neyse yani, işte bir biçimde Kilise'de yakaldıkları ruhaniyeti (?) biz de camilerimize yansıtalım. Oldu. (Hatt san’atkarlarımız, ki bu ifade tok bir ses tonuyla ve edepli bir vücut diliyle söylenecektir, bir anlamda sınır güvenliğimizdir. Kültürümüzün bekçileridir. Pöh! Bana daha çok can çekişen bir garibanlığın makinaya bağlanıp ömrünün uzatılmaya çalışılması gibi geliyor nedense. Üstüne Allah, Muhammed yazıp bilmem kaç bin dolara görmemiş, ve görmüş, zengin karılara ve yatırımcılara satıyorlar. Konuşmaya gelince de erbain çıkarırken arada kamera uzatmışsın gibi bir ses tonuyla anlatıyorlar ne yaptıklarını. Yaptığın kötü bir ticaretten ibaret. Bu.)

Kaçırdığımız çok temel birşey var burada. Hıristiyanların böyle şeyler yapmaları anlaşılabilir. Hatta yapmasalardı bugüne kadar belki de bu işlerden çöplenen ruhban takımı tahtlarını koruyamazlardı. Çünkü yaptıkları sadece enteresan bir mimari anlayışla kiliseler inşa etmek değil. Kocaman bir yalan kırallığı kurmuşlar. Hıristiyanlık artık bir din değil malum; kültürdür. Ve kültür üretilmeli, yeniden üretilmeli ve eserleri, kültürün şubeleri o kültürün görünür birer ufku olmalı. Sanatı, mimarisi, çakma maneviyatı ve kurgulanmış ruhaniyetiyle. Oysa İslam dindir. Allah'ın indindeki dinin, bir kültürle kıyaslanması hatta giderek bir kültürün, büyük bir yalanın yayılış ve tutunuş biçiminin örnek alınması zulümdür. Kilise insanlara neredeyse ikibin yıldır zulmetmenin farklı yollarını hep buldu. Kocaman kiliseler, bilim, sanat, ruhaniyet, siyaset bu uzun zulüm yüzyıllarının önemli araçlarındandır. Hıristiyanlar, ortada bir itikat, bir inanış, iman, nihayet din olmadığı için, varmış gibi yaparak bir ruhani hava yaratmak zorundalar. Edebiyat ve düşünce sistemlerinin temelindeki muharref İsevi fikirlerin ve duyguların kaynağıyla, kiliselerindeki ses, ışık vs. numaralarının kaynağı birdir. Çakma ve kurmaca bir maneviyat, yalandan bir ruhaniyet.
Müslüman abdest alır, niyet eder ve namaza durur. Müslümanın namaz kılacağı, hele hele cemaat olup namaz kılacağı yerlere böyle şeyler yapmak, süsler, dikkat çekecek birsürü figürler, yazılar bilmemneler koymak, o yerleri yaparken yetimin malını açıkça israf etmek en azından doğru değildir. Hıristiyanlar Allah'a ibadet etmedikleri için, gidip şarkı okuyacakları, sosyalleşecekleri, birazdan kendilerini sövüşleyecek papazı dinleyecekleri yerde tabii ki ruhani (?) bir ortama ihtiyaç duyar. Müslüman için namaz kılınacak yer temiz olacak. Bu kadar. Eğer namaz kılacakken kendimizi havaya sokacak bu kadar dışsal şeye ihtiyaç duyuyorsak, öğrendiklerimizi gözden geçirmemiz gerekiyor. Tam tersidir. Namazda Allah'ın huzurundayız. Mümkün mertebe namazın dışında birşey düşünmemeli, buyurulduğu gibi namazı "dosdoğru" ve "huşu içinde" kılmalıyız. Namazı efendimiz gibi dosdoğru kılmaya çalışırız. Hiçbirimizin kıldığı veya kılacağı namaz onun kadar mükemmel, tam ve doğru olmaz. Bir namaz, herhangi bir kimsenin kıldığı namaz O'nunkine ne kadar benzerse o kadar doğrudur. O, mescidinde toprağın düzeltilmesine bile müsaade etmemiş. Temiz toprak üzerinde kıyam etmiş, rükuya varmış ve secde etmiş.

Dinde ruhaniyet, kutsallık, maneviyat gibi şeyler, anladığımız, ezberlediğimiz şekliyle yoktur. Var değildir yani. Namaz kültürel bir faaliyet veya ritüel değildir. Bir ibadettir. Sanatla sepetle, sair süfli işlerle bir alakası yoktur. Vitraylar, pahalı ve gösterişli bir sürü harcamalar, o kadar süs, şatafat ve israf bizim namazımızla alakalı değil, kültürümüzle alakalı şeylerdir. Kültürse kutsal veya mübarek değildir. Uydurmadır zaten. Medeniyet gibi yani. İslam medeniyeti veya bizim kültürümüz gibi bir paranteze alarak kurtarabilirsiniz durumu. Kurtardığınız kadar olur işte o da.
Namaz ve zekat, Kuran’da neredeyse sürekli birlikte anılıyor. Namazlarını kılarlar, zekatlarını verirler deniyor iman edenler için. Zekatını vereceksin. Bir önceki zekat verdiğin günün üstünden bir yıl geçtikten sonra karını zararını hesap edecek, elinde kalanın (en az) kırkta birini zekat verilecek sekiz sınıftan bir veya birkaçına vereceksin. Namazda aynen böyledir. Vakit girdiğinde kalkıp namazını kılacaksın. Zekat ve namaz diğer birçok ibadet gibi, doğrudandır ve açık seçiktir. Zekatı nasıl vereceğimiz, namazı ne zaman ne şekilde kılacağımız bellidir. İbadetlerimizi doğrudan yaparız. Dolaylı yollardan bir takım dışsal veya kültürel aletlere, çıkmalara ihtiyaç duymayız. Bu ibadetlerimiz simgesel, sanatsal, dolaylı veya göstermelik değildir. Hakikidir ve doğrudandır. Burası çok önemli. Çünkü özellikle Hıristiyanlar ve Yahudiler (genel olarak da kendini din diye tanımlayan her türden inanış biçimleri) ortada hakiki ve yaşayan bir ibadet olmadığı halde, bir takım alet, mekan, ritüel, sanat ve görmezden gelme (bu görmezden gelme tiyatrodaki görmezden gelme gibidir. Tiyatroda da oyuncular ve seyirciler ortadaki sahteliği, yalanı görmezden gelmeyi başardıkları nispette oyun devam eder) yardımıyla bir ibadet yapıyorlarmış gibi yapıyorlar. Yapıyorlarmış gibi yapıyorlarmış gibi yapıyorlar mı demeliydim. Neyse. Biz ise namaz kılıyormuş gibi yapmıyoruz. Namaz kılıyoruz. O yüzden namaz kılıyormuş gibi yapacağımız süslü püslü kilisevari, ruhani bir havanın yaratılacağı ortamlara ve şekle ihtiyacımız yok. Yalan söyleyen birisinin yemin üstüne yemin ettiğini, bin türlü süslü laf söylediğini, lafı sürekli dolaştırıp esas konuya bir türlü gelmemesi halini ve yalancının diğer özelliklerini düşünelim. Öteki tarafa da doğru söyleyen birisini koyalım. Doğrudan, kısaca, sanatsız bir biçimde, eveleyip gevelemeden ve çıplak bir şekilde doğru neyse söylesin. Müslümanla diğerlerinin durumu bu örnekteki gibidir. Biz doğru söylüyoruz. Yani namaz kılmamız doğrudur. Ve doğrudandır. Namaz kılmamız için hiçbir sanata, dolayıma, bağlama, alete, kıyafete, mimariye, numaraya ihtiyacımız yok. Oyüzden bizim imamların giydiği kıyafetler bana hep komik gelmiştir. Sünnet olduğu için değil, iş kıyafeti olarak giyiyor çünkü. Halbuki öyle bir iş yok. Öyle bir hakiki kadro da yok. Baştan aşağı komik. Adam hem din adamı değil, hem din adamı gibi bir kadrosu, kıyafeti, görevleri filan var. Din adamı dediğimiz şey özellikle Hıristiyanlıkta vardır ve hakikatte din adamı değildir. Çünkü din adamı diye birşey olmadığı halde uydurulmuştur. Insanlar böyle birşey uydurmuş.

Yalancıların yalancı olduğu gerçeğinden o kadar uzaktalar ki, doğru söyleyecekken yalancılar gibi elli türlü takla atıyorlar. Namaz kılmak için o kadar abuk subuk gösterişli, müsrifçe mekanlar inşa ediyorlar, etmişler. Bir de düz, olduğu gibi, kendince yapılmış mescitlere hakaret ediyorlar. Gecekondu gibi, estetikten uzak, kaba saba diyerek. Ne kadar kaba ve cahil yakıştırmalar bunlar.

Son olarak birkaç camiyi hatırlatıyim. Biri Selçuk'ta. İsa Bey Cami diye bir cami var. Biri de Aslanhane. Ankara'da. Tabi bunlara benzer yüzlerce cami vardır. Bu camileri (o gösterişli taş oymalı kapıları da olmasa) kocaman ve süslü Osmanlı camilerine tercih ediyorum. Bir kere neredeyse israf yok. Öyle kullanılmayacak dev gibi kubbeler yapmak için yetimin hakkını taşa mimara (dülgere filan tabi o örneklerde) harcamamışlar. Ve sade camiler. Dümdüz. Bir kültür yaratmak için kurulmuş izlenimi vermiyor en azından. Neredeyse evlere benziyor. Bir başka güzel şey de Selçuklu camilerinde Roma sütunlarıdır. Camideki ahşap sütunların başlarına Roma sütunlarının başlarını geçirmişler. Sağlam olsun diye herhalde. İşlevsellik dışında başka bir amaçla yaptılarsa bilmiyorum.

Bu Selçuklu camilerinin bir kısmına ısınamıyor insan ama artık. Restore ediyorlar çünkü. Yani o camileri yapan insanların, nasıl yaptıklarının, o insanların o tahta ve taşlardan nasıl bir mescit yaptıklarının izlerini siliyorlar. Onların, o mescitleri ilk yapan insanların temizliklerini temizliyorlar(!). Nasıl sade ve israfsız bir mescit yaptıklarını görebilmemiz için "tümüyle bilimsel yöntemlerle" milyonlarca dolar israf yapıyorlar.

Muhteşem Yüzyıl adıyla oynatılan dizi vesilesiyle yeniden atalarımız konuşulmaya başlandı. Kanuni Sultan Süleyman mesela. Yavuz Sulan Selim. Veya giderek, nredeyse iki sayfa süren isimleriyle, “hadim-ül harameyn” gibi mütevazı (?) sıfatlarla veya isimlerinin sonuna getirilen “el muzaffer daima” gibi temennilerle atalarımız, padişahlar. Kendi payıma söylüyorum, bizim atalarımız o kadar büyük harflerle yazılmıyor ve isimleri o kadar uzun değil. Babamın babasının babasını biliyorum. Daha öncesiyle ilgili sadece flu şeyler var. Nereden geldikleri, kimlerden oldukları gibi. Alaca’nın bir köyünde sade ve dümdüz bir hayatı olan birisi babamın dedesi. Adı Yusuf. Cami yapsaydı sade ve israf etmeden yapardı herhalde. Bu yazdıklarımı okuyanların çoğunun atasının yapacağı ve yaptığı gibi yani. Anlatılanlardan bunu çıkarıyorum. Nesep babadan geçer. Atamız babamızdır. Onun babası ve onun babası ve onun babası. Kültürel anlamda bir atalık benim kabul etmediğim birşey. Devlet büyüğüne, adaletle hükmeden devlet büyüğüne itaat ve hürmet ayrı. Gerekirse onun yoluna canını verirsin. Çünkü adalet Allah yoludur. Ama baba demezsin adama yani.

Cami yapmayı, nasıl bir mescitte namaz kılınmasını mesela Kenize Murat veya Ertuğrul Osmanoğlu'yla konuşacak değilim. Veya bilmemne paşanın torunuyla. Mesela Hasan Cemal'le. Komik olurdu. Mimar Sinan bizim Sinan'ımız, Itri bizim Itri'miz, Baki bizim Baki'miz. Mevlanamız, Yunusumuz, Hacı Bektaşımız falan filan. Büyük yalanlar bunlar. Bu insanların benim atalarım olduğu karikatür konusu olabilir ancak.

Saraydan, sarayın etrafından, Osmanlılar zamanında, özellikle İstanbul payitaht olduktan sonra Batı'yla olan ilişkilerin kültür (?) hayatında ortaya çıkardığı çarpıklıkların yalnızca birisi üzerinden mescitler üzerinden, birşey söylemeye çalıştım. Batılıların tarz-ı hayatını veri kabul etmekle alakalı birşey bu. Onlarda yüksek sınıflar, birbirinden soyca, mal mülk bakımıdan ve makam mevki bakımından üstün insanlar var. Bizde de bu türden farkılıklar üstünlük sayılmıyor mu? Fiiliyatta olabilir. Ama en azından kitapta yok veya en azından biz hala kabul etmiyoruz bunu. Yoksa Osmanlı devleti zamanında İstanbul’da yapılan çoğu camiyi ben de seviyorum. Birçoğu benim için kendi evim gibi neredeyse. Birçoğunda ne cemaatler toplanmış, ne namazlar kılınmış, ne sohbetler olmuş, ne dertler paylaşılmıştır. Allah belki birçoğunda yapılan israfı da bağışlamış, başka yapılan yanlışları hayra, iliyiğe tebdil etmiştir. Biliyorum. Inanıyorum. Ancak özellikle Osmanlı devletiyle ve batıyla bu türden yakından bir ilişki kurulmasıyla birlikte dinin kültürleştirmeye çalışılması, bunu dünyevi sıfatlarıyla daha üstün sayılan insanların kotarması, hakiki olanın, diri olanın doğru olanın boğazlanmaya çalışılarak, ölü olana, muharref olana ve kültür ve kurmaca olana benzetilmeye çalışılmasına itiraz etmeye çalışıyorum.

Süleyman dizisi tartışmaları bana evvela böyle şeyler düşündürdü. Atalarımız birilerine fenalık etmişlerse hesaplaşalım. Tamir edelim elimizden geldiği kadar. Veya yaptıkları bir yanlış varsa düzeltelim. Bize miras bıraktıkları doğruları şerefimiz olarak kabul edip taşıyalım, yanlışlarını tashih edelim. Bunun dışında benim kanımdan bağlı olduğum atama elbette kimse dil uzatamaz. Onun şerefini tartamaz. Kabul. İyi de Kanuni'yle mesela benim nasıl bir kan bağım olabilir? Kan bağı olmadan bir kişi nasıl benim atam sayılabilir? Allah, Peygamberimizin evlatlığına bile efendimizin adıyla anılmasını yasak etmiş, öz babasıyla anılmasını emretmiş. Bize ne oluyor?
Bitirmeden bir örnekle ne dediğimi tekrar etmeyi deneyeceğim. Birkaç bin kişiyiz diyelim. Benim gibi, babası, dedesi, dedesinin babası filan, yani ataları buralarda yaşamış düz, sıradan müslümanlar olan birkaç bin kişi. Bir araya gelip atalarımız üzerine konuşabiliriz. Onların doğru ve temiz bir yolları varsa ve onların yolundan ilerlemek istiyorsak konuşacağımız şey asla mesela Itri’nin bir bestesi veya Şeyh Galip’in bir şiiri olmazdı. Bizim atalarımız dümdüz mescitler yaptılar. Kültürle, sanatla, yalan dolanla bir alış verişleri yoktu. Bu bir taraftan devam ediyor. Biz, yalanla, sahteyle, yaşamayanla, kurmaca olan herşeyle bağımızı hala emaneten kuruyoruz. Onlarla olan bağımız hakiki değil. Koparır atarız. Yarım yamalak da olsa dümdüz ve doğrudan kılıyoruz namazı. Orucu öyle tutuyoruz. Zekatı öyle veriyoruz.

Kültürle ilgili olan aldatmacanın sonuçlarından birisi olarak atalar fikri, uzun zamadır doğru bir yerde durmuyor. Kafirler, özellikle batılılar sıradan insanları insan saymadıkları, insan yerine koymadıkları için (birkaç yüzyıldır insan yerine koyuyormuş gibi yapıyorlar, yalan.) onların atalarından söz ederken sadece asillerin(?), kilise mensuplarının ve –sonradan- bilim adamları, sanatçılar ve filozofların, son olarak da çok zengin olanlarının sayılması normal. Bizim atalarımız asil, ruhban veya çok zengin değildi. Çok zengin olanla ekmeğe muhtaç olan arasında hala bizim için bir fark yoktur. Varsa muhtaç olanın lehine vardır, zira mealen “onlar çekinirler, siz onları arayıp bulacaksınız” buyuruluyor. Fark varmış gibi görünse de yoktur. Gerçekten zenginle fakir arasında üstünlük açısından fark gören iman etmiş sayılır mı bilmem ama iman edenler açısından yoktur. Onların ataları o türden insanlarmış. Bizim atalarımız sıradan insanlardı. Biz sıradan insanlarız. Koyun gibiyiz. Biçilmiş ekin gibiyiz. Tarağın dişleri gibiyiz.

Kanuni’nin, aydın, sanatçı, muhafazakar, liberal, islamcı, sağcı, din adamı, bilim adamı, iş adamı, kültür adamı, bilmemne adamı torunlarına Selimiye de Süleymaniye de, Itri’leri de, Mevlana’ları da, Pir Sultan’ları da, Hacı Bektaş’ları da, din kültürleri de ahlak bilgileri de mübarek olsun. Ben dümdüz ve sıradan atalarımın bir torunu olarak bu rijit ve ifratla tefrit arasında salınan saldırılarımı Allah’ın affetmesini dileyeyim. Müsvedde de olsa biliyorum, bu fazla katı, sert ve dövücü üslupla olmaz. Suhuletle olur. Sükunetle olur. Sabırla olur. O da olur.

Konumuz depresyon

2011-01-20T00:10:00.005+02:00

Daha önceki haftalarda Türkiye'de psikoloji ve psikiyatri anlayışlarına bakmaya ve uygulamalarıyla ilgili genel bir çerçeve çizmeye çalıştık. Psikologların ve psikiyatrların halka bakışını, bu bakıştaki problematik denebilecek tarafları tartıştık. Halk ve ruhbilim arasında neden ciddi bir mesafe olduğunu, bunun sebebinin psikolojinin kendisinden mi yoksa uygulayıcılarından mı kaynaklandığını anlamaya gayret ettik. Görünen o ki halk ve psikolji ilişkisi tarih, sosyoloji ve kültür göz önünde bulundurulmadan, halkın yaşayışına ve değerlerine kafa yorulmadan tesis edilemeyeceğe benziyor. Hastalıkları tanımlamak ve şematik tedavi yöntemleri geliştirmek modern tıbbın bir kolu olan psikiyatri için pratik görünüyor. Biz bunun ötesine nasıl geçebiliriz bunu araştırmaya çalışıyoruz.
Bu haftaki konumuz depresyon. Depresyonun tanı kriterleri ve tedavi biçimleri. Bu kriterlerin ve tedavi biçimlerinin halkla ilişkisi ya da ilişkisizliği. Depresyonun Türkiye coğrafyasında ne anlama geldiğini, halkın depresyonunun olup olmadığını tartışacağız. Batılı anlamda depresyon tanımıyla bizim anladığımız anlamda depresyonun farklarını, kişinin kendi koşullarından bağımsız bir depresyon tanımının yapılıp yapılmayacağını, coğrafyanın, tarihin ve sosyolojinin ve hatta ekonominin insan varoluşunu nasıl etkilediğini, psikolojinin bunlardan bağımsız algılanamayacağını düşünerek gelirsek verimli bir konuşma ortamı oluşturabiliriz. Depresyonun modern psikoloj içinde nasıl tanımlandığı ve tedavi önerilerinin neler olduğu kısmı bende siz diğer kısma kafa yorun. (Bunu ben psikolojiden anlamıyorum teorik olarak bilmiyorum gibi sıkıntılar yaşayan arkadaşlar için söylüyorum. Bu konuşmaya gelmemeniz için bahane olmasın. Biz işin teorik kısmından ziyade pratik, canlı kısmıyla ilgileniyoruz. Bu sadece Popülist Psikoloji dersleri için de değil, yapıp ettiğimiz her şey için böyle.)
Cumartesi 14'te bekleriz...

Popülist Sosyoloji Tartışmaları bu cuma başlıyor

2011-01-19T22:44:00.005+02:00

"Popülist Sosyoloji Tartışmaları" başlıklı programımızın ilkini önümüzdeki cuma günü saat 18:00-20:00 arasında gerçekleştireceğiz. İki haftada bir yapılacak toplantıların her biri, kısa bir sunumla başlayıp, önceden belirlenen merkez üzerinden yürütülecek tartışmayla devam edecek. Bu merkez bir kitap, makale, ressam, şarkı-türkü, yönetmen ya da film olabilir. Teoriye de trafiğe de gireceğiz. Toplantıda bunlar bir kalkış noktası, disipline edici bir zemin olarak kullanılacak; dün ve bugünün halk kültürü, halkın günlük yaşayışı, kısacası "halk"ın tanınması, anlaşılması hedeflenecek.

Sağlıklı bir katılım için, ilgili eserin toplantıdan önce okunması / izlenmesi / dinlenmesi, üzerine düşünülmesi öngörülmekte. İlk toplantı giriş mahiyetinde. Muhtemel başlıklara toplantılarda karar verilecek. Yine de, aklımızdaki kalkış noktalarının kaba taslak bir dökümünü vermekte yarar var:

Kitap: Michel de Certeau, Gündelik Hayatın Keşfi 1 -Eylem, Uygulama, Üretim Sanatları- (çev. Lale Arslan Özcan, Dost Kitabevi y. Ankara 2009), Peter Burke, Yeniçağ Başında Avrupa Halk Kültürü (çev. Göktuğ Aksan, İmge Kitabevi y. Ankara 1996), Murat Önderman, Türkiye'de Devlet, Sosyal Kontrol ve Öznellik (Filiz Kitabevi, İstanbul, 2007), Doğan Ergun, Türk Bireyi Kuramına Giriş, (İmge Kitabevi)...

Türkücü: Muharrem Ertaş, Feyzullah Çınar...
Film: Güneşli Pazartesiler, Neşeli Hayat, Recep İvedik serisi, Bornova Bornova, İki Dil Bir Bavul...

Imagined Ermeniler

2011-01-18T02:19:00.001+02:00

Benedict Anderson tek kitapla, o da aslında kitabın içeriğinden çok başlığıyla (Hayali Cemaatler, Imagined Communities) Türkiye'de milliyetçiliğin akademik ve entelektüel dünyada tozunu attı. Bunu yapan Anderson değil tabii, azınlıkçı yayınevleri, editörler, çevirmenler, akademisyenler falandı. Yirmi yıldır Türk veya Türkiye demeye kalkınca hemen şamarı yersin: "Hayali cemaatler". Aslında imagine hayal etmek anlamına gelmiyor tam olarak, tasavvur etmek denebilir. Community de sadece cemaat anlamına gelmiyor. Tasavvur ettiğimiz insan topluluğu demek Imagined Communities. Hani Atatürk'ün bir sözü vardı ya, Ne mutlu Türküm diyene. Tam o manada işte. Irkın ne, Türkçe biliyor musun'dan önce kendini orda görüyor musun, Türk olmayı tasavvur edebiliyor musun? Hayal ile tasavvur şöyle farklıdır. Hayalin kafada da bir somutluğu olması gerekmez. Belirsizdir ve öyle kalır. Tasavvur ise kafa gözüyle görmek demek sadece. Düşünebiliyor musun adamlar neler demiş, düşünebilir miydin böyle olacağını, bana bunlarla geleceğini zerre kadar düşünmedim, biraz düşünürsen bulursun bunun arkasında kimin olduğunu, kendimi evli iki çocuklu işinde gücünde bir yetişkin olarak düşünemezdim asla... gibi şeyler söylediğimizde kastettiğimiz tasavvurdur. Düşüncede kurmak yani. Ne mutlu Türküm diyene. O tasavvur bir bağ oluşturuyor ve ne kadar işlerse proje o kadar başarılmış sayılıyor. Ki Türkiyemizde biz uzun süredir bunu yaşıyoruz. Bir şey tasavvur ediyoruz veya biri onu bizim adımıza ve yerimize tasavvur ediyor ve sonunda oluyor yahut olmuyor. Yeni Müslüman aile de bir tasavvurdu mesela. Modernliğe direnen geleneksel aile değildi çünkü bu. Tam aksine modernlikten geçmiş, geçmekte olan bireylerin tasavvurlarını (ki bu tasavvur yine kafada kurulmuş Asrı Saadete dayandığı için iki kere tasavvur ve icat edilmiş bir şeydi) gerçekleştirecekleri bir durum ve ortamdı. Bunun, bu tür tasavvurların birazı gerçekleşir ve birazı çöpe gider, hesapta olmayan başka şeyler de gerçekleşir ve ortaya bir şey çıkar. Peki liberallerin, azınlıkçıların imagine ettikleri Ermeniler nedir bakalım.

Bir kere olgusal olarak, bu imagine Ermenilere ait bir imagine değil. Ermenistan Ermenilerinin muhakkak birçok tasavvurları, hayalleri, arzuları ve planları vardır. Avrupa, Amerika ve Avustralya'da yaşayan Ermenilerin de hem bulundukları ülke ve içinde yaşadıkları imagined community yani millet üzerinden hem Ermenilik üzerinden bazı kafa görümleri söz konusudur. Ama Türkiye'de? Türkiye'de yok denecek seviyede Ermeni var. Ermenistan'dan çalışmak için gelenler de dahil olmak üzere birkaç yüz bin denemeyecek bir Ermeni nüfus var. Ve bunların siyasi temsili yok. Olsa da Türkiye'de işlendiği ölçüde Ermeni meselesinin bile ağır basan tarafı olamayacak durumdadırlar.

Birkaç yüz bin insanın tek tek veya topluca bir değerinin ayrıca olacağı muhakkak. Bu daha çok ahlaki bir konu ama. Liberallerin kan döktükleri bu mevzuda konunun halkı yok, demek istiyorum. Tasavvur var, tasavvur edilen kayıp. Birkaç yüz bin Ermeni üzerine filan asla dönmüyor düşünceler de bu arada. Bunu yapan Hrant Dink vardı, öldürüldü. Onun davası ve tasavvuru Türkiye'de Ermeni olmak üzerineydi. Onu hoşlansak da hoşlanmasak da algılamaktan uzak duramayışımızın altında bu vardı. Söyledikleri çok çok acayip şeyler olmadığı, kendi ölçülerinde aynı anda uzlaşmacı ve talepçi durmaya, yani görüşler demokrasisi içinde tipik bir yer edinmeye gayret ettiği halde konunun beklenmedikliği nedeniyle sözlerini duyuyorduk hepimiz. Bu üzerine tasavvur kurulabilecek bir konuydu. Bitirildi.

Şimdi gerçek Ermeniler hakkında bir tasavvur edilmiş yer ve durum değil konuşulup duran. Ermenilerin yerini liberallerin role playing diyebileceğimiz siyaseti almış durumda. Üzerine tasavvur kurulacak Ermeniler yok, Ermeni'yi oynayan liberaller var. Aborjincilik veya White Whale'cilik oynamak gibi bir şeye dönüşüyor bu gün geçtikçe. Tasavvurun yerini fantezi yani hayal alıyor. Bu hayal de biraz Mehlika Sultana benziyor. Mehlika Sultana aşık yedi liberal var, ama Mehlika Sultanın kendisi yok. Yahya Kemal ne demişti, "İnsan hayal ettiği müddetçe yaşar". Biz tasavvur edeceğiz, hayal kurmayı maaşlı liberal (siz hiç işsiz liberal gördünüz mü) aşıklara bırakalım.

Kahramanlık mümkündür, The road

2011-01-17T23:36:00.005+02:00

The Road bir kahramanlık filmi. Amerika'dan bizi bulmuş bir kahramanlık filminden bahsedince pek sıra dışı bir durumdan bahsetmiyor olabiliriz, ve fakat sıradanın kahraman olduğu, en akıl almaz koşullarda, basit bir adamın ortaya koyabildiği bir kahramanlıktan bahsediyoruz. Dünya, bir felaketin ardından bildiğimiz anlamından sapmış, yok olmanın eşiğine gelmiştir, her daim kapalı, soğuk bir hava, etrafı saran ölü bitki örtüsü, insanın 'kendisinden' başka yiyecek hiçbir şey bulamadığı bir ortamda bir babayla oğlun, ülkenin güneyine inme yolculuğunu, o uzun yolu anlatıyor. Filmin takdire değer yanı, amerikan afra tafralarına pek meyil etmemesi, sadece eskiden Amerika olan bir yeri, eskiden amerikalı olan insanları görüyoruz o havaya dair. Ki film bundan öncesinde şöyle böyle mutluyduk sahnelerini çok kısa, sadece babanın rüyalarında, aile mutluluğu şablonunda önümüze sunmuş.

Meşhur orman kanunlarının hüküm sürdüğü ormansız bir dünya. İnsanın kurdu insanlar, ve baba oğul. Bu içerikten dramatik pozlar önümüze sürülecek, hazırlıklı olalım, ama bu pozlar için sinemaya değer vermeye başladığımızı hatırlayınca, yani bizi sinemaya çekenin duvarlarla örülü, aşılmaz naiflik, minimallik dalgaları değil de, yüksek sesli, kuvvetli duruşların olduğunu hesaba alınca dayanılmaz şeyler görmüyoruz, aksine olaylar ve onun sonuçlarını izleyebiliyoruz. Muğlak değil mutlak, böyle diyelim evet, baba-oğul, kıyamet sonrası dünya, kahramanlık mümkündür. İzleyin, annem izledi ve ağladı, bu önemli bir eşiktir.

Ocak Ayı Programı

2011-01-17T22:49:00.006+02:00

Haluk Levent, Srebrenitsa.

2011-01-17T15:18:00.003+02:00

Popülist Kültür Derneği'ne gelmekten çekinmeyiniz

2011-01-17T04:26:00.003+02:00

Adım Hakan, bundan sonra olmaz Şadan. Dernekle adımı ve kişiliğimi (nasıl bir şeyse artık, ben de rahatsızım Hakan Arslanbenzer'den:) aynı şey olarak düşünmeyiniz. Dernek adı üstünde bir dernek. Yapılacak çok iş, atılacak çok adım var. Bugüne kadar işin çoğunu Fazıl Baş yaptı, geçici ve inşallah ilk kongreden sonra ilk resmi başkanımız. Yeri o tuttu, bütün resmi işleri halletti ve birçok fiziksel şeyi de o yaptı. Nurcan Toprak, Ali ve Emine Akyurt da Fazıl'a hem fiilen hem ekonomik olarak destek oldular. Esma Güneş ve Melek Arslanbenzer de yardım ettiler. Ben hemen hiçbir şey yapmadım, zaten yönetim kurulunda bile değilim. Dernekteki resmi pozisyonum denetleme kurulu üyeliğinden ibaret. Katılım biçimim ise içerikle ilgili. Derneğin ilk faaliyeti olan Popülist Şiir Derslerini ben veriyorum. Yani bu derneği bir Hakan Arslanbenzer şekil şemayili olarak algılayanlar varsa yanılıyorlar. Benim de katıldığım, daha geniş çaplı hatta çok yönlü olmasını arzu ettiğimiz bir faaliyet bu. Dernekle ilgili bazı başlıkları söyleyeyim ve derneğe üye olmanızı rica edeyim.

1) Birincisi, abi bir şey yapmak istiyoruz ama yerimiz yok diyenler hemen Popülist Kültür Derneğine gelsin. Çünkü popülizmin gereği birbirine yardım etmektir. Kim olursan ol. Bu önemli bir şey, ihtiyacı olana. Bu konuda kendinizi rahat hissedin. 20 kişiyi rahatlıkla alabilen sevimli bir yerimiz var. İnternet bağlantımız ve çay içmek için tesisimiz de mevcut.

2) Popülist Şiir Derslerinin benim hastalığım nedeniyle verilen aranın ardından yeniden başladığını tekrar duyurayım. Bu derslerin tek sorunu vakit gibi görünüyor. Cumartesi günleri 16.00 gibi M. Köyde olmaya imkanınız varsa hiçbir şekilde gelmekten çekinmeyin. Akademik katılıktan uzak, sempatik diyebileceğimiz bir ambiyans içinde geçiyor dersler. Konuşmak, istediğin zaman girip çıkmak da serbest üstelik. Çay içmem diyen kahve de içebilir.

3) Derneğe gelip gitmek, bir şeyler yapmak ve yapılanlara katılmak için üyelik kesin şart değil. Gönüllü olanı tabii hemen üye yapıyoruz. Gönüllü olmanız derneğe güç katacaktır. Kafanızda bir düşünce varsa, şunu yapsak iyi olur diye, bunu üyelikle çok rahat geliştirebilirsiniz. Adı üstünde bir dernek bizimki, popülist yani. Hiyerarşik bir yapısı yok, şirket-cemaat-parti dayatmalarından uzak, mesleki sınırlılık söz konusu bile değil. Sen ve ben varız dernekte.

4) Derneğin kuruluş ilkelerinin başında daima güler yüz, iyi karşılama ve gelene asla git dememe var. Gözlemlediğim şey, gelenlerin beni bile kafalarındaki gibi katı göremedikleridir. Kafalarında buz gibi bir Hakan Arslanbenzer var. Yazılarım buna yol açmıştır mutlaka. Yazarken gıcık olabiliyorum, farkındayım. Ama popülist ortamda buna benim de kimsenin de hakkı olmadığı ortada. Burada iyi niyet, güler yüz ve saflık var.

5) Saflığı biraz açayım. Sonuçta insanların birbirlerine yakınlıkları siyaset ve günlük yaşama alışkanlıklarıyla kuruluyor. Ama hangi görüş ve yaşayıştan olursan ol, Popülist Kültür Derneğinde buna uygun bir açık kapı ve açık yüreklilik bulabilirsin. Şeffaflık yani. Benim düşüncem şu, sen de buna tabi olacaksın gibi bir şeyden bıktığımız için Popülist Kültür Derneğini kurduk. Başkası bize şu veya bu olmayı dayatıyor zaten. Biz kendi kendimiz olarak neyiz, burada temel ilgi bunun üzerinde.

6) Dernek üyelik aidatı da işsizler dışında herkesin ödeyebileceği küçük bir şey. Yılda 60 lira. İşsiz arkadaşlar da üyelik başvurusu yapsınlar ama. Onlardan aidat almayız olur biter. Amaç birlikte olmak. Aidat sadece kirayı, stopajı, faturaları ve muhasebeci ücretini ödemek için alınıyor zaten. Bir gelir planı asla yok.

7) Düzenleyeceğimiz atölyeler için gönüllü olmanızı davet ediyorum. Popülist Şiir Derslerini ben, Popülist Psikoloji Derslerini Melek, Tez Sunumlarını Fazıl ve Ali yürütüyoruz şimdilik. Yakında inşallah Öykü/Hikaye Atölyesi başlayacak. Popülist Sinema sohbetleri yapılacak. Kafanızda bir konuşma balonu varsa, insanlarla yapabileceğiniz bir faaliyet söz konusuysa hiç çekinmeyin, hemen gelin, birlikte dizayn edelim. Sonuçta kültür başlığı altında yapılabilecek çok fazla iş var.

8) Derneğe gelmek için İslamcı veya Popülist olmak da şart değil, onu da söyleyeyim. Elitistim ben kardeşim ama merak ediyorum diyen de lütfen gelsin. Bu önemli değil. Popülist olan biziz ve insanları yabana atmamak, kimseyi geri çevirmemek ilkelerimiz arasında.

9) Üye olmak için sayfanın sağ üst kısmındaki linkten Üyelik Formunu indirip doldurduktan sonra populistkultur@gmail.com adresine gönderin, üyelik işleminiz başlasın.

10) Maradona.

Heykel, alkol ve su

2011-01-15T23:41:00.002+02:00

Gazi Ahmet Muhtar Paşa Konağı, insanın içini serinletiyor...

Kültür savaşları devam ediyor. Heykeldi alkol oldu. Kars'ta parasızlıktan Atatürk heykeli bile yoktu eskiden. Ama bu altyapı, asfalt yol, kaldırım yokluğuyla paraleldi. Su kesintileriyle. İşsizlikle. Bugün heykel var, su gene yok, kahvehaneler işsizlerle dolu. Kars'a kurulan heykeli kültür ve sanat adına savunan, modern değerler, demokratik değerler adına savunan insanlar Kars'ta yaşayan 80 bin, köyleriyle beraber 300 küsur bin insana saygısızlık ediyor her şeyden önce. Kars'ta sadece sabahları su akıyor, birkaç saat. Atatürk heykelini, tıpkı "Atatürk caddesi" gibi Kenan Evren yaptırdı. Hafızam beni yanıltmıyorsa Evren Karslıları eleştirmişti, yani Kars'ın idarecilerini, koca şehirde nasıl Atatürk heykeli olmaz diye.
Ve yine, koca şehirde nasıl Atatürk caddesi olmaz diye. Kars'ın en büyük caddesinin adı Kazım Karabekir. Kars fatihi, Kars'ı Ermeni işgalinden kurtaran adam. Hakimiyet-i Milliye caddesi vardı, ben çocukken, Atatürk caddesi yaptılar. Çocukken Hakimiyet-i Milliye caddesini severdim. Valilikten aşağı inen caddedir ve sırayla valilik, Gazi Kars ortaokulu ve jandarma karakolu olduğu için, kısa bir cadde olduğu için tenhadır. İronik biçimde, adına ters şekilde milletin pek işinin düşmediği bir caddedir. Ben severdim, hala severim ama. Gazi Kars ortaokulu, Osmanlı döneminde, Rus saldırıları karşısında uzun süre direndiği için Kars'a Gazi unvan ve madalyası verilmesinden alır adını. Gazi Ahmet Muhtar Paşa, 23 Nisan gösterilerinde bizi daima gölgede bırakan GAMP ilkokulu yine adını Kars'ı Ruslara karşı müdafa eden Gazi müşir Ahmet Muhtar'dan alır. Hem Ahmet hem Muhtar, yani Ali, yani kahraman.

Hasan Harakani türbesinin içi...

Ve tabii Hasan Harakani hazretleri ve Evliya camii vardır, minaresi kalmıştır yadigar, camii birçok dönemde yenilenmiştir, ki en son Ermeni tadilatları sırasında "aslına uygun" yeniden inşa ettiler Evliya camiini. Bunlar her tür heykele taş çıkartır. Ve tabii kalemiz Türkiye'nin en sağlam kalesidir, en heybetlisi, uçurumlar üstünde yükselen Kars Kalesi. Kars'ın kalesinin kapısını kim kırdı, kazım kırdı, kazım kırmadı, kazımın küçük kardeşi kenan kırdı....:) Çocuk oyunları bile bunun üstüne dönerdi. Şimdi bana heykel diyorlar, alkol diyorlar. Terbiyesizlik ediyorlar. Cahillik ediyorlar. Mevcut kültür varlığını koruyamayan idarelerin bir tarafından uydurduğu beton ve tunç saçmalıkları niye savunayım. Gazi Ahmet Muhtar'ın evi restore edildi diye seviniyorum ben. Oranın çok büyük anlamı var çünkü. Kazım Paşa caddesinin hala Kazım Paşa caddesi olması beni mutlu ediyor. Onun anlamı var. Ne idüğü belirsiz, Ermeniler aşkına, Kars'ı terk ederken bile tahrip eden, yakan Ermeniler aşkına dikilmiş 10 ton betonun bir anlamı yok. O heykeli mevcut hükümet yıkmayacak yahut yıkamayacaktır. Ama özünde yıkık değil midir? Suyu olmayan şehre heykel dikmek zulüm değil midir, zulüm Tunus'ta bile olsa sökülüp atılmayacak mıdır? Böyledir.

AGH mı, ANİH mi?

2011-01-14T20:50:00.008+02:00

Avrupa Gönüllü (gavurlaştırma) Hizmeti, Avrupa'nın hoş ve suya sabuna karışmıyormuş gibi gösterilen büyük bir tezgahı, kumpası, tuzağı. Kültürel ve ekonomik anlamda. 20. yüzyıldaki değişimlerle ABD ve Çin'e kaptırdığı kapitalist sistemin hakimiyetinden aldığı pasta payını artırmak için çarka dahil ettiği insanlardan seçtiklerini ekonomik sistemine dahil ediyor Avrupa. AGH değil yani olması gereken adı: ANİH (Avrupa Nitelikli İşçi Hareketi). Her ne kadar bu harekete mensup insanlarda hiçbir üstün şart aranmıyor gibi görünse de, bir defa buna katılmayı göze alanlar ekonomik ve kültürel anlamda burjuvalaşma / tektipleşme / hümanistleşme temayülünde olan dünya vatandaşlarından oluşuyor ağırlıkla. Bir eğitim programı olmaması ise tamamen kültürel dogmalarını daha rahat sindirtebilmeleriyle ilgili. Çünkü Avrupa'ya eğitim için giden insanların gittikleri yerde takındıkları zihnen ve günlük yaşayıştaki liberal tavır; kültürün massedilmesinde engel teşkil ediyor. Bireyin tutum alışı ve geçirgenliğine bağlı yani deformasyona tabi olup olmayacağı. Fakat homofobiklerle mücadele etmek, yaşlılara bakmak, eski binalarda amelelik yapmak gibi numrelerle AGH'ın öne çıkardığı kültürel ve insanî niyeti / hristiyâni masumiyeti sonucunda katılımcılar bir niyet okuması yapmıyor. İnsanlığa faydalı olmak, yeni kültürler öğrenmek / deneyimlemek birinci vazifemiz ne de olsa (!). Deformasyonun etki alanını artıran en büyük somut etken ise katılımcılardan para talep etmemeleri. Böylece yoksulların da Batı, yeni kültürler rüyaları gerçeğe dönüşme imkanı buluyor.

Buraya kadar sözünü ettiklerim daha ziyade, katılanların zihnini sömürgeleştirmek üzerine yapılan hesaplar. Avrupa'nın ekonomik anlamdaki çıkarı ise özellikle uzun dönemli katılımcılardan sağlanıyor. Bir defa bir yıl süreyle insanların bedenini / emeğini sömürüyorlar ücret vermeden. Esas tuzak ise şurada: katılımcılar çok yüksek bir oranda üniversite mezunu / öğrencisi ve yabancı dil bilgisi olan insanlardan oluştuğu için "nitelikli işçi" statüsündeler. Hatta işçi bile değil, yeni uydurdukları kavramla: işgören. (İşçi deyince kaba oluyormuş). Beleşe bir süre çalıştıktan sonra insanların eğitim ve becerileri Batılı adamın dikkatini çekerse derhal -gayri nizami- ikna odaları kuruluyor ve bulundukları yerde sürekli çalışmaları sağlanıyor. Bu sağlanamasa dahi katılımcı ülkesine döndükten sonra aklında hep tekrar gitmek kalıyor yahut ülkesinde Batılı adamın etiğiyle çalışmayı prensip ediniyor. Böylece "Avrupa Nitelikli İşçi Hareketi" gizli amacına ulaşıyor. Yani katılanlar gönüllü gavurları olarak Avrupa'nın, ABD ve Çin'le ekonomik rekabetine omuz veriyor ve hem zihnen hem bedenen sömürülmelerine razı oluyorlar. Gavurluğa lüzum yok. Gitmeyin.

Vazgeçilir gibi değil bu medcezirler

2011-01-14T01:34:00.004+02:00

Müslüman olduğunu söyleyen biri İslam’ı bilmeden hiçbir şey yapamaz. Tabi İslam’ın hayrına. Yani elbette bir şeyler yapar ama gavurlara hizmet eder sadece. Önce biz falanca falancayız sizden değiliz diyeceksiniz, sonra yapacaksınız işinizi. Bilimle uğraşacaksınız mesela. Türkiye bilimde milli menfaatlerine hizmet edecek bir çalışma yürütemez şu durumda. Hanefi olduğunuzu söylüyorsanız Hanefilik nedir ne değildir onu bileceksiniz. Müslüman, bilim diye teknoloji diye düşünsel çalışma bilmem ne diye her işe girişmez. Girişemez, kalbi el vermez. Bileceksin, bildikten sonra da neyi yapman doğru neyi yapman yanlış olur bunu göreceksin. Oruç niçin fakirlere de farz mesela? Meni mi temiz, idrar mı? Kadına bir, erkeğe iki hak. Niye? İmam-ı Azam Ebu Hanife’ye demişler, duyduğumuza göre aklı ispat sayıyormuşsun. Kuran ve sünnet dururken akıl da ne, senin haddine mi? Mesela demiş imamımız, kadın mı güçsüzdür erkek mi? Muhalif eşraf cevap vermiş, tabi ki kadın. Ya demiş İmam-ı Azam, bana kalsaydı mirasta kadına iki hak verirdim. Ama Kuran ve sünnet tam tersini söylüyor. Siz benim aklımı değil de nefsimi kullandığımı sanıyorsunuz, meseleyi çarpıttığımı. Sizin söylediğiniz akıl değil nefsin ta kendisidir. Gibi şeyler. Hanefi fıkhını bilmeyen bir Hanefi tarih konuşsa neye yarar, Aselsan’da bilmem ne yapsa neye yarar. Tabi, cebine yarar.

Nefes almak çok zor. “Selamun Aleyküm’ün Arapçası nedir öğretmenim” diyor bir çocuk. Bunu görünce işler yolunda gidebilir diyorsunuz. Ama final haftası eğlence varmış mesela. Onu da görünce hayır diyorsunuz o çocuk da büyüyünce öyle olacak. Maalesef. Dünya o tarafa gidiyor. Yetenek sizsinizde bi çocuk şarkı söylüyor, İngilizce. Herkes çok beğeniyor, ayakta alkışlıyor millet. Yani kalabalık (galebelik) işte ne milleti. Bunu izliyoruz, döndüm arkadaşa, işte dedim bu çocuk otuz iki farzı bilmiyor mesela. Ama baliğ. Ne olacak? Ne olacaksa olacak işte. Size gülecekler. Surat asmak hakkımız demek büyük marifet. En çok münafıklıktan korkuyorum böyle bir dünyada. Efendimiz, göğsünüzdeki mintan gibi imanınız da eskir, diyor. Kalp var, kalp var şimdi. Her kalp aynı şeylere üzülmüyor, her akıl aynı meseleyi çözüme muhtaç görmüyor. Her nefs nefsliğini bilmiyor. Bazı nefsler kendini kalp zannediyor mesela. Ya da akıl. Bunu da zaten mertebelerle açıklamış ulema. Nefs-i Levvame bilip de yapmamakmış mesela. Hakan abi de şeyi nakletmişti, oruç tutmayan Türk’e Müslüman demezlermiş. Bu müthiş bişey. Türk’ün Müslümanlığı münafıklığa kapı aralamıyor yani. Allah böylesini nasip etsin. Amin.

Kalp. Nefs. Akıl. Müslümanda bunların birbiriyle paslaşması gerekiyor, kanaatimce. Bilen hissedecek, hisseden isteyecek, isteyen neyi istediğini bilecek. Gibi şeyler. Hani ihtiras diyor ya Hilmi Ziya. Bilmiyorum belki de yanılıyordur. Tabi ben de. Ne de olsa beşeriz. Çevrenize bakın insanların çoğu ya sadece kalpleri var gibi nostaljik. Ya sadece akılları var gibi küstah. Öbürü zaten ortada. Kütle. Kütlelerin isyanı. Popülist olup da kütleleri aşağılamak doğru mu peki? Şöyle, bunu gavurlar için yazıcam. Ortega y Gasset Avrupa toplumlarının kültürden nasıl yoksun kaldıklarını ve yüzeydeki köpüğe nasıl hücum ettiklerini anlatıyor, kütlelerin isyanı’nda. Gavurlar için öyle. Tabi onların da halkı var. Ama biz yaratılmış olana halk diyoruz. Mesela çocuğunu katleden babayı bile anlamaya yaklaşabiliyorum, hadi şöyle ya da böyle makul sayılabilecek bi bahane söylemese de haber bültenleri. Ne bileyim sadece gördüm adamı yani, kelepçeli götürülürken. Meselemiz halksa inançsızlığa varmayı bile mazur görebiliriz. Öyle zevkten inanmayanlar da var. Valla, adam zevk alıyor böyle iyiyim diyor. Öküz. Halk inanırken de iyi değildir, inanmazken de. Yani aslında hep inanır da. Neyse. Teoloji mühendislerinden daha iyi bilirler dini imanı. Ama ekmek derdi napacaksın. Bunları insanlara anlatmak çok zor. İnanın çok zor. Zaten anlatamazsın sen diyebilirsiniz, her şeyi birbirine kattım biliyorum. Olsun. Mustafa Kutlu’nun hangi öyküsündeydi hatırlamıyorum, "denizler durulmaz dalgalanmadan" diyordu.

Kafir ve katil

2011-01-12T19:06:00.004+02:00

Hilal Kaplan, Google öyle diyor.

Taraf gazetesinde yazan Hilal Kaplan'la Twitter'da küçük bir sürtüşmemiz oldu. Kaplan, Hrant Dink konusunda hepimizi utanmaya davet ediyor. Bu saçma davete aksül amel gösterdim. Ama hadisenin aslını, amelin büyüğünü Taraf'ta "Ya katillerin safındasınız..." başlığı altında işlemiş Kaplan. Hrant Dink'in resmine rabıta yaparak yazmış yazıyı. Taraf'a abone olmadığım için yazının başlığı ve resme rabıta konusu dışında ne yazdığını bilmiyorum Hilal Kaplan'ın. Okumaya gerek olduğunu da sanmıyorum, en azından benim için şart değil. Beni ilgilendiren bir Müslüman olarak bir siyasi cinayette ya katilin ya maktulün safında olmaya zorlanmak. Saf iki manaya gelir. Savaşta ve ibadette saf tutarsınız. Ermenilerle ya da Türkiye Cumhuriyeti'yle savaşta değilim. İbadet esnasında birlikte saf tutacağım insanlar da kafirler değil Müslümanlar, müminlerdir.

Dolayısıyla "Ya katillerin safındasınız..." ehli İslama bir saldırı gibi görünüyor gözüme. Neden kafirlerin safında yer almak istemediğim için bir cinayet şebekesinin safında olayım ki? Öldürülen kafir de olsa, Hrant Dink cinayetini ne kalben ne kafa olarak onaylamıyorum. Bunun nifaka yol açacağı yıllar öncesinden belliydi. Bu işi yapan ve yaptıranların büyük bir belaya yol açtıkları ortadadır. Bakın işte Müslümanlar birbirlerini katillerin safında olmakla filan suçlamaya da başladılar. Ne münasebet. Bugüne kadar İslam ümmeti siyasi cinayetlerin hiçbirinin safında olmadı. Her siyasi cinayet münafıklığa yol açtı. Öldürülen kim olursa olsun. Saf tutmak yerine uzak durmayı ve sabırlı olmayı tercih etti halk. Sokağa çıksın Hilal Kaplan, hangi parti ve görüşe mensup, hangi hayatı yaşıyor olursa olsun herhangi insanlara sorsun. 1) Hrant Dink cinayetini onaylıyor musun? 2) Bu cinayet nedeniyle kafirlerin tarafını tutar mısın? Hilal Kaplan gibi insanların durumu 0-2 durumudur. Üçüncü golü yediklerinde bu maç bitecek. Müslümanları ilgileri olmayan şeylerle itham eden ve kafirlere şirin görünme sevdasındaki Müslümanların sonu yaklaşıyor.

Erhan Güleryüz - Garibim [1995]

2011-01-11T00:57:00.000+02:00

Bir devrin kapanışı

2011-01-10T22:33:00.001+02:00

haydi! sokağa dön.

2011-01-04T21:59:00.007+02:00

Dışarda başkaları var, içerde benden başkası yok. Evden çıkasım gelmiyor nefret ediyorum bu durumdan. Evden çıkası gelmeyen insan evde de birşey yapamıyor çünkü. Hakan abi “çok umutsuz zamanlarım da oldu şimdi iyimserim” gibi bir şey söylemişti. 71 doğumlu ama. 40 yaşında söylüyor bunu. Ben söyleyemiyorum. Umutsuzum. Kişisel bi beklentim yok. Mesele o değil. Umutsuzluğum başka şeylerden kaynaklanıyor. Manisa Gördes’te Mehmet Akif Ersoy okulunda öğretmenim. Salı hariç her gün okula gidiyorum. Çocuklara “eraeytellezi yükezzibü…” gibi şeyleri ezberletiyorum mesela. Ümitsizliğim bu yüzden. Bu böyle öğretilmez. Öğretmeyi de canım istemiyor zaten. Başbakan bir yerde çıkıp konuşmasına Türkçe besmeleyle başlıyormuş: rahman ve rahim olan Allahın adıyla. Böyle bir şey de yok. Besmelenin Türkçesi “bismillahirrahmanirrahim”dir. Dedem rahman ve rahim olan allahın adıyla lafından bir şey anlamaz. Ama besmeleden anlayacağını anlar. Ümitsizliğim bu yüzden. Başörtüsünden değil ama başörtülü insanlardan nefret eder hale geliyorum yavaş yavaş. Ya da geldim bile. Evin karşısında yüksek okul kafesi var. Sigara içmek için balkona çıktığımda canım sıkılıyor. İçeriye girince bir sigara daha yakıyorum. Genç olmak diye birşeyi hiç yaşamadım. Sebebi ortalıkta gezen gençler. Buraya gelirken Manisa’dan Akhisar’a geçiyorsunuz, ordan buraya. Akhisar otobüsündeki muavin “Abi Gördes küçük yerdir taam mı, kız gelmiş üniversiteye İstanbul’dan erkek bulamıyo Gördes’te. Kızlar motordur anlayacağın kolaydır orda,” gibi şeyler söyledi. Genç olduğum için söyledi bunu. Genç adam napacak Gördes gibi bir yerde demek istiyo. Yani. Biz gene iyiyiz ama yine de bombokuz. Büyüklerimiz iyi sabrediyor bize. Ankara’yı özlüyorum şimdi. Sadece ama sadece Orhan abinin dükkandan Hakan abinin eve kadar yürümek için. Ayrıldıktan sonra konuştuklarımızı cep telefonuma mesaj olarak kaydetmek için. Burda ev arkadaşlarımdan birisi ülkücü, diğeri nurcu. Meslektaşlarımın yarısı hisse senetleriyle meşgul, yarısı avon kataloğuyla. Genç yok diyordu İsmet Özel, çünkü yaşlılarımız yok. Evet, yok.

Bilmiyorum. Gerçekten bilmiyorum. Bu birkaç basit cümle dergiyi kitabı defteri şiiri yazıyı tekrar masaya koymamı sağlayacak. İnşallah. “Umutsuzluk en büyük günah” diyor Erhan Güleryüz. Biliyorum. Sokağa çıktığım zaman kendimi gerçekten sokakta görmek istiyorum. [Popülist psikoloji] İçerden bıktım. Dediğim gibi içerde kimse yok.

Dışarısı insan dolu.

Taraf, Radikal okuyarak zihni bulanmış İslamcı kardeşlerime

2011-01-04T13:07:00.002+02:00

Üstelik kalkıp acaba neden Kürtçe konusunda fetvayı cevaz vermiyoruz diye üstümüze geliyorlar. 1. Kürtçenin resmi dil olması teknik olarak imkansıza yakındır. 2. Şart da değildir; bir katkısı olmayacaktır. 3. Kültürle veya sivil alemle hiçbir ilgisi yok, direkt olarak Türkiye-Avrupa gerginliği tarihinde bir momentumdan ibarettir. Tasfiye veya Hece dergilerini çıkaranların bunları anlayacak zihin açıklığı ve dürüstlüğe sahip olmadığı belli, siz dinleyin bari. Söylediklerimin ulusalcılıkla, Türkçe meftunluğuyla bir ilgisi yok. Kürtçe birçok insanı şu veya bu nedenle rahatsız edebilir. Beni etmiyor. Kürtçeye birçok insan şu veya bu nedenle sempati besleyebilir, ben beslemiyorum. Çocukluk atmosferimde işitmeye alışık olduğum dillerden biri olduğu için Kürtçe bana doğal geliyor, hepsi bu. Doğal ve yörel. Dolayısıyla da neden Kürtçe'yi yüzlerce diğer yörel dilden ayırdederek savunmam yahut övmem gerekiyormuş, anlamıyorum. Sivil olarak anlamıyorum yani. Sivil hayatta, Terekemece veya Karaçayca nasıl ölüp gidiyorsa Kürtçe de ölüp gidecektir. Bunun acısını o dilin konuşanları, yaşayanları yaşar, başkası pek anlamaz. Tasfiye'deki arkadaşlar pece soba, şüşşeye cam, ataya baba demenin acısını nerden bilecek? Ben Kürdü anlayabilirim, biraz. Ama sadece biraz. Sonra masaya oturup ortak dilimizle, yani modern Türkçeyle, nasıl diyorlardı eskiden Beyoğlu lehçesiyle konuşmaya başlarız. Burada yazdıklarımı sobaya hala peç diyen annem bile anlayabiliyor. Adamlar anamızdan emdiğimiz sütü burnumuzdan getirdiler filan ama Ulusal Dil mevzuunu başarıp bitirdiler. Okulla, devlet dairesiyle, TRT'yle mereteyle hepimizi aynı dili konuşur hale getirdiler. Bundan sora etnik geriye yürüyüşle hiçbir yere varılmaz. Tarih mevcut olmak üzerine kuruludur. Mevcut olmak için hepimiz Türkçe konuşuyoruz, Türkçe yazıyoruz. Bundan sonra ne olacaksa bunun içinde olacaktır. Ki artık Türkçenin resmi tek dil olup olmamasının da önemi kalmamıştır. Devlet kendine güvenirse Kürtçe televizyon açtığı gibi ikinci bir resmi dili de resmen ilan ve kabul edebilir. Tanzimat yapar yani. Her şey aynı kalsın diye her şeyin yerini değiştirebilir. Bunun karar merciinde olmadığımıza göre ve bana göre şu anda devlet de karar mercii olmadığına göre, buradan devam etmeye ve Taraf, Radikal yahut Birikim, Ekspres okuyarak kalbi ve kafası iyice karışmış saf Müslüman arkadaşları tuttukları yolda kendi hallerine bırakmaya mecburuz.

İkinci dersin ardından

2011-01-04T01:21:00.007+02:00

Popülist Kültür Derneği'nde gerçekleşen popülist psikoloji derslerinin cumartesi ikincisi gerçekleşti. 15 günde bir yapılıyor. Bu ders neye lazım. Ne anlatılıyor, ve bundan ne murad ediliyor. Psikoloji dersinin popülist olması iki anlama geliyor. Birincisi bu alanda formal eğitim almayanları da muhatap alıyor. Yani mesleki terminolojiyi bilmek şart değil. İkincisi de bu derslerde modern zamanlarda ortaya çıkan tüm bilimler gibi psikolojinin de halka karşı ya da halkı görmezden gelen teori ve uygulamaları açık ediliyor. Derste geçen akılda kalıcı bir örneği paylaşayım. Şiddet mesela modern psikolojinin hakim diline göre asla kat'a uygulanmaması gereken bir caydırma, cezalandırma yöntemi. Bunun yerine modern psikoloji "görmezden gelme" metodunu uygulamayı tavsiye ediyor. Yani mesela çocuk dikkat çekmek için yaramazlık yapıyor. Siz de ona istediği dikkati vermiyor, görmezden geliyorsunuz dolayısıyla davranış sönüyor. Uygulayanı amacına ulaştırıyor ama kesinlikle eğitsel değil bu. Çünkü ilişki kurmuyorsun, kurmadığın için birşey inşa edemiyorsun. Neyin doğru neyin yanlış olduğunu gösterme imkanını kullanmıyorsun. Küslük de yok barışma da. Doğru da yok yanlış da. Cezalandırma da yok bağışlama da.

İki hafta boyunca kurulan temel cümlelerden biri şuydu, modern psikoloji insanın biricikliğine vurgu yapıyor ve ruh sağlığını koruması için de bireyselliği ve bağımsızlığını kurması, koruması gerektiğini söylüyor. Bu bağımsızlık başkaları aleyhine gerçekleşse de bu böyle. Kaynana diye birşeyi tanımıyor mesela modern psikoloji. Çünkü zaten ayrı evlerde oturmaları ve minimum iletişim ile ilişkiyi sürdürmeleri gerektiği kabulüyle çıkıyor yola. Halbuki Türkiye'de yaşayan insanların şartlarının dolayısıyla psikolojisinin Batı Avrupa'da yaşayanlardan farklı olduğunun ortaya konulması ona göre çok lazımsa tedavisinden konuşulması gerek.

Melek'in yaptığının kurucu anlamı itibariyle önemi var. Çünkü hiç yoktan ortaya attığı bir şey bu. Psikolog olduğu için alanını biliyor ve popülist olduğu için de bu alanı halkın yararına nasıl kullanabiliriz'i arıyor. Arıyor fakat tam ve nihai bir teoriye, o teorinin uygulanma biçimlerine ulaşabilir mi, henüz o belirsiz. Ama bulursa çok iyi olacağına da şüphe yok. Bulmazsa, bu alanda düşünmüş olacağız hep birlikte.

Psikoloji artık her kişinin hemen her kurumun değişen ölçülerde kullandığı genellikle de kötüye kullandığı birşey. Bilhassa insanların davranış ve düşüncelerini modern tarzda yeniden düzenlemek noktasında. Eğitimde, sağlıkta, politikada, medyada her yerde var psikoloji, din gibi birşey. Bu yüzden psikolojiden söz açınca, nesinden söz ettiğinizi anlatmak için epey zamana ihtiyacınız var. Konunuzun etrafını süpürmeniz, temizlemeniz gerekiyor önce. İki haftadır yapılan aşağı yukarı buydu. Önümüzdeki hafta depresyon, şizofreni, paranoya gibi tek tek hastalıklar üzerinden gidilecek. Daha fazlasını öğrenmek için ses kaydı blogda var. Daha da fazlası için cumartesi dernekteyiz.

Nasrettin Hoca, halk, sanat. Orhan Veli

2011-01-03T18:41:00.005+02:00

Hoca fakir bir adamdır. Kıt kanaat geçinir. Geçinebilmek için çalışmak zorundadır. Tarlaya gider, oduna gider, pazara gider. Borcunu ödemekte güçlük çeker, ziyafetleri kaçırmaz, ara sıra -beceremez ama- ufak tefek bir şeyler aşırmaya kalkar, eşeği ölünce matem tutar. Bütün bunlar fıkralarında pekâlâ görülebilir. Böyle olması da tabiidir. Madem ki Hoca'yı halk icat etmiş, halka benzeyecektir. Hoca, gerçekten, zaafları, sıkıntıları, kusurları, korkuları, kısacası her şeyiyle, tam bir halk adamıdır. Bu saydığım hallerse insani haller. Halktan olmak, insan olmayı gerektiriyor. Bu olay, ayrıca, bizi bir gerçek üzerinde yeniden düşünmeye sevkediyor. O gerçek de şu: Yaşayacak sanat, zümrelere değil, halka dayanan sanattır. O da bize insanüstünün değil, insanın halini anlatır.

İki resmi dil, ama hangi ikisi?

2011-01-03T12:23:00.001+02:00

Bir "İki Resmi Dil" sarası politik toplumu ve politik toplumun kıçının dibini tutmuş sözde sivil toplumu sarmış görünüyor. İki resmi dil olur, üç resmi dil de olur. Ama Türkiye'nin mevcut şartlarında Türkçe ayarında bir resmi dil daha çıkarabileceğimize inanmıyorum. 150 yılda resmi Türkçeyi zar zor yarattık, bir iki yıl içinde resmi bir başka dil yaratabileceğimize dair hiçbir işaret almıyorum. Kürtçe? Hangisi? Veya neden Terekemece olmasın? Azerice olmasın? Pomakça, Arnavutça, Boşnakça? Arapça yahut Çerkezce olabilir, de hangi Çerkezce. Karaçay Çerkezcesi olabilir mi mesela? Abhazca? İkinci resmi dil olursa, ancak süs olur. TBMM Resepsiyon Davetiyesinin ikinci sayfasında şudur budur demekten başka hiçbir hükmü olmaz. Kaldı ki bir başka resmi dil için enerjisini sarf edecek olan kim? Bunu savunan orospu çocuğu liberaller mi? Terekemecisini de söyleyebilirim bunun, pij liberal. Kürtçesini de deneyelim, en azından çocukluğumdan kulağımda kaldığı kadarıyla veledi zina liberalê! Ben hazırım, devleti aliyye de hazırsa iki hatta yirmi iki resmi dile geçebiliriz. Ben orospu çocuğu liberalin her yirmi iki dildeki karşılığını öğrenmeyi taahhüt ediyorum.

Sünni türkü dinledim mi?

2010-12-31T18:56:00.001+02:00

Onur Kuzgun'un Alevilik propagandasına (Alevilik değil ulusalcılık aslında) cevap verdiğimi sanıyordum, meğer hiçbir şey yazmamışım. "Abdullah"la yazışmışlar. Abdullah'ı tanımıyorum ama bu konuda Onur'dan da benden de daha çok şey bildiği ortada. Ben Onur'un sözlerinin çarpık bir tarafına değinip bırakacağım. Aşureyi Alevi adeti sanması, Anadolu müziğini (hiç değilse türküleri) Alevilere hediye etmesi gibi şeyler aslında son yirmi yılda çıkarılmış furyalar olduğu için konuşmak istiyorum.
Çocukluğundan söz etmiş Onur. Aşure yediğinden. Biz aşure yaptığımız için Şii komşularımız bize daima kızarlardı. Bizimkiler de onlara helva yaptıkları için kızarlardı. Şiiler helvayı elbette matem için pişiriyorlardı. Birçok konuda olduğu gibi aşure/helva konusunda da Anadolu veya Türkiye, hele Alevi/Sünni gibi katı bloklar halinde iki kültürel bölge gösterilemez. Aynı şeyi komşular farklı anlamlar yükleyerek de yapabilirler, ya da tam tersine aynı anlama gelebilecek farklı şeyler de yapabilirler. İlden ile değişiklikler görülür. Folklor çok çeşitlidir. Bu mesela Nevruz için de böyle. Kars'ta Kürtler Nevruz kutladığımız için bize daima kızarlardı. PKK Nevruz'u Kürt bayramı ilan etti ve sonra da devlet bunun Türkmen adeti olduğunu söyledi. Aslında Nevruz İran adetidir, ırk veya mezhepten çok coğrafyaya bağlı bir şeydir. Büyük ihtimalle de İran-Horasan bölgesinin çok eski geçmişinden, belki Mecusilikten (Ateşe taparlıktan) gelen bir ritüeldir. Çünkü hatırladığım Nevruz adetlerinin çoğu ateş, rüya ve büyüyle ilgili.

Sünni türkü dinleyip dinlemediğime gelince, bir kere ben Terekemeyim. Yani eğer türkü diye bir şey varsa, benim dinlemiş olmam icap eder. Biz ona mahnı deriz ve Terekemelerin mahnı repertuarının sonu yok gibidir. Binlerce farklı köyde o köye has mahnılar vardır. Sülalelerin, kişilerin mahnıları vardır. Ki mahnı dışında destan ve nağıllar da vardır ki, bunların sayısı da köy ve aşık sayısınca artar. Sivas-Erzincan Alevi folklorunun zenginliğini küçümsemek gibi bir niyetim yok. Fakat asıl Doğu Anadolu folkloru ve melodi dünyası TRT ve DTCF yüzünden biraz gölgede bırakılmış, Sivas-Erzincan'a Allah yürü ya kulum demiş gibidir. Kars folkloru uzun yıllar Anadolu folklorunun bir parçası kabul edilmemiş, Kars halk oyunları yarışmalara bile sokulmamış, hatta serbest gösteri yapması bile engellenmiştir. Bunun nedeni Sovyetler korkusudur elbette. Sovyetler Kafkasya folkloruna büyük önem vermiş ve her grubun folklorunu destekleyerek bir ortak Kafkas-Sovyet folklor repertuarı yaratmıştır. Bunun karşısında Cumhuriyet Türkiye'sinin yarattığı repertuar ve modernleştirme ameliyesi amatör kalır. Yine de devlet Kars'ın Terekeme aşıklarını repertuar dışı tutmaya kıyamamış ve 1980'lerden itibaren halk oyunları da Anadolu kapsamında görülmeye başlanmıştır, Glasnost ve Perestroika sayesinde tabii.

Anladığım kadarıyla Onur, mesela Aşık Veysel var ama Sümmani yok demeye gayret ediyor. Doğrusu, görme engelli olduğu, sevgi kardeşlik mesajları verdiği için Veysel sevilen bir aşık olsa da Sümmani derecesinde sayılmaz. Aşık Şenlik veya Aşık Elesker, Zülali gibi üslup sahibi, ozan-şairlerin karşısına Feyzullah Çınar'la veya Mahzuni'yle çıkmak mümkün görünmüyor. Aleviler compact çalışıyorlar. 7 Büyük Alevi ozanı filan gibi propaganda şeyleri var. Böyle bir şeye diğer ve asıl, bunun Sünni gibi bir etikete ihtiyacı yok çünkü zaten Alevilik gibi özel bir bölmecikten ibaret değiller, ozanlar açısından bakacak olursak 77 Büyük Alevi Olmayan Ozan gibi bir şey söylemek icap eder fakat dediğim gibi bu gerekli görülmemiştir.

Karacoğlan'ın Aleviliğine gelince, Alevi olsaydı bilmemiz gerekirdi. Bugün veya genel olarak modern dönemde bir Alevi Aleviliğini gizleyebilir. Ama Karacoğlan kendi devrinde yerel bir figürdü ve var olma şartı da yerellikti. Alevi olsaydı buna hassaten vurgu yaparak var olma şartını kuvvetlendirirdi. Fakat Alevi olmadığı için buna elbette ihtiyaç duymadı. Alevilik-Kızılbaşlık bir siyasi dava, bir kültürel özgecilik, bir soy devamlılığı meselesi biliyorsunuz. Özellikle Osmanlı döneminde Aleviler söz söyleyecekleri zaman mutlaka bu sözün imzası da adresi de belli oluyor. Gizli Alevi beyanı gibi bir şey yok müzik ve edebiyatta. Zaten bu coğrafi olarak da mümkün değil. Aleviler köylü oldukları için zaten dar bir folklorik alanda eser üretmeye devam ettiler yüzyıllar boyu. Ozanlarını yaşatmalarını da buna borçlular. Karacoğlan'ı yaşatan ise tüm Türkiye'dir. Yunus Emre filan biraz Fuad Köprülü'nün çıkardığı efsanedir. Modern edebiyatın, "Milli Edebiyat"ın seküler bir geçmiş yaratma endişesinin sonucudur. Karacoğlan ise Anadolu'nun her tarafında çalınıp söylenen türkülerde zaten vardı.

Fuzuli'ye benzer Karacoğlan. İkisi de bir şeyin mayasını tutturmuşlardır. Ben buna Türkçe diyorum. Yunus Emre'ye zerre kadar borcu olmayan Türkçe, hadi bana Yunus'tan bugün yaşayan tek bir deyim veya kelime yahut cümle kuruluşu söyleyin, Fuzuli'nin ritmine, tamlamalarına, Karacoğlan'ın kolayca kelime bozup yapma tekniğine çok şey borçludur. Biri İran-Irak-Selçuklu-Tat (siz ona Azeri dersiniz) şehir kültürünün, diğeri Oğuz kavminin has oğludur. Yani aslında bekleneceğinin aksine, Fuzuli ovadan, tatlıktan, Şiilikten, Karacoğlan ise Türkmenlikten, sünnilikten geliyor.

Onur, bizim Zülfiye aşıkı biraz dinlemeyi denesin. Bağlama dediği son derece yeni çalgının atası konumundaki "saz"ın nasıl çalındığını görsün. Bugünkü bağlama 1950'lerin icadı olan bir sazdır. Ondan önce şeştar yani altı telli saz vardı. Şeştarın üzerinde ses deliği yoktur. Ses deliği muhtemelen Batılıların gitar çalgısından kopyalanmıştır. Ayrıca eski sazlarda sap gövde ayrımı yoktu. Bu da 50'lerde uyduruldu.

Bana masal anlatmış Onur Kuzgun. Ben o masalı yaşamış bir topraktan çıktım. Kahramanına masalını anlatmak gibi bir şey, Onur'un yaptığı.

Yanık kerem. Aşık Zülfiye

2010-12-31T17:32:00.002+02:00

Fenerbahçe taraftarı

2010-12-31T15:20:00.002+02:00

Nusret. esas

2010-12-31T15:17:00.001+02:00

Metrisin önünde

2010-12-31T14:28:00.000+02:00

Popülist Psikoloji Dersleri

2010-12-31T13:03:00.002+02:00

Ders, yarın saat 14'te. 15 günde bir gerçekleştirdiğimz dersler herkesin katılımına açıktır.

Sağlıklı ye, organik sev

2010-12-31T01:47:00.005+02:00

Sağlıklı yaşam mitinin neye hizmet ettiğini de düşünmek lazım. Organik ürünler hormonlulardan daha pahalıya satılıyor artık. Organik ürünler satın almak ve tüketmek yeni bir seçkinlik çeşidi. Bu da bir tür kapitalist tuzak. Hormonlularını üret, sonra organikleri daha pahalıya sat. Sivil toplum kuruluşlarının hedefi şaşırmaları gibi. Çevre kirliliği için eylem yapıp kapitalist düzeni ıskalamak gibi. Sağlıklı beslenmeye kafayı takıp, neden sağlıklı beslenmek zorunda olduğumuza kafa yormuyoruz. Organik ürünleri alıp sağlıklı beslenerek, kendi küçük dünyamızda, mutlu ve organik bir şekilde yaşamaya devam...

Organik kıyafetler var bir de. Bebeğiniz için kendiniz için. Vücudunuza doğal olmayan hiçbirşey değmesin aman. Pamuk gibi ciltlerinize, bebeksi teninize...
Neden hep Nişantaşı, Bağdat caddesi civarında bu organik giysiciler. Mahmutpaşa'da da şubeleri var mı? Ne kadar seçkin, ne kadar elegant. Ne acayip bir şey şu kapitalizm. Bir şey satıyor, sattığı şeyin zıddını da satıyor. Bir şey yapıyor, Yaptığı şeye karşı üretilebilecek bütün kampanyaları da beraberinde satıyor. Tek ortak nokta şu: hepsini satıyor. Bu da kapitalistlerin kendi içinde çeşitlenmelerini sağlıyor. Organik kapitalistler, yapay kapitalistler, sivil toplumcu kapitalistler, sorumsuz ve duyarsız kapitalistler, sosyal sorumluluk sahibi kapitalistler, kötü kapitalistler, iyi kapitalistler...

Meleğin yeraltı şiirine ilave (taş taştır)

2010-12-30T23:06:00.002+02:00

Bu Cumartesi şiir dersi yok

2010-12-30T01:36:00.000+02:00

Hastalık yüzünden evden çıkamıyorum. Cumartesi şiir dersi yapamayacağız. Sonrası Allah kerim.

Pardon, burası özel mülk!

2010-12-29T15:18:00.006+02:00

Aşağıda görebileceğiniz gibi bir haber var. Ancak bu bir değil iki değil. Bunlardan oldukça çok var. Cadde Bostan civarında, Kadıköy sahilinden ta Tuzla'ya kadar bir çok yerde benzer havadislere rastlayabilirsiniz. Bazıları kaldırıma "özel mülktür" ibaresini iliştirmeyi ihmal etmiyor. Bazıları bir şekilde, yolu kullanışsız hale getiriyor.

Geçen bizim mahallenin çocukları alem yapmaya gitmişler o tarafa. Adamın teki de bunların külüstürü beğenmemiş, buraya park edemezsiniz (sokağa) çünkü burası benim mülküm demiş. Bizim çocuklar da adamla kavga etmeyi yerinde bulmayıp bir güzel duvarlara işemişler. Adama iyi bir eziyet çektirdikten sonra başka bir yere park etmişler. "Karabayır çocuğuyuz lan biz" diye de nara atmışlar giderken.

Buyrun efendim, haberiniz:

"İstanbul’da yolların, sokakların, kaldırımların otoparka çevrilmesi artık doğal karşılanıyor. Ancak Caddebostan’daki olay ne görüldü ne de duyuldu. Caddebostan Selin Sokak’taki bir binanın sahipleri, evlerinin önündeki yola ‘Tapulu malımız’ diyerek bariyer yerleştirdi. Bu sokaktan araçlarıyla geçmek isteyenler para ödeyecek…

VATANDAŞLAR İTİRAZ ETTİ

İnanılmaz olay şöyle gerçekleşti. Bir binanın sahipleri, Caddebostan Selin sokaktaki evlerinin hemen önündeki yolu, ‘tapulu malımız’ diyerek kapattı. Çevre sakinlerinin tepkilerine rağmen sokağı kapatanlar geri adım atmadı.

Bunun üzerine bir çok vatandaş Kadıköy Belediyesi’nin yolunu tuttu. Ancak tüm şikayetlere rağmen hiçbir değişiklik olmadı.

AYLIK ABONE ÜCRETİ

Habertürk Gazetesi'nin haberine göre; Çevre sakinleri, sokağı bariyerle kapatanların kendilerinden para talep ettiğini belirtirken, o kişilerin önümüzdeki günlerde bariyer için elektronik anahtar satacaklarını da söyledi.

Vatandaşsa isyanda. Yolu kullanabilmek ve evlerine gidebilmek için para vermek zorunda kalacaklarını kaydeden vatandaşlar ‘Aylık abone ücreti belirleyip bizlere söyleyeceklermiş. Ödemeyenler bu sokaktan geçemeyecekmiş’ diyerek tepkilerini dile getirdiler.

KADIKÖY BELEDİYESİ'NDEN AÇIKLAMA

Kadıköy Belediyesi Basın Danışmanlığı tarafından yapılan açıklamada, Kadıköy’de buna benzer yerlerin olduğu ve bu kişilerin amacının belediyeden kamulaştırma parası almak olduğu kaydedildi.

Basın Danışmanlığı’ndan şu açıklama yapıldı:

“Söz konusu sokağın bir kısmı özel mülk. Caddebostan İskele Sokak yapılınca sokaktaki bir binanın sahipleri de ‘Burası bizim özel mülkümüz geçiş yapılamaz’ diyerek yıllarca sokak olarak kullanılan ama aslında özel mülkleri olan araziyi kapatmışlar.

BARİYERİ KALDIRMA YETKİMİZ YOK

Burası özel mülk olduğu için yasal yollar olmadan, yani belediye olarak burayı açma, kapama, yıkma, bariyeri kaldırma yetkimiz yok. Konudan biz de haberdar olduk ama özel mülkiyet olduğu için buraya girip herhangi bir yaptırımda bulunamayız. Çünkü sonuçta yasal olarak haksız duruma düşeriz. Buradaki problemi çözmeye çalışacağız. Öncelikle tarafları bir araya getirip uzlaştırmaya çalışacağız. Uzlaşma olmazsa, belediye olarak kamulaştırma yoluna gidebiliriz. Kadıköy’de buna benzer yerler var.

PARA TOPLANMASINA İZİN VERMEYECEĞİZ

Yıllarca yol olarak kullanılmış ancak sonra mülk sahiplerinin kapattığı yerler var. Çoğunun amacı zaten belediyeden kamulaştırma parası almak. Konuyu en kısa zamanda uzlaşma ile çözmeye çalışacağız. Bu arada da kimsenin kumanda satmasına, para toplamasına izin vermeyeceğiz.”

(kaynak: Hürriyet)

Soranlar için bir kez daha, popülizmden ne anlıyoruz

2010-12-28T01:13:00.004+02:00

Söylemekten dilimizde tüy bitti ama tekrar etmekte fayda var. Zira tekrar öğrenmenin etkili bir yoludur. Popülizm, nam-ı diğer halkçılık. Halk yaratılmış olmak demek. Kaç kere söyledik hatırlamıyorum. Popülist yani halkçı olmamak demek yaratılmış olmayı da redetmek anlamına geliyor. Halkı sevmek-sevmemek, beğenmek-beğenmemek, saygı duymak-duymamak gibi tartışmalar ikincil tartışmalar ya da anlamlar olarak kalıyor böylece. Popülizmin bu yüzeysel bakış açılarından çok yaratılmış olmayı, kusurlu olmayı, diğer yaratılmışlarla aynı hamurdan olmayı kabul edip etmemek üzerinden anlaşılması en kritik nokta. Popülizmin karşısına elitizmi ya da püritenliği koyup durmamız bundan. Elitist değiliz çünkü yaratıldık. Bu elitist olmamızı imkansız kılıyor. Püriten değiliz çünkü her yaratılmış gibi kusurluyuz, eksiğiz. Bu da püriten olmamızı imkansız kılıyor. Aslında bu işin matematiği bu kadar basit. Güç bizim elimizde değil. Buna itiraz edenler mutlaka olacaktır. Basit, çok basit düşünmek istiyorum. Kim öleceği günü ya da ne şekilde öleceğini biliyor? İntihar girişimi dahi kesin bir ölüm yolu değil. "Öldürmeyen Allah öldürmez" diye bir şey var mesela, ya da "yatan ölmez, yeten ölür" öyle acayip bir şey işte. İstediğin kadar kusursuz ol, istediğin kadar seçkin. Olamazsın. Halksın işte önünde sonunda halk.

Popüler siyaset versus popülist siyaset

2010-12-27T03:05:00.000+02:00

AKP popüler mi popülist mi? Bu noktada şöyle bir yanlış kanı yaygın. Kitle partilerinin öncelikli amacı toplumun olabildiğince çok sayıda kesiminden oy toplamak yani popüler hale gelebilmektir. Bir partinin popülerliği aldığı oy oranından anlaşılabilir, ki bu anlamda AKP’nin popülerliği ortadadır. Fakat popülizmi çokça şüphelidir. Neo-liberal iktisat politikalarını savunan pek çok Batı Avrupa partisine siyaset bilimi literatüründe neo-popülist denebilmesi de, ancak popülizmi kemiksiz bir oy toplama çabasına indirgemek yoluyla mümkün olabilmektedir. Halbuki popülerlik kazanan partilere ancak popüler parti denebilir. Bu partilere popülist ya da neo-popülist demek, halka dayanma-halkı temsil etme ayrımını gözden kaçırmak anlamına gelmektedir. Oyunu almakla temsil etmenin arasına kalın bir çizgi çizmek, ancak “halkın çoğunluğu”nu milliyetçi, otoriter, asker, faşist vs. olarak kurgulayan bir politik tahayyülden bakıldığında gereksizleşebilir. Yani bir partinin oy alabilmek için verdiği mesajla “halkın ideolojisi”nin örtüştüğü, daha doğru bir ifadeyle ilkinin ikincisini kapsayabildiği durumda. Halbuki halkın ideolojisi, dünya görüşü, hayata bakışı; tarihte, dilde, kültürde derin kökleri olan, belki oy alacak kadar atıf yapmanın kolay olduğu, fakat kuşatılması zor karmaşık bir yapıdır. Belki de en büyük yanılgı AKP’nin halkı yanılttığı, kandırdığı, bu yolla elinden oylarını aldığı düşüncesidir. Halbuki durum daha çok, etkin bir fail olarak halkın, oylarını, ayrıntılı işleyişini AKP’nin de bilmediği bir “halk mantığı” uyarınca AKP’ye vermekte karar kılmış olmasıdır.

'Popülist pisikoloji denemeleri' üzerine

2010-12-24T16:06:00.008+02:00

Melek abla, derginin Kasım sayısında "popülist psikoloji denemeleri" başlıklı bir yazı kaleme almış. İki farklı açıdan yaklaşmış konuya. "Bunlardan biri, herhangi bir inanış sistemine mensup olmayıp, manevi arayıştan da vazgeçemeyen insanların başvurduğu bir yol olan, kabaca doğu felsefeleri diyebileceğimiz disiplinler. Diğeri ise Allah inancıyla bağını koparmamış ama modernizme de boyun eğmiş insanların kendini arayışlarının vardığı bir sonuç olan tasavvuf." (Buradaki ibare "yansıtılmaya çalışılan tasavvuf" olmalıdır. Tasavvufun ne olduğu gayet açıktır zaten.) İlk olarak doğu felsefelerinden açılmış konuyu, son olaraksa psikolojinin kendisiyle kapatmış. İyi ve doğru şeyler bunlar. Fakat araya sıkıştırılan "tasavvuf" konusu bizim daha çok dikkatimizi çekti.

Yazının bizim ilgimizi çeken kısmına, tasavvufa geldiğimizde aklıma Osman Can (bunun gibiler modernizme boyun eğmiş kendini arayan insanlar oluyor) geldi. Şu meşhur raportör. Taraf Gazetesi arka sayfasında her gün birine 20 soru sorardı. Son soru "cennete girdiğinizde tanrının sizi hangi sözle karşılamasını isterdiniz?" gibisinden bir soruydu. Osman bu soruyu "beni tanımadın ama beni tanıyanlardan daha dürüst olduğun için cennete hoşgeldin" gibisinden cevaplamıştı. Sonra yaygara koptu ateist olduğuna dair. Aylar sonra 32. Gün adlı programa katıldı. Orada kendisine bu soru ve verdiği cevap hatırlatıldı, "ateist misiniz?" diye soruldu. O da ateist olmadığından, önce tasavvuftan, sonra da Mevlana Celaleddin (kuddisesirruh)'dan, Mevlevî'likten etkilendiğini söyledi. (Eğer mevlevîlikten bahsetmesiydi yobaz ilan edilebilirdi, bundan korktu). Ne yani tasavvuf sadece Rumî'yi, Rumî ise ateizmi mi hatırlatıyor? Bu mudur yani? Tabi ki hayır.

Müslümanım demekten korkan tasavvuf diyor. Müslümanım diyen Kuran'a, Efendimiz'in sünnetine yobazlıktır diyor. Tasavvuf yok evlatlarım, Osman'larım. Kendini halkta bulmak var. Sonra tasavvuf var. Kuran var, sünnet var. Sonra tasavvuf var. Alkol yasak yani, küfür, gıybet yasak. Din kardeşinin hâliyle hallenmek var, sonra tasavvuf var. Dükkanını her yılın Mayıs ayında ufacık çocuğa emanet edip Kastamonu'ya, Adıyaman'a gidip ziyaretlerde bulunan, Menzil'e bağlı çiğ köfteci Hüseyin abi var mesela. Onu görmezsen doğu felsefelerine takılır kalırsın, Elif Şafak senin mürşidin olur, gece uçurur seni. Durmadan oradan oraya koşturup kendilerine intisab eden sofileri, sufîleri, infak etmeye, kesenin ağzını açmaya teşvik eden mürşidleri, şeyhleri, hocaefendileri göremezseniz doğu felsefelerine takılır kalırsın.

Bazı ukalalar gibi tasavvuf deyince halktan elini eteğini çekmeyi anlarsın, sonra da çekersin. Zeynel Abidin hazretleri teneşire yatırıldığında sırtında çıbanlar, yaralar olduğu görüldü. Orada bulunanlar ne hastalığı vardı diye düşünürken içlerinden biri o yaraların hastalıktan değil, geceleri yoksulların, fakirlerin evlerine sırtında çuvallarla un taşımasından kaynaklandığını söyledi. Şakik Belhi bir gün İbrahim Edhem'e tasavvuftaki zühd kavramının esasını sordu. İbrahim Edhem "Bizde zühdün esası bulunca yemek, bulamayınca sabretmektir." diye cavap verdi. Buna karşılık Şakik "O dediğini Bağdat'ın köpekleri de yapar." deyince, İbrahim Edhem "Peki ya sizde nedir zühdün esası?" diye sordu. Şakik "Biz bulunca dağıtır bulamayınca sabrederiz." dedi. Halktan kopmakmış! Halka faydan dokunmuyorsa kaybolacaksın zaten ortadan. Halk dediğin nedir, hele bir onu söyle. Üsküdar'da Hüdayî'nin, dergahlarında Kadirî'lerin çorbasını içmediysen sen ne bilirsin tasavvufu. Halkı ne bilirsin.

25 Aralık dersinin iki konusu

2010-12-23T07:22:00.001+02:00

25 Aralıkta iki bölüm halinde işleyeceğiz dersi. Bu nedenle geç gelinmemesi özellikle önemli. 16.00-16.45 ve 17.00-17.45 şeklinde katı iki ders saati yapıcam inşallah. Başka türlü olmuyor çünkü. Siz de mağdur oluyorsunuz. 16.45'te namaz ve sigara molası vereceğiz. Teneffüste sigara içmek de dünyanın en çelişkili işidir ya neyse. Birinci saat, Masal-Destan Farkı, ikinci saat Kahraman anlatılacak. Gelmeden Joseph Campbell'in Kahraman'ın Sonsuz Yolculuğu,Thomas Carlyle'ın Kahramanlar, Bilgin Saydam'ın Deli Dumrul'un Bilinci, İsmail Gezgin'in Masalların Şifresi, Mircae Eliade'ın Mitlerin Özellikleri, Vladimir Propp'un Masalın Biçimbilimi ve Folklor: Teori ve Tarih başlıklı kitaplarına bakabilirsiniz. Piyasada bulması zor kitaplar ama arayan bulur. Şart değil, ben zaten bu tür yazarlara kesin surette bağlı kalmadan, sadece birçoğundan açık kapalı yararlanarak anlatıyorum. Ama yararı mutlaka olur okumanın.